مستوفیالممالک
مستوفیالممالک یکی از مناصب و القاب دیوانی ایران و افغانستان از دوره مغول تا عصر قاجار است.[۱]
مستوفیالممالک رئیس طبقه مستوفیان بود. در دوره صفویه مستوفیالممالک مسئول امور مالی کل مملکت محسوب میشد و تمامی امور مالی و مالیاتی کشور و عزل و نصب مستوفیان به دست وی صورت میگرفت. او در این دوره از امرا عظام محسوب میشد و در اواخر دوره شاه سلطان حسین حق شرکت در امراجانقی (شورای عالی دولتی) را داشت.[۲]
نادرشاه پس از تاجگذاری منصب مستوفیالممالک را بین چهار نفر تقسیم کرد و هریک را به سرپرستی امور مالی بخشی از کشور گماشت، اما در دوره زندیه این منصب بار دیگر به یک نفر سپرده شد.[۲] در آغاز دوره قاجار با گسترش دستگاه اداری کشور مستوفیالممالک مقام دوم کشور شد و رتبهای بالاتر از منشیالممالک و وزیرلشکر یافت.[۳] در سال ۱۳۰۶ هجری قمری امور مالی کشور در دفتر استیفا متمرکز بود که بخشی از وزارت داخله شمرده میشد و زیر نظر وزیر اعظم قرار داشت.[۴]
فهرست مستوفیالممالکهای ایران
افشاریه
- میرزا محمدعلی مستوفی اصفهانی، مستوفی فارس
- میرزا علیاصغر مستوفی، مستوفی خراسان
- میرزا شفیع تبریزی (جد ثقةالاسلام تبریزی) مستوفی آذربایجان
- میرزا باقر خراسانی، مستوفی عراق
- میرزا آدینه مستوفی احمدمحمودی، فرمانده قشون بختیاری در فتح قندهار
زندیه
- میرزا محمد بروجردی، در سال ۱۱۷۶ هـ. ق به مستوفیالممالکی منصوب شد.
- میرزا محمدصادق مستوفیالممالک، در سال ۱۱۹۵ هـ. ق عهدهدار این منصب بود.
قاجاریه
- میرزا محمدزکی علیآبادی، مستوفیالممالک در دوران آقامحمدخان قاجار
- میرزا یوسف اشرفی، مستوفیالممالک در آغاز سلطنت فتحعلیشاه[۵]
- محمدحسینخان صدر اصفهانی، مستوفیالممالک از ۱۲۲۱ ه.ق تا ۱۲۲۸ ه.ق
- عبداللهخان امینالدوله (پسر محمدحسینخان) مستوفیالممالک از ۱۲۲۸ ه.ق تا ۱۲۳۸ ه.ق یا ۱۲۳۹ه.ق
- میرزا محمدعلی آشتیانی، در حدود ۱۲۳۸ه.ق مستوفیالممالک شد.
- میرزا ابوالقاسم مستوفیالممالک، در حدود ۱۲۴۱ ه.ق این مقام به او داده شد.
- میرزا حسن آشتیانی (برادر میرزا محمدعلی آشتیانی) در اوایل صدارت حاجی میرزا آغاسی صاحب این مقام بود.
- میرزا یوسف آشتیانی (پسر میرزا حسن) از ۱۲۶۱ ه.ق تا ۱۳۰۱ ه.ق
- حسن مستوفی (پسر میرزا یوسف) پس از وفات پدرش لقب مستوفیالممالکی گرفت. در زمان او استیفای کل جزئی از وزارت داخله شد که زیر نظر علیاصغرخان اتابک اداره میشد.
- چراغعلی خان احمدمحمودی بختیاری ملقب به چراغ خان مستوفی؛ برادرزاده ملا آدینه مستوفی بختیاری، فرمانده قشون بختیاری در فتح قندهار و همچنین خواهرزاده ابوالفتح خان بختیاری حاکم اصفهان در عهد افشاریه بود. چراغ خان رئیس ایل بختیاری در عهد صادق خان زند بود. وی از نزدیکان و مشاوران دربار آقامحمدخان قاجار و از فرماندهان سپاه قاجاریه در فتوحات شمال بود.
جستارهای وابسته
پانویس و منابع
- ↑ خسروبیگی، هوشنگ (۱۳۸۱). «مستوفیان و مستوفیالممالک در دوره قاجار». نامه انجمن. تهران (هشت): ۶۵. دریافتشده در ۱۱ دی ۱۳۹۱.
- 1 2 خسروبیگی، هوشنگ (۱۳۸۱). «مستوفیان و مستوفیالممالک در دوره قاجار». نامه انجمن. تهران (هشت): ۶۹. دریافتشده در ۱۱ دی ۱۳۹۱.
- ↑ خسروبیگی، هوشنگ (۱۳۸۱). «مستوفیان و مستوفیالممالک در دوره قاجار». نامه انجمن. تهران (هشت): ۷۰. دریافتشده در ۱۱ دی ۱۳۹۱.
- ↑ خسروبیگی، هوشنگ (۱۳۸۱). «مستوفیان و مستوفیالممالک در دوره قاجار». نامه انجمن. تهران (هشت): ۷۳. دریافتشده در ۱۱ دی ۱۳۹۱.
- ↑ «معرفی همراهان فتحعلیشاه در جنگها و صفوف سلام» (PDF). بایگانیشده از اصلی (PDF) در ۱۳ ژانویه ۲۰۱۸. دریافتشده در ۱۳ ژانویه ۲۰۱۸.