مرد آزاد (روزنامه)

مرد آزاد، یک روزنامه ایرانی بود. نخستین شمارهٔ این روزنامه در ۸ دلو [بهمن] ۱۳۰۱خ توسط علی‌اکبر داور در تهران منتشر شد.

مرد آزاد

مرد آزاد، ۹ خرداد ۱۳۰۲
صاحب(ان) امتیاز	علی‌اکبر داور
سردبیر	میرزا عیسی خان صدیق اعلم
بنیان‌گذاری	۸ بهمن ۱۳۰۱
زبان	فارسی
توقف انتشار	۲۲ آبان ۱۳۰۲

علی‌اکبر داور، به دلیل علاقه‌ای که به ژرژ کلمانسو روزنامه‌نگار و نخست‌وزیر فرانسه داشت، به تقلید از او (که قبل از نخست‌وزیری، روزنامه‌ای با نام مرد زنجیرشده داشت و پس از آن، نام روزنامه را مرد آزاد گذاشت)، روزنامه‌اش را با نام مرد آزاد منتشر کرد.^[۱] مرد آزاد در ۴ صفحه منتشر می‌شد و شامل سرمقاله، اخبار داخله و خارجه، مذاکرات مجلس و اعلان بود. همچنین از شمارهٔ اول، رمان آرسن لوپن نوشتهٔ موریس لوبلان با ترجمهٔ نصرالله فلسفی در پاورقی منتشر شد. آدرس روزنامه در ابتدا در خیابان علاءالدوله بود. در شمارهٔ ۶۳، اعلامیه‌ای مبنی بر تغییر محل روزنامه منتشر و اعلام شد که محل روزنامه به خیابان لاله‌زار، کوچهٔ اتّحادیه، منتقل شده است. قیمت تک‌شمارهٔ مرد آزاد، ۴ شاهی بود که از شمارهٔ ۴۵، به ۵ شاهی افزایش یافت.

شعار تبلیغاتی روزنامهٔ مرد آزاد، «اول اصلاح اقتصادی!» بود که در بالای روزنامه درج شده بود. همچنین از شمارهٔ اول، این عبارت بالای روزنامه درج شد: «این روزنامه بدون تقاضای کتبی برای کسی ارسال نمی‌شود».^[۲]

علی‌اکبر داور، نویسندهٔ اصلی سرمقاله‌های روزنامه‌ٔ مرد آزاد بود. از دیگر نویسنده‌های این روزنامه، می‌توان به عیسی صدیق (سردبیر آن)، کاظم سرکشیک‌زاده، اللهیار صالح و فهیم‌الملک اشاره کرد.^[۲]

داور در مقاله‌هایی که برای روزنامه خود می‌نوشت، «گاهی از هرج‌ومرج موجود در کشور سخن می‌گفت که مدت‌هاست ادامه دارد، گاهی به مجلس می‌تاخت و آن را به ناتوانی و بحران‌آفرینی متهم می‌کرد و گاهی هم به عقب‌ماندگی‌های تاریخی ایران و ـ به زعم خود ـ دلایل آن می‌پرداخت. فارغ از اینکه محتوا و موضوع مقالات چه بود، او همیشه در انتها نتیجه می‌گرفت کشور به یک مرد قوی، به کسی که کار را محکم به دست بگیرد و «سیاست مترقی» را دنبال کند نیاز دارد؛ بدیهی است منظور او از این قهرمان، کسی جز رضاخان سردارسپه نبود».^[۳]

در مورد اهمیت و میزان فروش مرد آزاد، اطلاعات موجود متناقض است. حبیب‌الله نوبخت می‌نویسد که «این روزنامه نتوانست بین توده و خواص جایگاهی پیدا کند».^[۴] ابراهیم خوجه‌نوری هم اشاره کرده که «این روزنامه بین متجدّدین طرفدار فراوانی داشت و بسیاری از نویسندگان به تقلید از نثر علی‌اکبر داور می‌پرداختند».^[۵][۲]

روزنامه مرد آزاد پس از رسیدن رضا خان به رئیس‌الوزرایی، با چاپ بیانیهٔ وی به کار خود پایان داد. آخرین شمارهٔ این روزنامه (شماره ۱۶۲) در ۲۲ عقرب [آبان] ۱۳۰۲خ منتشر شد. عیسی صدیق دربارهٔ پایان کار این روزنامه این‌گونه نوشته است:^[۲]

وی [داور] بابت تهیهٔ کاغذ، چاپ و اجاره‌بهای محل ادارهٔ روزنامه، مقداری مقروض شد. در این زمان، با توجه به اینکه مقصود حاصل شده و سردار سپه در اوج قدرت قرار گرفته بود، داور، ادامهٔ فعالیت را غیرضروری دانسته و در کمتر از یک سال، روزنامه را تعطیل کرد.