نبرد استرآباد (۱۷۵۹)
نبرد استرآباد در ۱۴ فوریهٔ ۱۷۵۹ میلادی در نزدیکی شهر استرآباد (گرگان امروزی) میان نیروهای کریم‌خان زند به فرماندهی شیخ‌علی‌خان زند و سپاهیان محمدحسن‌خان قاجار روی داد. این نبرد با شکست کامل سپاه قاجار و کشته‌شدن محمدحسن‌خان قاجار به پایان رسید. در پی این واقعه، تهدید قاجاریان علیه دودمان زند برای مدتی از میان رفت تا زمانی که آقامحمدخان قاجار سال‌ها بعد با فتوحات خود دوباره قدرت گرفت.[۱]
| نبرد استرآباد (۱۷۵۹) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بخشی از درگیری‌های قدرت میان دودمان زند و دودمان قاجار | |||||||||
| |||||||||
| طرف‌های درگیر | |||||||||
 دودمان زند |
 دودمان قاجار | ||||||||
| فرماندهان و رهبران | |||||||||
|
کریم‌خان زند شیخ‌علی‌خان زند |
محمدحسن‌خان قاجار † حسین‌خان دولو آقامحمدخان قاجار اسیر | ||||||||
پیش‌زمینه
پس از ناکامی قاجاریان در محاصرهٔ شیراز در سال ۱۷۵۸ میلادی، آنان ناچار به عقب‌نشینی به سمت شمال شدند. در جریان این عقب‌نشینی شتاب‌زده، قاجارها به دلیل شورش‌های پی‌درپی از سوی فتحعلی خان افشار ارشلو، شهبازخان دنبلی و چند تن دیگر از فرماندهان بلندپایهٔ خود، نتوانستند سرزمین‌های پیش‌تر تصرف‌شده را حفظ کنند.[۲]
شهر اصفهان نیز که از نظر سیاسی اهمیت فراوانی داشت، به‌دست سپاه قاجار به فرماندهی حسین‌خان دولو ترک شد. در همین زمان، محمدحسن‌خان قاجار همراه با اسماعیل سوم به سمت استرآباد عقب‌نشینی کرد. کریم‌خان زند به‌سرعت به شمال حرکت کرد و تهران را تصرف نمود.[۲] در پی آن، شیخ‌علی‌خان زند به حمله به پایگاه‌های قاجار در مازندران پرداخت، اما چون موفق به شکستن خطوط دفاعی آنان نشد، رهسپار استرآباد گردید و محمدحسن‌خان قاجار را ناگزیر از آماده‌سازی برای دفاع از آن شهر کرد.[۲]
نبرد
محمدحسن‌خان قاجار تصمیم گرفت پیش از آن‌که شیخ‌علی‌خان زند از سوی کریم‌خان زند — که در آن زمان در تهران اقامت داشت — نیروهای کمکی دریافت کند، نبرد را آغاز کند.[۳] دو سپاه در بیرون از شهر استرآباد در ۱۴ فوریهٔ ۱۷۵۹ میلادی با یکدیگر روبه‌رو شدند و نبردی درگرفت که با پیروزی قاطع زندیان پایان یافت. در جریان این نبرد، محمدحسن‌خان قاجار به‌دست نیروهای کرد تحت فرمان حسین‌خان دولو کشته شد.[۴]
پیامدها
پس از نبرد، شهر استرآباد به تصرف زندیان درآمد و غنایم فراوانی نصیب آنان شد. همچنین اسماعیل سوم دوباره به‌دست نیروهای زند افتاد، و این امر به کریم‌خان زند امکان داد تا با اتکا به نام او، خود را به‌عنوان وکیل‌الرعایا مشروع معرفی کند.[۵] حسین‌خان دولو از سوی کریم‌خان زند به‌عنوان بیگلربیگی استرآباد منصوب شد تا کنترل منطقه تضمین گردد.[۶] اندکی بعد، آقامحمدخان قاجار به‌دست نیروهای زند اسیر شد و به‌عنوان گروگان به شیراز فرستاده شد. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که کریم‌خان زند با اعضای خانوادهٔ محمدحسن‌خان قاجار رفتاری انسانی و محترمانه داشت.[۶]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Fisher، William Bayne؛ Avery، P.؛ Hambly، G. R. G. (۱۹۶۸). The Cambridge History of Iran, Volume 7. Cambridge University Press. ص. ۱۳۸. شابک ۹۷۸۰۵۲۱۲۰۰۹۵۰.
- 1 2 3 Perry، John (۱۹۷۹). Karim Khan Zand. Oneworld Publications. ص. ۴۲. شابک ۹۷۸۱۸۵۱۶۸۴۳۵۹.
- ↑ Fisher، William Bayne؛ Avery، P.؛ Hambly، G. R. G. (۱۹۶۸). The Cambridge History of Iran, Volume 7. Cambridge University Press. ص. ۱۱۲. شابک ۹۷۸۰۵۲۱۲۰۰۹۵۰.
- ↑ Perry، John (۱۹۷۹). Karim Khan Zand. Oneworld Publications. ص. ۴۳. شابک ۹۷۸۱۸۵۱۶۸۴۳۵۹.
- ↑ Perry، John (۱۹۷۹). Karim Khan Zand. Oneworld Publications. ص. ۴۳. شابک ۹۷۸۱۸۵۱۶۸۴۳۵۹.
- 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامauto2وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).