نائر السیف

نائرالسیف (درخشان‌اختر) یا آیوتا شکارچی(به انگلیسی:Iota Orionis) درخشان‌ترین ستاره شمشیر شکارچی است. نائرالسیف (به‌اختصار ι Ori) یک سامانهٔ ستاره‌ای چندگانه در صورت‌فلکیشکارچی واقع بر روی استوای سماوی است. این ستاره هشتمین عضو درخشان این صورت‌فلکی با قدر ظاهری ۲٫۷۷ است و در عین حال، درخشان‌ترین عضو توده‌ستاره‌ای مشهور به شمشیر شکارچی نیز به‌شمار می‌آید. نائر السیف یکی از اعضای خوشه بازNGC 1980 است. بر پایهٔ اندازه‌گیری‌های اختلاف منظر، فاصلهٔ آن از خورشید حدود ۱٬۳۴۰ سال نوری (۴۱۲ پارسک) برآورد شده‌است. این سامانه دارای سه مؤلفهٔ قابل مشاهده است که با نام‌های نائرالسیف A، B و C شناخته می‌شوند. مؤلفهٔ A با استفاده از تداخل‌سنجی لکه‌ای (speckle interferometry) تفکیک‌پذیر شناخته شده‌ و خود یک دوتایی طیف‌سنجی پرجرم است که شامل اجزای نائرالسیف Aa1 (با نام رسمی هاتسا /Hatysa/)، Aa2 و Ab می‌باشد.

درخشان‌اختر ستاره‌ای است که در شمشیر شکارچی درخشش زیادی دارد. ι Orionis نام بایری این سامانه است. نام‌گذاری اجزای سه‌گانه با عنوان‌های نائرالسیف A، B و C، و اجزای A با عنوان‌های Aa1، Aa2 و Ab بر اساس قراردادهای فهرست چندگانگی واشینگتن (WMC) برای سامانه‌های چندستاره‌ای انجام گرفته و از سوی اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی (IAU) پذیرفته شده‌است.^[۱]

این سامانه نام سنتی نائر السیف (به عربی: به‌معنای «درخشانِ شمشیر») را نیز دارد، گرچه این نام در منابع انگلیسی کمتر استفاده می‌شود.^[۲][۳][۴] از زمان اطلس Atlas Coeli اثر آنتونین بِچوار (۱۹۵۱)، نام هاتسا برای این ستاره به‌کار رفته‌است، ولی کونیتزش منبع قدیمی‌تری برای آن نیافت.^[۵]

در سال ۲۰۱۶، گروه کاری نام‌های ستاره‌ها (WGSN) در IAU به‌منظور استانداردسازی نام‌های خاص ستارگان تشکیل شد.^[۶] این گروه تصمیم گرفت نام‌های خاص را تنها به ستاره‌های منفرد اختصاص دهد، نه به کل سامانه‌های چندگانه.^[۷] در ۵ سپتامبر ۲۰۱۷، نام Hatysa به مؤلفهٔ نائرالسیف Aa اختصاص یافت و اکنون در فهرست نام‌های تأییدشدهٔ ستاره‌ها قرار دارد.^[۸]

مؤلفهٔ نائرالسیف B یک ستاره متغیر است و در سال ۲۰۱۱ شناسهٔ V2451 Orionis را دریافت کرد.^[۹]

بر پایهٔ بازپرداخت هیپارکوس، نائرالسیف دارای اختلاف منظر ۶۹۹۱۶۷۸۷۳۹۱۵۳۵۵۳۳۵۲♠۱٫۴۰±۰٫۲۲ mas است که فاصله‌ای در حدود ۷۰۱۹۲۱۵۹۹۷۴۳۰۷۰۲۷۰۳♠۷۰۰ pc را نشان می‌دهد.^[۱۰] در نسخهٔ پیشین داده‌های هیپارکوس، این مقدار ۶۹۹۲۱۱۹۲۶۴۱۶۵۵۵۲۹۴۶♠۲٫۴۶±۰٫۷۷ mas بود که به فاصله‌ای نزدیک‌تر اشاره داشت.^[۱۱]

گایا برای دو مؤلفهٔ کم‌نورتر سامانه، مقادیر اختلاف منظر ۶۹۹۲۱۳۵۱۱۷۵۷۲۹۲۵۲۲۸♠۲٫۷۸۷۰±۰٫۰۴۷۶ mas و ۶۹۹۲۱۲۶۳۳۲۷۴۹۰۲۳۵۲۳♠۲٫۶۰۵۸±۰٫۰۲۴۲ mas گزارش کرده‌است، که به‌ترتیب نشانگر فاصله‌های ۷۰۱۹۱۱۰۷۷۵۸۲۵۱۷۴۶۷۲♠۳۵۹ pc و ۷۰۱۹۱۱۸۴۹۰۰۱۹۱۲۸۳۴۰♠۳۸۴ pc هستند.^[۱۲][۱۳] حاشیهٔ خطا در این اندازه‌گیری‌ها تنها چند پارسک است. بنابراین تردیدی وجود ندارد که هر سه مؤلفه در فاصله‌ای مشابه قرار دارند.^[۱۴][۱۵]

به‌طور کلی، نائرالسیف با خوشهٔ باز NGC 1980 مرتبط دانسته می‌شود، که در فاصلهٔ حدود ۷۰۱۹۱۲۳۴۲۷۱۰۳۲۵۸۶۸۷♠۴۰۰ pc قرار دارد. با این حال، ممکن است فاصلهٔ دقیق ستاره با خوشه یکی نباشد و تاریخچه‌ای پیچیده شامل ستارگان گریزان و برهم‌کنش‌های ستاره‌ای در میان باشد.^[۱۶]

در پیمایشی تا قدر ۱۴ تنها ۱۸ ستاره در این خوشه عضویت دارند، که بیشتر آن‌ها با قدر نهم هستند و دو ستاره با قدر پنجم به‌نام‌های HR 1886 و HR 1887 نیز در میان آن‌ها دیده می‌شوند.^[۱۷]

سامانهٔ درخشان‌اختر عمدتاً از ستارهٔ نائرالسیف A تشکیل شده‌است. این سامانه یک دوتایی طیف‌سنجی دوخطی است که اجزای آن عبارت‌اند از یک ستارهٔ غول آبی از ردهٔ طیفی O9 III و یک ستارهٔ B0.8 III/IV که حدود دو قدر کم‌نورتر است.^[۱۴] ردهٔ طیفی ترکیبی سامانه مدت‌ها به‌صورت O9 III پذیرفته شده و به‌عنوان ستاره استاندارد برای این رده نیز معرفی شده‌است.^[۱۸]

برخورد بادهای ستاره‌ای این دو جرم، سامانه را به منبع قوی پرتو ایکس تبدیل کرده‌است. به‌طرز شگفت‌انگیزی، به‌نظر می‌رسد دو ستارهٔ این سامانه سن متفاوتی دارند و ستارهٔ دوم دو برابر ستارهٔ اول عمر کرده‌است. همراه با بیضوی بودن زیاد مدار (e = 0.764) با دورهٔ ۲۹ روز، این ویژگی‌ها نشان می‌دهند که سامانه به‌جای تشکیل هم‌زمان، از طریق گرفتن ستاره‌ای ایجاد شده‌است. چنین رخدادی ممکن است از برخورد دو سامانهٔ دوتایی حاصل شده باشد که در طی آن، یک ستاره از هر سامانه باقی‌مانده و دو ستارهٔ گریزان خارج شده‌اند.^[۱۴][۱۹]

مؤلفهٔ سوم در فاصلهٔ زاویه‌ای ۶۹۹۳۷۵۱۴۶۱۲۰۵۷۱۹۷۸۲♠۱۵۵ mas از A شناسایی شده و احتمالاً یک زیرغول B2 است.^[۲۰][۲۱]

ستارهٔ اصلی نائرالسیف A یک غول رده O با جرم حدود 23 M_☉، دمای مؤثر سطحی حدود ۷۰۰۴۳۲۵۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۳۲۵۰۰ K، شعاعی معادل 8.3 R_☉ و تابندگی بولومتریک حدود 68,000 L_☉ است. سن آن در حدود ۹ میلیون سال تخمین زده می‌شود.

ستارهٔ دوم در این دوتایی طیف‌سنجی، یک غول B یا زیرغول B با جرم تقریباً 13 M_☉، دمای حدود ۷۰۰۴۲۷۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۲۷۰۰۰ K و شعاع 5.4 R_☉ است و انرژی‌ای بیش از ۸٬۰۰۰ برابر خورشید ساطع می‌کند.

مؤلفهٔ B، یک غول B8 در فاصلهٔ زاویه‌ای ۱۱ ثانیهٔ قوسی (~۵٬۰۰۰ واحد نجومی) است که ستاره‌ای متغیر و احتمالاً یک جرم پیش‌ستاره‌ای جوان است.^[۲۲] همچنین، ستاره‌ای شیمیایی خاص با هلیوم کم‌رنگ به‌شمار می‌آید.^[۲۳]

مؤلفهٔ کم‌نورتر C نیز یک ستاره از ردهٔ A0 است که در فاصلهٔ زاویه‌ای ۴۹ ثانیهٔ قوسی قرار دارد.^[۲۴]

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Iota Orionis». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲ ژوئن ۲۰۱۶.

ι Orionis

Location of ι Ori (circled)
اطلاعات رصدی مبدأ J2000      اعتدال J2000
صورت فلکی	Orion
بُعد	05h 35m 25.98191s[۱]
میل	‏ 35.6435″ 54′ ‎–05°[۱]
قدر ظاهری (V)	2.77[۲]
مشخصات
ι Orionis A
نوع طیف	O9 III + B0.8 III/IV[۳] + B2:IV:[۴]
شاخص رنگ U−B	–1.08[۲]
شاخص رنگ B−V	–0.24[۲]
ι Orionis B
نوع طیف	B8 III[۵]
نوع متغیر	Orion[۶]
اخترسنجی
ι Orionis A
سرعت شعاعی (Rv)	۲۱٫۵[۷] ک.م./ث
حرکت خاص (μ)	بعد: ۱٫۴۲[۱] mas/yr میل: –۰٫۴۶[۱] mas/yr
اختلاف‌منظر (π)	۱٫۴۰ ± ۰٫۲۲[۱] mas
فاصله	۷۰۰۲۴۱۲۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۴۱۲+۱۴ −۱۳[۴] پارسک
مدار[۳][۸]
اصلی	ι Orionis Aa1
همدم	ι Orionis Aa2
تناوب (P)	۲۹٫۱۳۳۸ days
نیم‌قطر بزرگ (a)	۱۳۲ R&#x۲٬۶۰۹;
خروج از مرکز (e)	۰٫۷۶۴
انحراف مداری (i)	~۶۰°
مبدأ اوج و حضیض (T)	۲,۴۵۰,۰۷۲٫۸۰ HJD
جزئیات
ι Ori Aa1
جرم	۲۳٫۱[۸] M☉
شعاع	۸٫۳[۸] R☉
درخشندگی	۶۸,۰۰۰[۸] L☉
گرانش سطحی (log g)	۳٫۷۳[۳] cgs
درجه حرارت	۳۲,۵۰۰[۳] کلوین
فلزینگی [Fe/H]	۰٫۱[۹] dex
سرعت چرخش (v sin i)	۱۲۲[۱۰] ک.م./ث
سن	۴٫۰–۵٫۵[۳] میلیون سال
ι Ori Aa2
جرم	۱۳٫۱[۸] M☉
شعاع	۵٫۴[۸] R☉
درخشندگی	۸,۶۳۰[۸] L☉
گرانش سطحی (log g)	۳٫۷۸[۳] cgs
درجه حرارت	۲۷,۰۰۰[۳] کلوین
سن	۹٫۴ ± ۱٫۵[۳] میلیون سال
ι Ori B
جرم	۵٫۱۲[۱۱] M☉
گرانش سطحی (log g)	۴٫۰[۹] cgs
درجه حرارت	۱۸,۰۰۰[۹] کلوین
سن	~۳[۹] میلیون سال
نام‌گذاری‌های دیگر
Hatysa, ι Orionis, Na’ir al Saif, Hatsya, BD−06°1241, FK5 209, SAO 132323, ADS 4193, WDS J05354-0555
ι Ori A: 44 Orionis, HD 37043, HIP 26241, HR 1899, 2MASS J05352597-0554357
ι Ori B: V2451 Ori, 2MASS J05352645-0554445
ι Ori C: 2MASS J05352920-0554471
ارجاعات پایگاه‌های داده
سیمباد	ι Ori
	ι Ori B
	ι Ori C

1. 1 2 3 4 5 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام aaa474_2_653 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
2. 1 2 3 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام aass34_1 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام apj554_1_362 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
4. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام m-a2020 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
5. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام mk وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
6. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ibvs وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
7. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام rgcrv وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
8. 1 2 3 4 5 6 7 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام marchenko وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
9. 1 2 3 4 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام conti وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
10. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ciako وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
11. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام msc وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).