موزه حشره‌شناسی هایک میرزایانس
 | |
| بنیان‌گذاری | ۱۹۴۵ |
|---|---|
| مکان | اوین تهران، ایران |
| گونه | Entomology |
موزه حشره‌شناسی هایک میرزایانس (انگلیسی: Hayk Mirzayans Insect Museum) در سال ۱۳۲۴ به شکل آزمایشگاهی کوچک در وزارت کشاورزی در تهران تأسیس شد. در سال ۱۳۴۱ با تأسیس مؤسسه‌ای با نام انستیتو بررسی آفات و بیماری‌های گیاهی به این مؤسسه انتقال یافت و پس از چندی در بخش تحقیقات رده‌بندی حشرات متمرکز شد. این موزه وابسته به مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی با بیش از چهار و نیم میلیون نمونه حشره، تنها مرجع رسمی شناسایی و رده‌بندی حشرات و غنی‌ترین موزه جانورشناسی ایران است.
موزه حشرات هایک میرزایانس به وسیله هایک میرزایانس بنیان‌گذاری شد که پس از درگذشت وی در سال۱۳۷۸، به پیشنهاد وزیر کشاورزی وقت، این موزه به نام ایشان نام‌گذاری شد. این موزه دارای ۱۶۶۰ نمونه تایپ، از جمله هولوتایپ، آلوتایپ و پاراتایپ‌های مختلف است. بخش تحقیقات رده‌بندی حشرات به کمک کتابخانه بزرگ و گنجینۀ حشرات موزه از دهه‌های پیش، مرجع رسمی شناسایی حشرات و آفات حشره‌ای بوده است.
تاریخچه
در سال ۱۳۲۲، جلال افشار حشره‌شناس ایرانی آزمایشگاه حشره‌شناسی کوچکی را در وزارت کشاورزی وقت در تهران تأسیس کرد. پس از اندکی، چندین حشره‌شناس روسی مانند دکتر الکساندروف، چواچین و کیریوخین، همکاری خود با این آزمایشگاه را آغاز کردند. در سال ۱۳۲۴، گروه کمی از دانشجویان جدید کارشناسی ارشد، از جمله قدرت‌الله فرح‌بخش و هایک میرزایانس، به این آزمایشگاه پیوستند.[۱]
علاوه بر وظایف منظم خود در آزمایشگاه و مشارکت در برنامه‌های کنترل برخی آفات عمومی همچون سن گندم و چند گونه ملخ، میرزایانس شروع به جمع‌آوری و شناسایی انواع حشرات ایرانی کرد و با کمک همکاران روسی خود پایه و اساس آنچه بعدها به بزرگ‌ترین موزه حشرات در کشور تبدیل شد را بنیان نهاد.[۲]
طی دهه‌های بعدی، شادروان مهندس هایک میرزایانس به جمع‌آوری و شناسایی حشرات ایرانی ادامه داد. بسیاری از دوستان و همکاران وی همچون شادروانان مهندسان قدرت‌الله فرح‌بخش، علی پازوکی و هوشنگ برومند[۳]نیز نقش مهمی در رشد و پیشرفت این موزه داشتند.
قدیمی‌ترین حشرهٔ نگهداری‌شده در این موزه، تک‌نمونه‌ای جیرجیرک از تیرهٔ کمیاب Mogoplistidae با نام علمی Gotvendia dispar Bolívar است که در ژوئن ۱۸۹۹ میلادی توسط حشره‌شناس فقید Martínez de la Escalera از منطقهٔ گتوند واقع در درهٔ کارون (جنوب غربی ایران) طی یک سفر اکتشافی جمع‌آوری شد. افزون بر نمونه‌های تایپ این جیرجیرک در موزهٔ ملی علوم طبیعی مادرید، اسپانیا، یک نمونه نیز در موزهٔ حشرات هایک میرزایانس نگهداری می‌شود.[۴]نمونه‌های جمع‌آوری شده توسط حشره‌شناس فقید اسکالرا (Manuel Martínez de la Escalera y Pérez de Rozas)، پس از ۲۸ سال توسط حشره‌شناس بزرگ دیگری به نام Bolívar تعیین نام شد. وی جنس جدیدی را برای این گونهٔ جدید منتشر کرد. قابل توجه است که در پی سدسازی‌های گسترده در زیستگاه این حشره، طی یکصد سال اخیر گزارش مجددی از این گونه منتشر نشده است و از این لحاظ، منقرض شده تلقی می‌شود. از این خانوادهٔ مهجور، در سال ۱۴۰۱ خورشیدی، گونهٔ Arachnocephalus vestitus Costa, 1855 توسط دانش‌آموختهٔ هایک میرزایانس و ملخ‌شناس کنونی این موزه، دکتر محسن مفیدی نیستانک، از سواحل ماسه‌ای رودخانهٔ نکا واقع در شمال ایران گزارش شد.[۵]
طی دههٔ آخر ۱۳۹۰ خورشیدی، با استخدام نسل جدیدی از حشره‌شناسان جوان و همچنین تکنسین‌ها برای انجام کارهای سرپرستی، موزه شاهد رشد و نمایی چشمگیری شد. در حدود ۱۵ سال، این مجموعه با نگه‌داشتن ۲ میلیون نمونه رشد کرد. حشره‌شناسان مشهوری مانند ژان بارو (از پروانه‌سانان، فرانسه)، Eugenio Morales Agacino (راست‌بالان، اسپانیا)، گونتر ابرت و هاینز فالکنر (پروانه‌سانان)، آرتور جی لاوال (مگس‌ها) و دیگران توسط این بخش به کار گرفته شدند. بسیاری دیگر نیز (مانند اچ جی امسل و پبرویج) از این مجموعه بازدید و به پیشرفت آن کمک کردند.[۶]
در سده ۱۴۰۰ خورشیدی، متولیان موزه به برگزیدن متخصصان نسل چهارم اقدام کردند تا تجربیات و علایق علمی به نسل جدید منتقل و عزم ملی برای تکمیل فون حشرات ایران ادامه یابد.
بر اساس آخرین آمار منتشرشده، در سال ۱۴۰۳ خورشیدی، بیش از چهار و نیم میلیون نمونه از حدود ۲۵۰۰۰ گونه حشره و ۱۶۶۰ نمونه تایپ در این موزه نگهداری می‌شود.[۷]
منابع
- ↑ موزه حشره‌شناسی هایک میرزایانس
- ↑ موزه حشرات هایک میرزایانس تهران (موزه حشره‌شناسی) کجاست ؟
- ↑ «موسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور». www.iripp.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۸-۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «species Gotvendia dispar Bolívar, 1927: Orthoptera Species File». orthoptera.archive.speciesfile.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۸-۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Mofidi-Neyestanak, Mohsen (2023-02-20). "First report of scaly cricket Arachnocephalus vestidos Costa, 1855 (Orth. , Mogoplistidae) from Iran". Journal of Entomological Society of Iran (in English). 42 (4): 325–329. doi:10.52547/jesi.42.4.7. ISSN 0259-9996.
- ↑ Sawflies (Hym.: Symphyta) of Hayk Mirzayans Insect Museum withfour new records for the fauna of Iran
- ↑ "(PDF) Discovery and documentation of new insect taxa in Iranian Research Institute of Plant Protection (In Persian)". ResearchGate (in English). Retrieved 2025-02-09.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Hayk Mirzayans Insect Museum». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۱۵.
- بنیانگذاریهای ۱۹۴۵ (میلادی) در ایران
- حشرات در فرهنگ
- کشاورزی در ایران
- موزههای بنیانگذاریشده در ۱۹۴۵ (میلادی)
- موزههای تهران
- موزههای جانورشناسی
- موزههای مشاهیر در ایران