مویدالدین عرضی

مؤیدالدین عُرضی
مؤیدالدین العرضی العامری الدمشقی
نسخهٔ خطی کتاب «رسالة فی کیفیة الارصاد» اثر مؤیدالدین عُرضی، نسخه‌برداری‌شده در ایران (سدهٔ نهم هجری / پانزدهم میلادی)
زادهٔ
عُرض، بادیهٔ شام
درگذشت۱۲۶۶ میلادی (۶۶۴ ه‍.ق)
پیشینه علمی
محل کاردمشق، رصدخانه مراغه

مؤیدالدین عُرضی (نام کامل: مؤیدالدین العرضی العامری الدمشقی)[۱] (درگذشتهٔ ۱۲۶۶ میلادی / ۶۶۴ هجری قمری) اخترشناس و هندسه‌دان عرب سده‌های میانه اهل سوریه در دوره ایلخانان بود.[۲]

وی حدود سال ۱۲۰۰ میلادی زاده شد؛ به احتمال زیاد (بر پایهٔ نسبت «العُرضی») خاستگاه او روستای «عُرض» در بادیهٔ شام میان تدمر و رصافه بوده است. او پیش از سال ۱۲۳۹ میلادی به دمشق کوچ کرد و در آنجا به عنوان مهندس و آموزگار هندسه به کار پرداخت و ابزارهایی برای الملک المنصور، حاکم حمص، ساخت. عُرضی در سال ۱۲۵۹ میلادی، پس از آنکه نصیرالدین طوسی از او خواست تا در پایه‌گذاری رصدخانه مراغه زیر نظر و پشتیبانی هولاکو همکاری کند، به مراغه در شمال غربی ایران رفت.[۱] از برجسته‌ترین آثار عُرضی می‌توان به «رسالة فی کیفیة الارصاد» دربارهٔ ابزارهای رصدی و «کتاب الهیئة» پیرامون اخترشناسی نظری اشاره کرد. اثرپذیری از پژوهش‌های او در کارهای ابن عبری و قطب‌الدین شیرازی دیده می‌شود و ابن شاطر نیز به دیدگاه‌های او استناد کرده است.[۱]

عُرضی در ساخت بنای رصدخانه در بیرون شهر نقش داشت و برای رساندن آب آشامیدنی به فراز تپه‌ای که رصدخانه روی آن ساخته شده بود، چرخ‌های آب‌کشی و سازوکارهای ویژه‌ای طراحی کرد. او همچنین در سال‌های ۱۲۶۱ و ۱۲۶۲ میلادی برخی از ابزارهای رصدی مورد استفاده در رصدخانه را ساخت. فرزند عُرضی نیز که در این رصدخانه کار می‌کرد، نسخه‌ای از «کتاب الهیئة» پدرش را بازنویسی نمود و در سال ۱۲۷۹ میلادی یک کرهٔ آسمانی ساخت.[۳]

عُرضی از اعضای گروه اخترشناسان مسلمان در سده‌های سیزدهم و چهاردهم میلادی بود که به نقد و بازنگری در الگوهای اخترشناسی بطلمیوس در کتاب المجسطی پرداختند. جرج صلیبا در سال ۱۹۷۹ میلادی نسخهٔ خطی مارش ۶۲۱ در کتابخانه بادلین را به عنوان نسخه‌ای از «کتاب الهیئة» عُرضی شناسایی کرد و بر پایهٔ آن نشان داد که نوآوری‌های عُرضی پیش از پژوهش‌های نصیرالدین طوسی شکل گرفته بوده‌اند. اتو نویگباوئر در سال ۱۹۵۷ استدلال کرد که دستاوردهای علمی این گروه از اخترشناسان، احتمالاً از راه آثار ابن شاطر، به اروپای سدهٔ پانزدهم میلادی رسیده و سرانجام بر پژوهش‌های کوپرنیک اثر گذاشته است. این پیوند به‌ویژه به «لم عُرضی» مربوط می‌شود؛ قضیه‌ای برگرفته و گسترش‌یافته از قضیه آپولونیوس که جایگزینی نقطهٔ معدل‌المسیر در الگوی نجومی را با یک فلک تدویر هم‌ارز ممکن می‌ساخت؛ تدویری که پیرامون یک فلک حامل با مرکزی در نیمهٔ فاصله تا نقطهٔ معدل‌المسیر گردش می‌کرد.[۴]

برای مطالعهٔ بیشتر

  • George Saliba (1979). "The First Non-Ptolemaic Astronomy at the Maraghah School", Isis 70 (4), p. 571-576.
  • George Saliba (1990). The Astronomical Work of Mu'ayyad al-Din al-'Urdi (d. 1266): A Thirteenth Century Reform of Ptolemaic Astronomy, Markaz dirasat al-Wahda al-'Arabiya, Beirut.

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 Schmidl, Petra G. (2007). "ʿUrḍī: Muʾayyad (al‐Milla wa‐) al‐Dīn (Muʾayyad ibn Barīk [Burayk]) al‐ʿUrḍī (al‐ʿĀmirī al‐Dimashqī)". In Thomas Hockey; et al. (eds.). The Biographical Encyclopedia of Astronomers. New York: Springer. pp. 1161–2. ISBN 978-0-387-31022-0. (PDF version)
  2. ↑ "Urdi". islamsci.mcgill.ca.
  3. ↑ این کره در سال ۱۵۶۲ میلادی به‌دستور آگوستوس، انتخابگر زاکسن خریداری شد و از آن زمان تاکنون در درسدن نگهداری می‌شود (اکنون در موزهٔ سالن ریاضی و فیزیک). Drechsler, Adolph (1873). Der Arabische Himmels‐Globus angefertigt 1279 zu Maragha von Muhammed bin Muwajid Elardhi zugehörig dem Königl. Mathematisch‐physikalischen Salon zu Dresden Dresden: Königl. Hofbuchhandlung von Hermann Burdach. (2nd edition reprinted in Sezgin, Astronomische Instrumente, Vol. 4, pp. 215–241; (reprinted in Sezgin, School of Marāgha, Vol. 1, pp. 261–289).
  4. ↑ Saliba, George (2007). Islamic Science and the Making of the European Renaissance. MIT Press. p. 203 – via EBSCOHost.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.