نبرد اورکینیا

نبرد اورکینیا
بخشی ازجنگ‌های دیادوخوی (نخستین جنگ)
تاریخ۳۲۰ یا ۳۱۹ پیش از میلاد
مکاناورکینیا (محل دقیق نامشخص)، در کاپادوکیه، ترکیهٔ امروزی
علتفرمان آنتیپاتر، نایب‌السلطنهٔ امپراتوری مقدونی، به آنتیگون یکم برای نابودی بازماندگان جناح پردیکاس در آسیای صغیر
نتیجهپیروزی قاطع آنتیگون یکم
تغییرات ارضیتصرف کاپادوکیه و پافلاگونیا (قلمرو ائومنس) توسط آنتیگون
فرماندهانجناح آنتیگون:
آنتیگون یکم

جناح پردیکاس:
ائومنس کاردیایی
قواآنتیگون: ۱۰٬۰۰۰ پیاده، ۲٬۰۰۰ سوار و ۳۰ فیل جنگی[۱]
ائومنس: ۲۰٬۰۰۰ پیاده و ۵٬۰۰۰ سوار[۱]
تلفاتآنتیگون: نامشخص
ائومنس: ۸٬۰۰۰ سرباز

نبرد اورکینیا (یا نبرد در اورکینیا) نبردی بود که در ۳۲۰ یا ۳۱۹ پیش از میلاد میان نیروهای ائومنس کاردیایی و آنتیگون یکم در محلی به نام اورکینیا (واقع در کاپادوکیه، ترکیه امروزی) روی داد. این نبرد یکی از درگیری‌های سرنوشت‌ساز در جریان نخستین جنگ دیادوخوی، پس از مرگ اسکندر مقدونی، به‌شمار می‌رود.

پیش از این نبرد، ائومنس، که به عنوان فرماندهٔ عالی جناح پردیکاس در آسیای صغیر منصوب شده بود، دو پیروزی درخشان در نبرد هلسپونت به دست آورده بود که در جریان آن‌ها، کراتروس و نئوپتولموس، دو تن از سرداران برجستهٔ مقدونی، کشته شدند. با این حال، هم‌زمان، پردیکاس در مصر به دست افسران شورشی خود ترور شد. در پی این رویداد، پیمان تری‌پارادیسوس منعقد و آنتیپاتر به عنوان نایب‌السلطنهٔ جدید امپراتوری منصوب شد. آنتیپاتر به آنتیگون یکم، که به عنوان «ژنرال عالی آسیا» برگزیده شده بود، مأموریت داد تا بازماندگان جناح پردیکاس، به‌ویژه ائومنس، را سرکوب کند.

نبرد اورکینیا با شکست سنگین ائومنس همراه بود. عوامل اصلی این شکست، ناتوانی جناح پردیکاس در متحد کردن نیروهایشان تحت یک فرماندهی واحد، و مهم‌تر از آن، خیانت آپولونیدس، فرماندهٔ سواره‌نظام ائومنس، بود که پیش از نبرد با آنتیگون تبانی کرده بود. بنا بر برخی روایات، آنتیگون همچنین با پنهان کردن بخشی از نیروهای خود، ائومنس را در مورد شمار واقعی سپاهش فریب داد.

پس از این شکست، ائومنس با نیروهای باقی‌ماندهٔ خود به دژ مستحکم نورا پناه برد و آنتیگون کاپادوکیه و پافلاگونیا را به قلمرو خود ضمیمه کرد.

پیشینه

پس از مرگ اسکندر مقدونی در ۳۲۳ پیش از میلاد، امپراتوری او بر اساس پیمان بابل میان سردارانش تقسیم شد و پردیکاس به عنوان نایب‌السلطنه، کنترل مؤثر امپراتوری را در دست گرفت. تنش‌ها میان بازماندگان به سرعت به نخستین جنگ دیادوخوی انجامید. پردیکاس که خود برای سرکوب بطلمیوس (ساتراپ مصر) عازم جنوب شده بود، ائومنس را به عنوان «فرماندهٔ عالی» (اتوکراتور) در آسیای صغیر منصوب کرد تا از پیشروی نیروهای آنتیپاتر و کراتروس از مقدونیه جلوگیری کند.[۲][۳]

ائومنس با موفقیت از عهدهٔ این مأموریت برآمد و در نبرد هلسپونت (۳۲۱ پ.م)، کراتروس و نئوپتولموس را شکست داد و هر دو را به هلاکت رساند. با این حال، در همان ایام، پردیکاس در مصر توسط افسران خود، از جمله سلوکوس، ترور شد. چند روز پس از قتل پردیکاس، خبر پیروزی ائومنس به اردوی سلطنتی رسید، اما این خبر نتوانست مانع از آن شود که سپاهیان مقدونی، ائومنس و پنجاه تن از وفاداران به پردیکاس را به‌طور غیابی به اعدام محکوم کنند.[۴]

در پیمان تری‌پارادیسوس (۳۲۰ پ. م)، آنتیپاتر به عنوان نایب‌السلطنهٔ جدید منصوب شد و آنتیگون یکم را مأمور کرد تا با در اختیار گرفتن ارتش سلطنتی، بازماندگان جناح پردیکاس را در آسیا نابود کند.[۵][۶] شرایط برای ائومنس بسیار دشوار بود، زیرا دیگر فرماندهان این جناح، از جمله آلکتاس (برادر پردیکاس) و آتالوس، حاضر به همکاری و اتحاد کامل با او نبودند و به او به دیدهٔ حسادت می‌نگریستند.[۷][۸]

نیروهای درگیر و زمان نبرد

به گزارش دیودوروس سیکولوس، نیروهای آنتیگون در این نبرد شامل ۱۰٬۰۰۰ پیاده (که نیمی از آن‌ها کهنه‌سربازان مقدونی بودند)، ۲٬۰۰۰ سوار و ۳۰ فیل جنگی بود. در مقابل، ائومنس فرماندهی ۲۰٬۰۰۰ پیاده و ۵٬۰۰۰ سوار را بر عهده داشت.[۱] با این حال، برخی مورخان مدرن در صحت این ارقام تردید دارند. به عنوان مثال، ادوارد آنسون معتقد است که این اعداد ممکن است تنها منعکس‌کنندهٔ نیروهای شخصی آنتیگون باشند و نیروهای کمکی ارائه‌شده توسط آنتیپاتر را شامل نشوند.[۹] پولی‌ائنوس نیز به ورود نیروهای متحد آنتیگون درست پیش از نبرد اشاره کرده است.[۱۰] این احتمال وجود دارد که آنتیگون با پنهان کردن بخشی از قوای خود، ائومنس را در مورد شمار واقعی سپاهش فریب داده باشد.[۱۱]

محل دقیق اورکینیا برای تاریخ‌نگاران مشخص نیست. دو فرضیهٔ اصلی وجود دارد: یکی آن را در دشت مرکزی کاپادوکیه، و دیگری در دره‌ای در نزدیکی لولون (در حوالی شهر امروزی اولوکیشلا در ترکیه) می‌داند.[۱۲]

زمان دقیق این نبرد نیز محل بحث است. بسته به اینکه کدام یک از گاه‌شماری‌های «بالا» یا «پایین» برای رویدادهای این دوره در نظر گرفته شود، تاریخ نبرد را ۳۲۰ (یا زمستان ۳۲۱/۳۲۰) یا ۳۱۹ پیش از میلاد ذکر کرده‌اند.[۱۳]

شرح نبرد

پیش از نبرد، آنتیگون موفق شده بود با یک حملهٔ غافلگیرانه، ارتفاعات مشرف به دشتی که اردوی ائومنس در آن قرار داشت را تصرف کند و بدین ترتیب موضع راهبردی برتری به دست آورد.[۱۴] هم‌زمان، تلاش‌های دیپلماتیک او برای ایجاد تفرقه در اردوی مقابل به ثمر نشسته بود. مهم‌ترین ضربه، خیانت آپولونیدس، فرماندهٔ سواره‌نظام ائومنس، بود که با آنتیگون تبانی کرده و در گرماگرم نبرد، به همراه نیروهای تحت امرش به دشمن پیوست. این خیانت به سرعت به فروپاشی نظم سپاه ائومنس انجامید.[۱۵][۱۲] بنا بر روایت پلوتارک، ائومنس بعدها موفق شد آپولونیدس را دستگیر و اعدام کند.[۱۶]

تلفات ائومنس در این نبرد بسیار سنگین بود و حدود ۸٬۰۰۰ تن از نیروهایش کشته شدند و آنتیگون همچنین موفق به تصرف اردوی تدارکاتی او نیز شد.[۱۷][۹] به عقیدهٔ برخی مورخان، خیانت آپولونیدس چنان غافلگیرکننده بود که ائومنس هرگز فرصت نیافت از برتری عددی خود بهره ببرد.[۱۸]

پیامدها

ائومنس با بازماندگان سپاه خود ابتدا قصد عقب‌نشینی به ارمنستان را داشت، اما در نهایت به دژ مستحکم نورا در مرز کاپادوکیه و لیکائونیه پناه برد.[۱۹] روایت جالبی که پلوتارک و پولی‌ائنوس نقل می‌کنند حاکی از آن است که ائومنس در حین عقب‌نشینی، مخفیانه به میدان نبرد بازگشت، آیین سوزاندن و خاکسپاری کشته‌شدگان را به جا آورد، و حتی در موقعیتی قرار گرفت که می‌توانست کاروان تدارکاتی آنتیگون را غارت کند. با این حال، او از ترس آنکه غنایم سنگین، سرعت گریز سپاهش را کاهش دهد، از این کار خودداری کرد.[۱۶][۲۰]

آنتیگون پس از این پیروزی، کاپادوکیه و پافلاگونیا را ضمیمهٔ قلمرو خود کرد و دژ نورا را به محاصره درآورد. سپس، راهی پیسیدیه شد و در نبرد کرتوپولیس، دیگر فرماندهان جناح پردیکاس را نیز شکست داد.[۲۱]

پانویس

  1. 1 2 3 دیودوروس سیکولوس 2000, XVIII, 40, 7.
  2. ↑ شوفمان 1984, p. 71.
  3. ↑ کورنلیوس نپوس 1992, XVIII, 3.
  4. ↑ دیودوروس سیکولوس 2000, XVIII, 37, 1—2.
  5. ↑ دیودوروس سیکولوس 2000, XVIII, 39, 7.
  6. ↑ شوفمان 1984, p. 74–75.
  7. ↑ پلوتارک 1994, ائومنس 8.
  8. ↑ درویزن 1995, p. 112–113.
  9. 1 2 Anson 2015, p. 144.
  10. ↑ پولی‌ائنوس 2002, p. 166, IV, 4, 19.
  11. ↑ Billows 1997, pp. 75–77.
  12. 1 2 Anson 2015, p. 143.
  13. ↑ Anson 2015, p. 128.
  14. ↑ دیودوروس سیکولوس 2000, XVIII, 40, 6.
  15. ↑ دیودوروس سیکولوس 2000, XVIII, 40, 5.
  16. 1 2 پلوتارک 1994, ائومنس 9.
  17. ↑ دیودوروس سیکولوس 2000, XVIII, 40, 8.
  18. ↑ کولوسوف 2007, p. 251.
  19. ↑ دیودوروس سیکولوس 2000, XVIII, 41, 1.
  20. ↑ پولی‌ائنوس 2002, p. 171, IV, 8, 5.
  21. ↑ دیودوروس سیکولوس 2000, XVIII, 41, 4—7.

منابع

منابع باستانی

  • دیودوروس سیکولوس (۲۰۰۰). کتابخانهٔ تاریخی. ج. XVIII. М.: Лабиринт.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • کورنلیوس نپوس (۱۹۹۲). دربارهٔ سرداران نامدار خارجی. М.: Издательство МГУ.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • پلوتارک (۱۹۹۴). حیات مردان نامی. ج. ۸ (زندگی ائومنس). М.: Наука.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • پولی‌ائنوس (۲۰۰۲). حیله‌های جنگی. СПб.: Евразия.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

منابع مدرن

  • درویزن، یوهان گوستاو (۱۹۹۵). تاریخ هلنیسم. ج. ۲. Ростов-на-Дону: Феникс.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • شوفمان، آرکادی سمیونوویچ (۱۹۸۴). فروپاشی امپراتوری اسکندر مقدونی. Казань: Издательство Казанского университета.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • کولوسوف، Д. В. (۲۰۰۷). وارث اسکندر (برخی جنبه‌های هنر فرماندهی ائومنس کاردیایی).{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  • Anson, Edward M. (2015). Eumenes of Cardia. A Greek among Macedonians (in English). Koninklijke Brill.
  • Billows, Richard A. (1997). Antigonos the One-eyed and the Creation of the Hellenistic State (in English). University of California Press.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.