معماری ایتالیایی

معماری ایتالیایی (انگلیسی: Italian architecture) از تأثیرگذارترین معماری‌های جهان است که از دوران باستان تا امروز، سبک‌ها و نوآوری‌های زیادی را به جهان معماری ارائه کرده است. ایتالیا که بیش از هر چیز به دستاوردهای چشمگیر معماری‌اش شناخته می‌شود،^[۳] دارای طیف بسیار گسترده و متنوعی از سبک معماری که به‌سادگی نمی‌توان آن را بر پایهٔ دوره یا منطقه دسته‌بندی کرد، چرا که ایتالیا تا سال ۱۸۶۱ نه کشوری واحد، که مجموعه‌ای از چندین دولت کوچک بوده است. سرزمین ایتالیا در تاریخ خود، همچنین شاهد پدید آمدن طیف بسیار گوناگون و التقاطی از طرح‌های معماری بوده است. ایتالیا در هر دوره ابداعات گوناگونی داشته است، از ساخت قنات‌ها، آبراهه‌ها، معابد و بناهای مشابه در دوران روم باستان، تا بنیان‌گذاری معماری رنسانس در اواخر سدهٔ چهاردهم تا شانزدهم؛ این کشور همچنین خاستگاه معماری پالادیویی است که الهام‌بخش جنبش‌هایی چون معماری نئوکلاسیک بود، که بر طرح خانه‌های ییلاقی اشراف‌زادگان سرتاسر جهان، به‌ویژه در بریتانیا، استرالیا و ایالات متحده آمریکا از اواخر سدهٔ هفدهم تا اوایل سدهٔ بیستم تاثیرات گسترده‌ای گذاشت. ایتالیا میزبان چند نمونه از برجسته‌ترین آثار معماری غرب، از جمله کولوسئوم، معبد پانتئون، کلیسای جامع میلان، موله آنتونلیانا در تورین، کلیسای جامع سانتا ماریا دل فیوره، و طراحی‌های معماری ونیز است. برآورد می‌شود که این کشور در مجموع دارای ۱۰۰ هزار بنای تاریخی از همهٔ گونه‌ها (موزه‌ها، کاخ‌ها، ساختمان‌ها، مجسمه‌ها، کلیساها، نگارخانه‌ها، ویلاها، فواره‌ها، خانه‌های تاریخی و محوطه‌های باستانی) باشد.^[۴] امروزه ایتالیا در خط مقدم معماری مدرن و طراحی پایدار قرار دارد، که معمارانی همچون رنتسو پیانو و کارلو مولینو در این زمینه فعال‌اند. معماری ایتالیا همچنین تأثیر گسترده‌ای بر معماری جهان گذاشته است.^[۵] افزون بر این، سبک ایتالیایی‌مآب که از سدهٔ نوزدهم به بعد در خارج از کشور رواج یافت، برای توصیف معماری خارجی‌ای به‌کار می‌رفت که به سبک ایتالیایی ساخته شده بود، به‌ویژه براساس معماری رنسانس.

در کنار معماری پیش از تاریخ، اولین مردمی که در ایتالیا واقعاً سلسله‌ای از طرح‌ها را آغاز کردند، یونانیان و اتروسک‌ها بودند. در شمال و مرکز ایتالیا، اتروسک‌ها پیشروان بودند معماری زمانه بودند. منتها به دلیل مصالحی مانند آجر و چوب، امروزه تعداد کمی از ساختمان‌های ساخته‌شده به دست اتروسکها سالم باقی مانده است^[۶]، مگر استتثنائات انگشت‌شماری در ولترا، توسکانی، پروجا، اومبریا. در اصل این معابد، میدان‌ها، خیابان‌های عمومی، قنات‌ها و دروازه‌های شهری اتروسک‌ها بود که تأثیر چشمگیری بر معماری رومی گذاشت.^[۶]

مهاجران یونانی، از قرن هشتم پیش از میلاد، در جنوب ایتالیا، دست به ایجاد چیزی زدند که به عنوان «مگنا گراسیا» شناخته می‌شد. آنها ساختمان‌های خود را به سبک خود می‌ساختند، و از جمله، دست به ساخت خانه‌های بزرگتر، بهتر و از نظر فناوری پیشرفته‌ای زدند که بر معماری رومی نیز تأثیر گذاشت.^[۶] با این حال، تا قرن چهارم پیش از میلاد، یعنی دوره هلنیستی، بیشتر توجه‌ها معطوف به ساخت تئاتر بود، و ساخت معابد کمتر محل توجه بود.^[۶] تئاترها، سازه‌هایی نیم‌دایره‌ای بودند، مشتمل بر یک سالن اجتماعات و یک صحنه، و یونانی‌ها برخلاف رومی‌ها که سکوی نشستن تماشاگران را به شکل مصنوعی می‌ساختند، از تپه‌ها برای این مهم استفاده می‌کردند.

ویژگی معابد یونانی نیز وجود ستون‌های سنگی یا مرمری حجیم بود. امروزه بقایایی از این معماری یونانی در ایتالیا، به ویژه در کالابریا، آپولیا و سیسیل موجود است. نمونه منحصربفردی از معماری معابد این دوره را نیز میتوان دره معابد می توان مشاهده کرد که در حال حاضر جزو میراث جهانی یونسکو است.

معماری رومی، تحت تأثیر دو معماری تاثیرگذار یونانی (موجود در مگنا گرسیا، معابد آگریجنتو، سلینونته و پائستوم) و معماری اتروسک (مورد توجه ویتروویوس)، ویژگی‌های خاص خود را کسب کرد.

رومی‌ها بسیاری از میراث یونانی مرتبط با معماری را جذب کردند، برای نمونه، تریکلینیوم را به عنوان مکان صرف غذا در ویلاهای رومی وارد کردند. آنها به شکل مشابه، از دانش فراوان اتروسک‌ها در جهت حل مسائل معمارانه آتی، مانند هیدرولیک و ساخت طاق‌ها استفاده کردند.

عناصر اجتماعی مانند ثروت و تراکم بالای جمعیت در شهرها، رومیان باستان را مجبور به کشف راه‌حل‌های جدید برای نیازهای معمارانه‌ خود کرد. بکارگیری طاق‌ها و قوس‌ها، همراه با دانش کاملی از مصالح ساختمانی، آنها را قادر ساخت تا به دستاوردهای بی‌سابقه‌ای در ساخت سازه‌های باشکوه برای استفاده عمومی نائل بیایند. نمونه‌های برجسته‌ای شامل قنات‌های روم، حمام‌های دیوکلتیان و کولوسئوم هستند. این سازه‌ها در مقیاس کوچکتر، در شهرهای بزرگ سراسر امپراتوری بازتولید شدند و برخی از این سازه‌ها (از جمله دیوارهای شهر لوگو در هیسپانیا تاراکوننسیس) تا به امروز تقریباً دست نخورده باقی مانده‌اند.

ایتالیا به طور گسترده تحت تأثیر دوران آغازین مسیحیت قرار گرفت و رُم به عنوان مقر جدید پاپ شناخته شد. پس از فتح مجدد ایتالیا توسط امپراتور ژوستینین یکم، چندین ساختمان، کاخ و کلیسا به سبک رومی-بیزانسی ساخته شد. مفهوم مسیحی بازیلیکا در رم ابداع شد. آنها به خاطر ساختمان‌های بلند و مستطیلی شکل خود که تقریباً به سبک رومی باستانی ساخته شده، و اغلب از موزاییک و تزئینات غنی بهره می‌برد، شهره هستند. هنر و معماری مسیحیان اولیه نیز به طور گسترده از هنر و معماری رومیان بت‌پرست الهام گرفته شده بود. مجسمه‌ها، موزاییک‌ها و نقاشی‌ها زیبنت‌بخش تمام کلیساهای آنها بود. نقاشی‌های دیواری مسیحیت متاخر را آشکارا می‌توان در برخی از سراب‌دخمه‌های متعدد رم مشاهده کرد. ^[۷]

کلیساهای اولیه مسیحی در میلان، نخستین کلیساهایی هستند که بلافاصله پس از صدور فرمان میلان (Edictum Mediolanense) توسط کنستانتین بزرگ و لیسینیوس در فوریه ۳۱۳، ساخته شدند. این فرمان، تساهل و آزادی مذهبی را به مسیحیت در امپراتوری روم اعطا کرد. بازیلیکاهای اولیه مسیحی در Mediolanum (میلان کنونی) را متناسب با دوره‌هایشان، می‌توان به چند دسته تقسیم کرد. اولین بازیلیکاهایی شناخته شده، به دو کلیسای جداگانه تقسیم می‌شوند، یکی برای غسل‌تعمید یافتگان (در آن زمان آیین غسل تعمید تنها پس از تکمیل فرآیند گرویدن به مسیحیت و تطهیر معنوی اعطا می‌شد)، و دیگری برای آموزشهای ابتدایی کودکان و بزرگسالان، موسوم به catechumen‌ها. این بخش‌بندی خاص، شاید از هوریا (horrea)، نوعی انبار عمومی مورد استفاده در ساختمان‌های باستانی آکویلیای دوره روم باستان گرفته شده باشد.

باسیلیکای سانتا تکلا (Santa Tecla)، که ویرانه‌های آن امروزه در زیر کلیسای جامع میلان قابل‌بازدید است، دارای محرابی از نوع سنتی و یادآور محراب کلیساهای متصل به ساختمان‌های بزرگ شهری است. مرکز مذهبی شهر، که امروزه «پیازا دل دومو» (Piazza del Duomo) نام دارد، شامل دو کلیسای جامع بود: باسیلیکا وِتوس (basilica vetus) یا باسیلیکای کوچک (مورد استفاده در فصل زمستان)، و باسیلیکای نووا (basilica nova) یا باسیلیکای بزرگ (مورد استفاده در تابستان). با فرماندار رومی و اسقف آمبروز، برنامه‌ای برای ساخت باسیلیکاهایی اختصاص داده شده به دسته‌های مختلف آغاز شد: یک باسیلیکا برای پیامبران، یکی برای حواریون (سن نازارو در برولو)، یکی برای شهدا (مِتِریوم، که بعداً بقایای او را در خود جای داد و به باسیلیکای سنت آمبروجو تبدیل شد)، یکی برای باکره‌ها (باسیلیکای سن سیمپلیچیانو).

اسقف آمبروز، فرماندار رومی، نیز برنامه‌ای برای ساخت باسیلیکاهای متنوع آغاز کردː یک باسیلیکا برای پیامبران، یکی برای حواریون (قدیس نازارو در برولو)، یکی برای شهدا (martyrium)، که بعداً با دفن شدن فرماندار در آن، باسیلیکای سنت آمبروجو نامیده شد)، یکی برای باکره‌ها (باسیلیکای سن سیمپلیچیانو).

• سبک ایتالیایی‌مآب