معناشناسی (زبان)

معناشناسی مطالعهٔ معنای زبان است. این شاخه بررسی می‌کند که معنا چیست، واژه‌ها چگونه معنا پیدا می‌کنند، و چگونه معنای یک عبارت پیچیده به اجزای آن وابسته است. بخشی از این فرایند شامل تمایز میان «حس» و «ارجاع» است. «حس» به مفاهیم و تصورات ذهنی مرتبط با یک عبارت اشاره دارد، در حالی که «ارجاع» به شیء یا موجودیتی در جهان واقعی اطلاق می‌شود که آن عبارت به آن اشاره دارد. معناشناسی با نحو (syntax) تفاوت دارد؛ نحو به قواعد ساخت جملات درست از نظر دستوری می‌پردازد، و کاربردشناسی (pragmatics) بررسی می‌کند که انسان‌ها چگونه از زبان در ارتباطات استفاده می‌کنند. معناشناسی همراه با نحو و کاربردشناسی، بخشی از نشانه‌شناسی (semiotics) محسوب می‌شود.

شاخهٔ معناشناسی واژگانی (lexical semantics) به بررسی معنای واژه‌ها می‌پردازد؛ این شاخه بررسی می‌کند که آیا واژه‌ها یک یا چند معنا دارند و چه روابط معنایی میان آن‌ها برقرار است. معناشناسی عبارتی (phrasal semantics) معنای جمله‌ها را از طریق پدیدهٔ ترکیب‌پذیری بررسی می‌کند؛ یعنی چگونه می‌توان با کنار هم قرار دادن واژه‌ها، معناهای جدیدی ساخت. معناشناسی صوری (formal semantics) از منطق و ریاضیات برای ارائهٔ چارچوب‌های دقیق دربارهٔ رابطهٔ زبان و معنا استفاده می‌کند. معناشناسی شناختی (cognitive semantics) معنا را از دیدگاه روان‌شناسی بررسی می‌کند و فرض می‌گیرد که توانایی زبانی با ساختارهای مفهومی ذهنی برای درک جهان ارتباط نزدیکی دارد. دیگر شاخه‌های معناشناسی شامل معناشناسی مفهومی، رایانشی و فرهنگی هستند.

نظریه‌های معنا، توضیح‌های کلی دربارهٔ ماهیت معنا و چگونگی شکل‌گیری آن در عبارات هستند. نظریه‌های ارجاعی (referential) معنا را همان بخشی از واقعیت می‌دانند که یک عبارت به آن اشاره دارد. نظریه‌های ذهنی (ideational) معنا را با حالات ذهنی مانند تصورات و ایده‌هایی که یک عبارت در ذهن شنونده ایجاد می‌کند، یکی می‌دانند. نظریه‌های علّی (causal) معنا را حاصل علت‌ها و معلول‌ها می‌دانند؛ معناشناسی رفتارگرایانه این رابطه را از طریق محرک و پاسخ تحلیل می‌کند. نظریه‌های دیگر معنا شامل معناشناسی مبتنی بر شرط صدق، نظریه‌های اثبات‌گرایانه، نظریهٔ کاربرد و معناشناسی استنتاجی هستند.

مطالعهٔ پدیده‌های معناشناختی از دوران باستان آغاز شد، اما تا قرن نوزدهم به عنوان یک حوزهٔ مستقل شناخته نمی‌شد. معناشناسی در رشته‌هایی مانند منطق صوری، علوم رایانه و روان‌شناسی کاربرد دارد.

منابع

This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.