مرگ آرتور
 صفحهٔ نخست چاپ Le Morte Darthur به دست ویلیام کاکستون، ۱۴۸۵ | |
| نویسنده(ها) | تامس مالوری |
|---|---|
| عنوان اصلی | Le Morte Darthur |
| کشور | پادشاهی انگلستان |
| زبان | انگلیسی میانه |
| موضوع(ها) | شاه آرتور، شوالیه‌های میز گرد و ماهیت بریتن |
| گونه(های) ادبی | رمانس جوانمردانه، ادبیات آرتوری |
| انتشار | ۳۱ ژوئیهٔ ۱۴۸۵ |
| ناشر | ویلیام کاکستون |
| ۸۲۳٫۲ | |
| کتابخانه کنگره | PR2043 .B16 |
| متن | مرگ آرتور در ویکی‌نبشته |
مرگ آرتور، با عنوان اصلی Le Morte Darthur، اثر منثور تامس مالوری به انگلیسی میانه و یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین صورت‌بندی‌های ادبی افسانهٔ شاه آرتور است. مالوری این اثر را در حدود ۱۴۶۹–۱۴۷۰، در واپسین دهه‌های قرون وسطای انگلستان، با بازنویسی و تلفیق مجموعهٔ بزرگی از روایت‌های آرتوری فرانسوی و انگلیسی پدید آورد. کتاب داستان آرتور را از تولد و رسیدن او به پادشاهی تا شکل‌گیری شوالیه‌های میز گرد، ماجراهای لنسلات و تریستان، جست‌وجوی جام مقدس، بحران رابطهٔ لنسلات و گوئینویر و سرانجام فروپاشی قلمرو و مرگ آرتور دنبال می‌کند.[۱]
مالوری کتاب را در دوره‌ای نوشت که جنگ رزها ساخت سیاسی انگلستان را گرفتار کشمکش‌های دودمانی و جنگ داخلی کرده بود. اثر او در همین زمینهٔ تاریخی تصویری باشکوه و در عین حال تراژیک از جامعهٔ شوالیه‌ای ارائه می‌دهد. وفاداری، افتخار، دوستی، خویشاوندی و عشق پایه‌های نظم آرتوری‌اند، اما همین پیوندها هنگامی که با یکدیگر در تضاد قرار می‌گیرند به فروپاشی جمع میز گرد کمک می‌کنند. از این جهت مرگ آرتور ستایش سادهٔ شوالیه‌گری نیست. داستان هم شکوه آرمان‌های آرتوری و هم دشواری حفظ آنها در جهانی آکنده از رقابت، انتقام و تعارض وفاداری‌ها را نشان می‌دهد.[۲][۱]
نخستین چاپ اثر را ویلیام کاکستون در ۳۱ ژوئیهٔ ۱۴۸۵ در وست‌مینستر منتشر کرد. کاکستون متن را به ۲۱ «کتاب» و ۵۰۷ فصل تقسیم کرد و عنوان Le Morte Darthur را بر چاپ خود نهاد. تا سدهٔ بیستم همین چاپ مبنای اصلی شناخت اثر بود. کشف نسخهٔ خطی وینچستر در ۱۹۳۴ نشان داد که متن پیش از چاپ ساختاری متفاوت داشته و کاکستون در سازمان‌دهی و ارائهٔ آن نقشی فعال ایفا کرده است.[۳] امروزه مرگ آرتور را آخرین اثر بزرگ آرتوری قرون وسطای انگلستان و یکی از مهم‌ترین واسطه‌های انتقال افسانهٔ آرتور به ادبیات و فرهنگ مدرن می‌دانند.[۱]
تألیف، منابع و ساختار
مالوری در پایان بخش‌هایی از اثر خود را «تامس مالوری، شوالیهٔ زندانی» معرفی می‌کند. شناسایی او با سر تامس مالوریِ نیوبولد رِوِل در واریک‌شر در پژوهش جدید پذیرفته‌شده‌ترین فرض است، هرچند جزئیات زندگی و انگیزهٔ او برای نگارش کتاب به‌طور کامل روشن نیست.[۱] فهرست کتابخانهٔ بریتانیا تاریخ تألیف متن را میان مارس ۱۴۶۹ و مارس ۱۴۷۰ و محل آن را زندان نیوگیت لندن ذکر می‌کند.[۴] در نوشته‌های خود مالوری بارها از «کتاب فرانسوی» سخن می‌گوید و شیوهٔ کار او بر ترجمهٔ لفظ‌به‌لفظ محدود نمی‌شود. او روایت‌ها را کوتاه می‌کند، ترتیب آنها را تغییر می‌دهد، شخصیت‌ها و انگیزه‌ها را برجسته می‌کند و مواد پراکنده را در داستانی طولانی از پیدایش تا نابودی جهان آرتوری قرار می‌دهد.[۱]
منابع مالوری طیف بزرگی از ادبیات آرتوری پیشین را دربر می‌گیرند. بخش عمده‌ای از مواد مربوط به لنسلات، جام مقدس و مرگ آرتور از چرخه‌های منثور فرانسوی لانسلوت-جام و سنت پس از ولگات گرفته شده است. او در عین حال از آثار انگلیسی همچون Alliterative Morte Arthure برای جنگ آرتور با روم و Stanzaic Morte Arthur برای بخش‌هایی از فروپاشی نهایی قلمرو استفاده کرد.[۱][۵] نتیجه ترکیبی از سنت رمانس فرانسوی، روایت قهرمانی انگلیسی، تاریخ افسانه‌ای و اخلاق شوالیه‌ای است که شخصیت‌هایی چون آرتور، لنسلات، گاوین، تریستان و گالاهاد را در یک جهان روایی مشترک قرار می‌دهد.
ساختار دقیق کتاب از مسائل مهم در پژوهش مالوری است. چاپ کاکستون روایت را به ۲۱ کتاب و ۵۰۷ فصل تقسیم می‌کند، اما نسخهٔ وینچستر چنین تقسیم‌بندی‌ای ندارد و دارای مجموعه‌ای از پایان‌بندی‌ها و گذارهای متفاوت است.[۶] اوژن ویناور پس از کشف نسخهٔ وینچستر استدلال کرد که مالوری مجموعه‌ای از رمانس‌های مستقل نوشته است و چاپ معروف خود را در ۱۹۴۷ با عنوان The Works of Sir Thomas Malory منتشر کرد. پژوهشگران بعدی بر پیوندهای میان بخش‌ها و ارجاع روایت‌های متأخر به رویدادهای پیشین تأکید کرده‌اند. در نتیجه بحث دربارهٔ اینکه اثر را باید یک «کتاب کامل» یا مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از چند روایت دانست همچنان بخشی از تاریخ نقد مالوری است.[۳]
جهان آرتوری و شوالیه‌گری
روایت با پیدایش آرتور آغاز می‌شود. اوتر پندراگون با یاری مرلین و تغییر چهره به تینتاگل وارد می‌شود و آرتور از رابطهٔ او با ایگرین زاده می‌شود. آرتور جوان پس از بیرون کشیدن شمشیر از سنگ به عنوان شاه برحق شناخته می‌شود، مخالفانش را شکست می‌دهد، با گوئینویر ازدواج می‌کند و انجمن شوالیه‌های میز گرد را شکل می‌دهد. در بخش‌های نخست، ماجراهایی چون سرگذشت بالین و بالان، نبردهای آرتور، جنگ با امپراتوری روم و دریافت اکس‌کالیبر از بانوی دریاچه تصویری از شکل‌گیری پادشاهی و اقتدار شاه ارائه می‌کنند. مالوری در ادامه مرکز روایت را از شخص آرتور به مجموعه‌ای از شوالیه‌ها منتقل می‌کند و قلمرو او به صحنه‌ای برای داستان‌های متعدد پهلوانی تبدیل می‌شود.[۱]
لنسلات برجسته‌ترین نمونهٔ این تحول است. پژوهش الیزابت آرچیبالد نشان می‌دهد که مالوری به لنسلات، که در سنت آرتوری انگلیسی پیشین جایگاه فرانسوی خود را نداشت، اهمیتی استثنایی می‌دهد.[۱] او بزرگ‌ترین شوالیهٔ دنیوی دربار است و وفاداری، مهارت جنگی و سخاوتش بارها ستوده می‌شود. رابطهٔ طولانی او با ملکه گوئینویر همزمان بزرگ‌ترین نقطهٔ آسیب‌پذیری این آرمان است. مالوری این تضاد را به مسئله‌ای مرکزی تبدیل می‌کند. لنسلات می‌تواند از نظر توانایی رزمی تقریباً بی‌رقیب باشد، اما وفاداری او به آرتور و عشق او به گوئینویر سرانجام در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند.
داستان تریستان و ایزولت بخش بزرگی از میانهٔ اثر را تشکیل می‌دهد و جهان آرتوری را از کملوت به کورنوال و عرصه‌ای گسترده‌تر از روابط شوالیه‌ای می‌برد. تریستان نیز همچون لنسلات پهلوانی درخشان و عاشقی گرفتار تعارض میان وفاداری و عشق است. مالوری با وارد کردن حجم بزرگی از سنت تریستان به کتاب، دربار آرتور را به مرکزی تبدیل می‌کند که قهرمانان و داستان‌های گوناگون ماهیت بریتن می‌توانند در آن به یکدیگر متصل شوند.[۷]
جست‌وجوی جام مقدس نقطه‌ای تعیین‌کننده در این نظام است. ظهور جام در میان شوالیه‌های میز گرد آنان را به مأموریتی فرا می‌خواند که توانایی رزمی به تنهایی برای موفقیت در آن کافی نیست. گالاهاد به سبب پاکی معنوی به کمال این جست‌وجو می‌رسد، در حالی که لنسلات با وجود بزرگی نظامی‌اش تنها تا حدی قادر به مشاهدهٔ راز جام است. انتخاب مالوری برای حفظ این بخش عمیقاً دینی در کنار روایت‌های سکولار شوالیه‌گری باعث شده است که نسبت میان «شوالیه‌گری زمینی» و کمال معنوی یکی از مسائل مهم نقد اثر باشد.[۱] مأموریت جام بسیاری از شوالیه‌ها را از دربار دور می‌کند و وحدت میز گرد پس از آن هرگز به شکل پیشین بازنمی‌گردد.
بخش پایانی کتاب قدرت تراژیک اثر را آشکار می‌کند. آشکار شدن رابطهٔ لنسلات و گوئینویر، مرگ گرت به دست لنسلات، سوگند انتقام گاوین و جنگ آرتور با دوست و شوالیهٔ بزرگش ساختار وفاداری‌های دربار را از هم می‌گسلد. در غیاب آرتور، موردرد قدرت را تصاحب می‌کند و نبرد نهایی پدر و پسر به نابودی هر دو و فروپاشی میز گرد می‌انجامد. مالوری در این پایان نشان می‌دهد که فاجعه از شکست نظامی ساده ناشی نمی‌شود. مجموعه‌ای از تعهدات درست اما ناسازگار، عشق، وفاداری خانوادگی، حیثیت و انتقام جامعه‌ای را که بر همان ارزش‌ها بنا شده بود از درون نابود می‌کند.[۲]
نسخه‌ها، چاپ و میراث
تنها نسخهٔ خطی بازماندهٔ اثر، نسخه‌ای است که امروز با شمارهٔ Additional MS 59678 در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود. این دست‌نوشته حدود ۱۴۷۱ تا ۱۴۸۳ تهیه شده و ابتدا و انتهای آن و چند برگ داخلی از میان رفته است.[۴] والتر فریزر اوکشات آن را در ژوئن ۱۹۳۴ در کتابخانهٔ کالج وینچستر شناسایی کرد. کشف آن یکی از مهم‌ترین رویدادهای نسخه‌شناسی ادبیات انگلیسی میانه در سدهٔ بیستم بود، زیرا متن وینچستر با چاپ کاکستون اختلاف‌های مهمی دارد.[۳] لکه‌های مرکب چاپی روی چند برگ نیز نشان می‌دهند که دست‌نوشته زمانی در کارگاه کاکستون حضور داشته است.[۴]
کاکستون چاپ خود را در ۳۱ ژوئیهٔ ۱۴۸۵ به پایان رساند.[۸] او در مقدمه دربارهٔ تاریخی بودن آرتور بحث می‌کند و سپس خواننده را تشویق می‌کند که از اعمال نیک شخصیت‌ها سرمشق بگیرد و از اعمال بد پرهیز کند. بنابراین تعبیر چاپ‌کننده از ارزش اثر صرفاً ادعای «حقیقت تاریخی» نبود و وجه اخلاقی و نمونه‌آموز رمانس برای او اهمیت داشت.[۹] عنوان Le Morte Darthur نیز با همین چاپ تثبیت شد، هرچند کتاب بسیار فراتر از مرگ آرتور است و کل زندگی او و داستان شوالیه‌هایش را دربر می‌گیرد.
پس از قرون وسطی شهرت کتاب فراز و فرود داشت، اما احیای گستردهٔ علاقه به شاه آرتور در سدهٔ نوزدهم مرگ آرتور را دوباره به یکی از متون مرکزی فرهنگ انگلیسی تبدیل کرد. بسیاری از نویسندگان و هنرمندان جدید بیش از آنکه مستقیماً به منابع فرانسوی و ولزی قرون وسطی بازگردند، جهان آرتور را از مسیر مالوری شناختند. آلفرد تنیسون، تصویرگران دورهٔ ویکتوریا و به‌ویژه اوبری بردزلی در چاپ مشهور جی. ام. دنت به شکل‌گیری تصور مدرن از کملوت و شوالیه‌های میز گرد کمک کردند. چاپ دنت در ۱۸۹۳–۱۸۹۴ یکی از مشهورترین کتاب‌های مصور جنبش زیبایی‌گرایی و آغاز فعالیت حرفه‌ای بردزلی شد.[۱۰]
در سدهٔ بیستم نیز اثر مالوری سرچشمهٔ مهم بازنویسی‌های آرتوری باقی ماند. رمان‌های تی. اچ. وایت، آثار جان استاین‌بک دربارهٔ آرتور و بخش بزرگی از سینمای مدرن آرتوری مستقیم یا غیرمستقیم از ساختاری تأثیر پذیرفته‌اند که مالوری در سدهٔ پانزدهم به افسانه بخشید.[۱] اهمیت تاریخی کتاب در همین نقش واسطه‌ای نهفته است. مالوری چندین سده ادبیات ولزی، فرانسوی و انگلیسی را در پایان قرون وسطی در اثری گسترده گرد آورد و نسخه‌ای از جهان آرتور ساخت که بسیاری از عناصر آشنای آن، از کملوت و میز گرد تا لنسلات، جام مقدس، اکس‌کالیبر و مرگ آرتور، از راه همین کتاب به فرهنگ جدید منتقل شدند.
در پژوهش فارسی
در فارسی، امرالله ابجدیان در سیری در ادبیات انگلیس به جایگاه مرگ آرتور در گذار ادبیات انگلیسی از قرون وسطی و نقش کاکستون در انتشار آن اشاره کرده است. او همچنین نگارش اثر در دوران زندانی بودن مالوری و توجه کاکستون به جنبهٔ اخلاقی روایت‌های آن را برجسته می‌کند.[۱۱] قرار دادن این بحث در کنار پژوهش نسخه‌شناختی جدید نشان می‌دهد که چاپ کاکستون را باید هم یکی از مراحل انتقال متن و هم تفسیری مؤثر از ساختار و کارکرد آن دانست.
جستارهای وابسته
- شاه آرتور
- ماهیت بریتن
- شوالیه‌های میز گرد
- لنسلات
- گوئینویر
- جام مقدس
- اکس‌کالیبر
- تریستان و ایزولت
- جنگ رزها
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Archibald, Elizabeth (2026). "Sir Thomas Malory: Le Morte Darthur". In Raluca L. Radulescu; Andrew Lynch (eds.). The Cambridge History of Arthurian Literature and Culture (in English). Cambridge University Press. pp. 265–283. doi:10.1017/9781009031653.014.
- 1 2 Saunders, Corinne (2019). "Middle English Romance and Malory's Morte Darthur". In Candace Barrington; Sebastian Sobecki (eds.). The Cambridge Companion to Medieval English Law and Literature (in English). Cambridge University Press. pp. 188–201. doi:10.1017/9781316848296.015.
- 1 2 3 Whetter, K. S. (2017). The Manuscript and Meaning of Malory's Morte Darthur: Rubrication, Commemoration, Memorialization (in English). D. S. Brewer.
- 1 2 3 "Additional MS 59678: Le Morte Darthur" (in English). British Library. Retrieved 19 اوت 2026.
- ↑ Norris, Ralph (2004). "Sir Thomas Malory's (French) Romance and (English) Chronicle". In Bonnie Wheeler (ed.). Arthurian Studies in Honour of P. J. C. Field (in English). D. S. Brewer. pp. 223–234.
- ↑ Rushton, Cory James (2015). "Scribal Modifications to Concluding Formulae in the Winchester Manuscript". Arthurian Literature XXXII (in English). D. S. Brewer. pp. 123–154.
- ↑ Archibald, Elizabeth (2023). "Arthurian Transformations". In Roberta L. Krueger (ed.). The New Cambridge Companion to Medieval Romance (in English). Cambridge University Press. pp. 73–87. doi:10.1017/9781108783033.007.
- ↑ "Thus endeth thys noble and joyous book entytled le morte Darthur" (in English). Morgan Library & Museum. Retrieved 19 اوت 2026.
- ↑ Gillespie, Alexandra (2019). "History in Print from Caxton to 1543". In Jennifer Jahner; Emily Steiner; Elizabeth M. Tyler (eds.). Medieval Historical Writing: Britain and Ireland, 500–1500 (in English). Cambridge University Press.
- ↑ "The Birth, Life, and Acts of King Arthur" (in English). Wikimedia Commons. Retrieved 19 اوت 2026.
- ↑ ابجدیان، امرالله (۱۴۰۴). سیری در ادبیات انگلیس (۱). تهران: سمت. ص. ۹۰. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۵۳۰-۴۰۲-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
برای مطالعهٔ بیشتر
- Malory, Thomas (2013). P. J. C. Field (ed.). Sir Thomas Malory: Le Morte Darthur (in English). Vol. 2. D. S. Brewer.
- Whetter, K. S. (2017). The Manuscript and Meaning of Malory's Morte Darthur: Rubrication, Commemoration, Memorialization (in English). D. S. Brewer.
- Megan G. Leitch; Cory James Rushton, eds. (2019). A New Companion to Malory (in English). D. S. Brewer.
- Cooper, Helen (1998). Le Morte Darthur: The Winchester Manuscript (in English). Oxford University Press.
{{cite book}}: بیش از یک پارامتر|نویسنده=and|نام خانوادگی=داده‌شده است (کمک)
پیوند به بیرون
- ادبیات قرون وسطی
- ادبیات مرتبط به شاه آرتور در انگلیسی میانه
- کتاب‌های ۱۴۸۵ (میلادی)
- کتاب‌های انتشاریافته پس از مرگ پدیدآورنده اثر
- کتاب‌های بریتانیایی
- نوشته‌های زندان