منطقه ۱۰ شهرداری تهران

منطقه ۱۰ شهرداری تهران یکی از مناطق شهری تهران است. این منطقه در بین مرکز، غرب و جنوب‌غرب تهران قرار دارد. این منطقه با تراکم ناخالص جمعیتی حدود ۴۰۰ نفر در هر هکتار بوده که از این حیث پُرتراکم‌ترین منطقه شهر تهران در بین مناطق بیست و دوگانه محسوب می‌شود. تراکم جمعیتی آن چهار برابر حد استاندارد و دو برابر میانگین تراکم در شهر تهران است. این منطقه دارای ۳ ناحیه و ۱۰ محله است.

این منطقه در شمال به خیابان آزادی (منطقه ۲)،

در جنوب به خیابان قزوین (منطقه ۱۷)

در شرق به بزرگراه شهید نواب صفوی (منطقه ۱۱)

و در غرب به خیایان شهیدان، بزرگراه یادگار امام، خیابان هرمزان و خیابان امامزاده عبدالله (منطقه ۹) محدود می‌شود.

از مهم‌ترین خیابان‌های این منطقه می‌توان به خیابان جیحون، کارون، قصرالدشت، خوش جنوبی، رودکی جنوبی، دامپزشکی، هاشمی، مرتضوی، مالک‌اشتر و بخش غربی بلوار بریانک و خیابان امام خمینی اشاره کرد. بخش جنوبی تونل توحید نیز در مرز این منطقه با منطقه ۱۱ واقع شده‌است.

این منطقه به ۳ ناحیه تقسیم شده است که هر ۳ ناحیه بصورت افقی از غرب تا شرق منطقه کشیده شده است. ناحیه ۱ از خیابان قزوین تا خیابان کمیل، نا

فضای سبز این منطقه از ۳۲ بوستان با وسعتی بیش از ۴.۳ هکتار برخوردار است آزادی است.. سرانه فضای سبز ۲.۶ متر مربع می‌باشد. بوستان هزار شهید ، بوستان هفت‌چنار و بوستان تهرانی از شاخص‌ترین بوستان‌های آن هستند.

سابقه سکونتگاهی شهری منطقه ده شهرداری تهران به دهه بیست خورشیدی بازمی‌گردد.^[۲] از آن زمان تا دهه شصت خورشیدی، طی چهل سال این منطقه تدریجاً بسط و گسترش یافته‌است. منطقه ده از قدیم دربرگیرنده تمامی بخش‌های اکبرآباد و بریانک بوده‌است.^[۲] در فاصله سال‌های دهه بیست تا پنجاه خورشیدی، بافت جنوب منطقه همچنان با کوچه باغ‌های خود و دو قلعه بریانک و جی پابرجا و چهره روستایی خود را حفظ کرده بود. در تغییرات مناطق در سال ۱۳۴۹ نیز که تهران ابتدا به هفت منطقه، سپس به دوازده منطقه تقسیم شد؛ منطقه ۱۰ کنونی بخشی از منطقه یک شهر تهران بوده‌است. براساس گزارش‌های تاریخی محدوده منطقه یک تهران عبارت بود از: شمال به بلوار کشاورز (بیمارستان امام خمینی کنونی) ستارخان و بزرگراه‌های آل‌احمد و شیخ فضل‌الله از شرق به خیابان کارگر و بزرگراه چمران از جنوب به خیابان قزوین از غرب به پادگان جی و هاشمی در نهایت منطقه ۱۰ شهرداری تهران با ساختار فعلی در پانزدهم تیرماه ۱۳۶۴ تأسیس شد.^[۲]

قدیمی‌ترین سکونت گاه این منطقه شامل دو آبادی جی و بریانک است که از گذشته‌های دور به نام قلعه بریانک و قلعه جی به صورت آبادی‌های اقماری وجود داشته‌اند. عنصر قدیمی دیگر منطقه نهر فیروزآباد است که از شمال غرب تهران به طرف شهر ری جریان داشته و در امتداد مسیر خود پس از عبور از این منطقه نهایتاً به‌آبادی فیروزآباد در جنوب شرقی شهر ری منتهی می‌شود. به همین دلیل نام این نهر را فیروزآباد گذاشته‌اند.^[۲]

بناهای برجای مانده از تهران قدیم

• برخی از بناهای تهران قدیم در این منطقه همچنان با برجاست و با تغییر کاربری به حیاتش ادامه می‌دهد از آن جمله می‌توان به ساختمان قدیمی اشاره کرد که هم‌اکنون محل استقرار موزه حیات وحش هفت چنار است.^[۲] این موزه، قهوه‌خانه سنتی با ساختمانی قدیمی دارد.^[۲] هم‌اکنون پارک هفت چنار با وسعت ۱۸۰۰۰ متر مربع دارای گونه‌های گیاهی چنار، توت، ماگنولیا و پالم است. همچنین موزه حیات وحش اکنون در بر دارنده گونه‌های مختلف حیوانات تاکسیدرمی شده و زنده است. ساختمان موزه، بنایی تاریخی از اوایل دهه قرن بیستم است که به عنوان کارخانه برق شروع به کار کرد؛ بعد از چند سال به کارخانه جوراب بافی تبدیل شد. ساختمان بنایی قاجاری است که در نهایت استادی و ظرافت طراحی و ساخته شده و دودکش بسیار عظیمی دارد. این بنا ۲۷۰۰ متر مربع مساحت دارد و در زمینی به مساحت ۷۶۰۰ متر مربع واقع شده‌است.^[۲]
• در تهران قدیم حاشیه هفت چنار کشاورزی انجام می‌گرفته این محله دارای باغ‌های فراوان بوده‌است. قبل از انقلاب محدوده موزه حیات وحش هفت چنار کارخانه جوراب بافی بوده‌است.^[۲] کشاورزی در این محدوده و همچنین وجود کارخانه جوراب بافی از جمله جاذبه‌های این محله به حساب می‌آمده‌است. همچنین مسجد اعتماد سابق که در حال حاضر مسجد المهدی می‌باشد قدیمی‌ترین مسجد این محله محسوب می‌شود.^[۲]
• از دیگر بناهای قدیمی برجای مانده از تهران قدیم در این منطقه بنای امامزاده معصوم است. مستند به کتیبه نوشته شده به تاریخ ۱۲۴۰ هجری قمری، امامزاده معصوم از نوادگان محمدباقر معرفی شده‌است. این بقعه در فضای وسیع و مشجری قرار دارد. بنای فعلی آن مشتمل بر حرم چهارضلعی مستطیل شکل است که ایوان کوچکی در طرف جنوب و اتاق‌های وسیعی در طرفین آن ساخته شده و گنبدی به سبک گنبدهای عصر صفوی بر فراز بقعه استوار شده‌است. در محوطه این بقعه، مقبره برخی از رجال و افسران عهد مظفرالدین شاه و محمد علی شاه قاجار وجود دارد. در گذشته در اطراف امامزاده معصوم باغ‌های زیادی وجود داشت که در توسعه‌های بعدی عمدتاً به مناطق مسکونی تبدیل شده‌است.^[۲]

در این بخش اطلاعات نظیر جمعیت و وسعت، محدوده و ویژگی‌های منطقه ارائه می‌شود.^[۳]

محدوده

به لحاظ موقعیت جغرافیایی از شمال به خیابان آزادی، از جنوب به خیابان قزوین، از شرق به بزرگراه شهید نواب صفوی و از غرب به خیابان شهیدان منتهی می‌شود. منطقه ده، در بخش غربی شهر تهران واقع و با مناطق دو (شمال)، نُه (غرب)، هفده (جنوب) و یازده (شرق) همجوار است. این منطقه دارای سه ناحیه و ده محله است.^[۳]

وسعت و جمعیت

منطقه ده با ۸۱۷ هکتار مساحت، کوچک‌ترین منطقه شهرداری تهران بعد از منطقه هفده محسوب می‌شود. این منطقه دارای سه ناحیه و ده محله است.^[۳] جمعیت منطقه در حدود ۳۲۷ هزار نفر و با تراکم ناخالص جمعیتی حدود ۴۰۰ نفر در هر هکتار بوده که از این حیث، از پُرتراکم‌ترین مناطق شهر تهران در بین مناطق بیست و دوگانه محسوب می‌شود و تراکم جمعیتی آن چهار برابر حد استاندارد و دو برابر میانگین تراکم در شهر تهران است. در حدود ۱۱۷۰۰۰ خانوار در این منطقه زندگی می‌کنند و زنان ۵۱ درصد و مردان ۴۹ درصد جمعیت این منطقه را تشکیل می‌دهند. ۸۷ درصد جمعیت منطقه باسواد می‌باشند. این منطقه دارای سه ناحیه و ده محله است.^[۳]

ویژگی

دسترسی به فرودگاه بین‌المللی امام خمینی، ترمینال غرب، فرودگاه مهرآباد و بازار تهران از فرصت‌های این منطقه است.^[۳]

این منطقه دارای سه ناحیه و ده محله است.^[۳][۴]

در این منطقه مراکز متعدد فرهنگی، تفریحی و فضای سبز و تاریخی قرار دارد.^[۳][۲]

مذهبی و تاریخی

این منطقه دارای ۶۴ مسجداست که شاخص‌ترین مسجد لولاگر است و واقع در خیابان آذربایجان نبش خیابان نواب می‌باشد.^[۲]

مراكز آموزشي

آموزشگاه های منطقه ده با توجه به تراکم شدید جمعیت منطقه بصورت متمرکز در زمینه های متنوع : مهارت های فنی و حرفه ای و زبان انگلیسی و همچنین موسیقی فعالیت دارند.نیاز آموزشی و مهارت آموزی با توجه به تراکم بالای جمعیت و مساحت کم این منطقه یکی از چالشهای اساسی منطقه ده می باشد. ^[۲]

بوستان‌ها

فضای سبز منطقه تا سال ۱۴۰۱ از ۵۵ بوستان با وسعتی بیش از ۴٫۳ هکتار برخوردار است. شاخص‌ترین پارک منطقه پارک هزار شهید در خیابان شهید برادران عرب و بوستان تهرانی در خیابان قزوین بعد از دو راهی قپان قراردارند.^[۲]

سینماها

مراکز درمانی

بازارها

بازار لباس سلسبیل (خیابان سلسبیل یا همان رودکی)

بازار چهارراه گلی(انتهای خیابان جیحون)

بازار پرنده فروشی(خیابان امامزاده عبدالله)

شبکه بزرگراهی

منطقه ۱۰ با دسترسی به بخش جنوبی تونل توحید، بزرگراه شهید نواب صفوی و نیز بزرگراه یادگار امام دسترسی نسبتاً خوبی به شبکه بزرگراهی تهران دارد.^[۲] تونل توحید یکی از بزرگترین تونل‌های شهری ایران است که از دو تونل کنار هم به طول ۲۱۳۶ متر تشکیل شده و هرکدام از تونل‌ها شامل ۳ باند رفت و برگشت بوده و به عنوان نخستین تونل شمال به جنوب تهران، بزرگراه شهید چمران را به بزرگراه نواب پیوند می‌دهد. همچنین بزرگراه یادگار امام به طول ۱۷ کیلومتر از مهمترین شریان‌های اصلی بزرگراهی شمالی و جنوبی پایتخت تلقی می‌شود.^[۲]

اتوبوس تندرو

تمامی حاشیه‌های منطقه ۱۰ به جز حاشیه غربی، توسط خطوط اتوبوسرانی تندرو تهران (BRT) پوشیده شده است. از ۱۰ خط اتوبوسرانی تندرو، سه خط ۱۰۱، ۱۰۲ و ۱۰۴ از حاشیه‌های این منطقه یعنی خیابان آزادی، خیابان قزوین و بزرگراه نواب عبور می‌کند. در واقع هیچکدام از این خطوط از داخل منطقه عبور نمی‌کند، اما با قرارگرفتن بر روی حاشیه‌های منطقه، دسترسی مناسبی به شبکه حمل و نقل عمومی از سه جهت شمال، جنوب و شرق ایجاد نموده‌اند.

خط ۱۰۱ (چهارراه تهرانپارس - پایانه آزادی)

• ایستگاه نواب؛ تقاطع بزرگراه نواب با خیابان‌های آزادی و توحید (تقاطع ۱۰۴)
• ایستگاه بهبودی؛ خیابان آزادی، رو به روی وزارت تعاون

خط ۱۰۲ (پایانه خاوران - پایانه آزادی)

• ایستگاه امامزاده معصوم؛ خیابان قزوین، ابتدای خیابان شهید عرب
• ایستگاه دوراهی قپان؛ خیابان قزوین، تقاطع امامزاده حسن
• ایستگاه فرهنگسرای قرآن؛ خیابان قزوین، انتهای خیابان شهید کاظمی (تیموری)
• ایستگاه سه‌راه آذری؛ خیابان قزوین، تقاطع امامزاده عبدالله و ۴۵ متری زرند

خط ۱۰۴ (پایانه شهید افشار - پایانه جنوب)

• ایستگاه آزادی؛ تقاطع بزرگراه نواب با خیابان‌های آزادی و توحید (تقاطع ۱۰۱)
• ایستگاه جمهوری-ارومیه؛ بزرگراه نواب، بین خیابان‌های جمهوری و ارومیه
• ایستگاه آذربایجان؛ بزرگراه نواب، بین خیابان‌های آذربایجان و دامپزشکی
• ایستگاه امام خمینی؛ بزرگراه نواب، پل خیابان امام خمینی
• ایستگاه کمیل؛ بزرگراه نواب، بین پل خیابان کمیل و خیابان شهید محبوب مجاز (سینا)
• ایستگاه شهید صفدری؛ بزرگراه نواب، بین خیابان صفدری و بلوار بریانک

مترو

از ۶ خط درون‌شهری متروی تهران، سه خط ۲، ۴ و ۷ به منطقه ۱۰ دسترسی دارند. خط ۴ و ۷ همانند خطوط BRT بر روی حاشیه‌های منطقه قرار گرفته‌اند و تنها خط ۲ است که بخشی از مسیر آن از داخل منطقه عبور می‌کند. اما با این حال هیچکدام از ایستگاه‌های مترو در داخل این منطقه واقع نشده و بر روی حاشیه‌های آن است.

• ایستگاه شادمان؛ تقاطع خیابان آزادی با خیابان‌های بهبودی، آذربایجان، شادمهر و جیحون (خط ۲ و ۴)
• ایستگاه شهید نواب صفوی؛ تقاطع بزرگراه نواب با خیابان‌های آذربایجان و دامپزشکی (خط ۲ و ۷)
• ایستگاه توحید؛ تقاطع بزرگراه نواب با خیابان‌های آزادی و توحید (خط ۴ و ۷)
• ایستگاه رودکی؛ بزرگراه نواب، پل خیابان امام خمینی (خط ۷)
• ایستگاه کمیل؛ بزرگراه نواب، بین پل خیابان کمیل و خیابان شهید محبوب مجاز (خط ۷)
• ایستگاه متروی بریانک؛ بزرگراه نواب، بلوار بریانک (خط ۷)

• مناطق شهرداری تهران

• وبگاه منطقه ۱۰ تهران بایگانی‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine