مسجد امام (تهران)
مسجد امام بازار تهران، با نام رسمی مسجد امام خمینی،، [۱][۲][۳][۴][۵] یکی از بناهای دوره قاجار است که در بازار بزرگ تهران قرار دارد. این مسجد با نام رسمی مسجد امام به عنوان یکی از آثار ملی ایران در تاریخ ۱ مهر ۱۳۶۳ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۷ به ثبت رسیده‌است.[۶][۷]
 | |
| نام | مسجد امام خمینی |
|---|---|
| کشور | ایران |
| استان | استان تهران |
| شهرستان | تهران |
| اطلاعات اثر | |
| نام محلی | مسجد امام |
| نام‌های قدیمی | مسجد سلطانی، مسجد شاه |
| کاربری | مذهبی |
| دیرینگی | دوره قاجار |
| دورهٔ ساخت اثر | دوره قاجار |
| بانی اثر | فتحعلی شاه قاجار |
| مالک اثر | اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری تهران |
| اطلاعات ثبتی | |
| شمارهٔ ثبت | ۱۶۶۷ |
| تاریخ ثبت ملی | ۱ مهر ۱۳۶۳ |
| اطلاعات بازدید | |
| وبگاه | |
تاریخچه
بانی ساخت مسجد شاه، فتحعلی‌شاه قاجار (۱۲۱۲–۱۲۵۰ هـ. ق) بود و از این رو در آغاز آن را مسجد سلطانی می‌نامیدند. بنابر شواهد تاریخی این مسجد دومین مسجد جامع بزرگ تهران بعد از مسجد جامع بازار یا جامع عتیق است.[۸]
با نگاه کاشی‌نوشته‌ها و کتیبه‌هایی که در ایوان جنوبی مسجد به جای مانده، زمان تقریبی شروع ساخت آن سال ۱۲۱۲ یا ۱۲۲۴هـ. ق است. در سال ۱۳۰۷هـ. ق به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار، درب اصلی در جهت شمال تعمیر و نیز به دستور وی، دو مناره در دو طرف ایوان شمالی مسجد ساخته شد؛ بنابراین تکمیل‌کنندهٔ اصلی مسجد شاه را می‌توان ناصرالدین‌شاه نامید. نام مسجد در سند رسمی مسجد به نام سلطانی نامگذاری شده است. در عصر پهلوی به مسجد شاه تغییر نام داده شد و پس از انقلاب ۵۷ به مسجد امام خمینی تغییر نام و سال ۶۳ با همین نام به ثبت ملی رسیده است.[۸]
مشخصات بنا
این مسجد، بنایی چهار ایوانی است که شبستان‌های اصلی آن در جبهه جنوبی قرار دارد و معماری کلی و نیز پاره‌ای از جزئیات آن از مسجد وکیل شیراز گرفته شده و در طراحی و ساخت آن مانند سایر ابنیه آن زمان هنرمندان شیرازی دست داشته‌اند.[۸]
ساختمان این مسجد فضایی‌ست مربعی با تقارن نقطه‌ای و حیاط مرکزی، با چرخشی ملایم نسبت به بافت شهر برای استقرار در امتداد قبله است. ۴ ایوان در وسط ۴ ضلع، گنبدخانه در ضلع جنوبی، ۳ شبستان اصلی در کنج‌ها و حوض مربعی در مرکز حیاط مسجد قرار دارند.[۷] ابعاد حیاط مسجد امام، ۶۳ در ۶۳ ذرع مربع (۶۵×۶۵ متر مربع) است که گویا همسان با سن وفات پیامبر اسلام طراحی شده است.[۹]
مساجد مشابه
مسجد سلطانی تهران همراه با مسجد سلطانی بروجرد، مسجد سلطانی سمنان و مسجد سلطانی قزوین از ساخته‌های فتحعلی‌شاه قاجار است.[۱۰]
وقایع مهم در مسجد
- در تاریخ دوشنبه ۲۰ آذر ۱۲۸۴، علاءالدوله دستور به چوب بستن و تحقیر عمومی دو تن از بازاریان به بهانه بالا بودن قیمت قند کرد. حکم فلک حاجی سید هاشم قندی و حاجی سید اسماعیل خان در حیاط مسجد شاه انجام شد که واکنش اعتراضی بازار تهران را به همراه داشته و از عوامل بیداری مردم قبل از جنبش مشروطیت گردید. [۱۱]
- سخنرانی جمال‌الدین واعظ اصفهانی در اعتراض به فلک شدن بازارگانان در تاریخ ۲۱ آذر ۱۲۸۴ با مخالفت حاجی میرزا ابوالقاسم، امام جمعه وقت تهران به آشوب کشانده شد و منجر به مهاجرت علمای تهران به شاه عبدالعظیم گردید. [۱۲]
- سپهبد حاج‌علی رزم‌آرا، نخست‌وزیر وقت ایران در روز ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ در مسجد شاه به ضرب گلوله خلیل طهماسبی یکی از اعضای فدائیان اسلام ترور شد.[۱۳]
نگارخانه
کتیبه مسجد امام بازار تهران
برج جنوب شرقی ارگ و گنبد مسجد عزیزالله در دوره محمدشاه قاجار، نقاشی اوژن فلاندن
ورودی مسجد امام در دوره محمدشاه قاجار، نقاشی اوژن فلاندن
ورودی مسجد امام
نمای درونی گنبد
ایوان جنوبی
ورودی شمالی مسجد امام تهران
نمای ایزومتریک ایوان شمالی مسجد
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ «در مورد مسجد امام در تهران».
- ↑ «بازارگردی در تهران».
- ↑ «درباره معماری و کارکرد مسجد امام(ره) در بازار تهران».
{{cite news}}: از متن "نقطه اتصال دین و دنیا" صرف نظر شد (کمک) - ↑ «مسجد امام خمینی(ره)، دومین مسجد جامع بزرگ تهران».
- ↑ «مسجد امام خمینی».
- ↑ «نگین درخشان بازار تهران مسجد امام».
- 1 2 «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اكتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بازدید=و|بازبینی=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|تاریخ بایگانی=و|archive-date=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|نشانی بایگانی=و|archive-url=داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در|archive-date= - 1 2 3 «مسجد امام خمینی (ره) با قدمتی ۱۸۰ ساله از زیباترین مساجد تاریخی تهران». خبرگزاری شبستان. ۲۰۱۸-۰۳-۲۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ مه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «آشنایی با اثر معماری مسجد امام خمینی(ره) - تهران». پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی. ۲۰۱۶-۱۲-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۳۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «مسجد امام خمینی (ره) (سلطانی) بروجرد». اداره میراث فرهنگی بروجرد. دریافت‌شده در ۲ آذر ۱۳۹۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ کسروی، احمد (۱۳۱۹). جنبش مشروطه ایران. صص. گفتار دوم، جنبش مشروطه‌خواهی چگونه پیدا شد؟، چوب زدن علاءالدوله بپای بازرگانان.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ کسروی، احمد (۱۳۱۹). جنبش مشروطه ایران. صص. گفتار دوم، جنبش مشروطه‌خواهی چگونه پیدا شد؟، پیش آمد مسجد شاه.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ علوی، حمید. «قتل رزم‌آرا؛ صد سال ترور سیاسی در ایران». بی‌بی‌سی فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۶-۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
پیوند به بیرون
- آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
- آثار ملی ایران
- بنیانگذاریهای سده ۱۹ (میلادی) در ایران
- جاذبههای گردشگری تهران
- ساختمانهای مذهبی دارای گنبد
- مسجدهای تاریخی تهران
- مسجدهای تهران
- معماری ایرانی