نقطه‌گذاری آویزان
نقطه‌گذاری آویزان (به انگلیسی: Hanging punctuation) که با نام خارج‌تورفتگی (Exdentation) نیز شناخته می‌شود، یک فن ریزتایپوگرافی (Microtypography) در حروف‌چینی است که در آن، علائم نگارشی و نشانه‌های فهرست — به‌ویژه نشانه‌های نقل قول و خط‌های پیوند — بیشتر به سمت لبه‌ی صفحه جابه‌جا می‌شوند تا جریان بصری متن را برهم نزنند یا حاشیه‌ی تراز را نشکنند. این شیوه از آن رو «آویزان» نامیده می‌شود که نشانه‌های نگارشی گویی در حاشیه‌ی متن آویزان‌اند و بخشی از بلوک یا ستون متنی به شمار نمی‌روند.
این فن بیشتر هنگامی‌به کار می‌رود که متن به‌صورت تراز دوطرفه (Justified) تنظیم شده باشد. هنگامی‌که خط‌های پیوند یا نشانه‌های نقل قول در ابتدا یا انتهای سطر درون ستون قرار می‌گیرند، به دلیل فضای خالی زیادی که این نشانه‌ها ایجاد می‌کنند، شکاف‌های بصری در حاشیه پدید می‌آیند. با جابه‌جا کردن این نشانه‌ها به بیرون از لبه‌ی ستون، حرف پیش یا پس از آن‌ها دوباره با لبه‌ی ستون تراز می‌شود و شکاف بصری از بین می‌رود.
تاریخچه
نقطه‌گذاری آویزان نخستین بار توسط یوهان گوتنبرگ در کتاب مقدس گوتنبرگ — نخستین کتاب چاپ‌شده در اروپا — به کار برده شد.[۱]
شیوه‌ی کار
در تراز دوطرفه، زمانی که خط پیوند در پایان سطر درون ستون باقی می‌ماند، فضای خالی کنار آن یک شکاف بصری در حاشیه به وجود می‌آورد. نقطه‌گذاری آویزان این مشکل را با انتقال نشانه‌ی نگارشی به بیرون از مرز ستون برطرف می‌کند؛ به این ترتیب حرف پیش از نشانه دوباره بر لبه‌ی ستون منطبق می‌شود و حاشیه‌ای یکدست و آرام پدید می‌آید.[۲]
به‌طور معمول، نشانه‌های نقل قول، پرانتزها و نشانه‌های فهرست به حاشیه‌ی چپ، و نشانه‌های نقل قول پایانی، پرانتزها، نقطه‌ها، ویرگول‌ها و بخشی از خط‌های پیوند به حاشیه‌ی راست منتقل می‌شوند.[۳]
پشتیبانی نرم‌افزاری
شمار اندکی از برنامه‌های نشر رومیزی از نقطه‌گذاری آویزان به‌صورت خودکار پشتیبانی می‌کنند. این قابلیت اغلب نیازمند دخالت دستی طراح یا حروف‌چین است، یا باید از نرم‌افزارهای طراحی گرافیکی و ابزارهای پیشرفته‌ی حروف‌چینی که این ویژگی را دارند بهره گرفت.[۴]
pdfTeX، یک گونه از برنامه‌ی حروف‌چینی TeX، دارای قابلیت‌های ریزتایپوگرافی است که نقطه‌گذاری آویزان نیمه‌خودکار را ممکن می‌سازد.[۵] از برنامه‌های نشر رومیزی که از نقطه‌گذاری آویزان خودکار پشتیبانی می‌کنند می‌توان به Arbortext APP (پیشین: 3B2)، کوارک اکسپرس، ادوبی این‌دیزاین و Corel Ventura اشاره کرد.[۶]
پشتیبانی در وب
پلتفرم وبلاگ‌نویسی مدیوم در سال ۲۰۱۴ میلادی نقل‌قول‌های آویزان را پیاده‌سازی کرد.[۷]
پیشنهاد افزودن خاصیت hanging-punctuation به CSS در سال ۲۰۱۸ میلادی به پیش‌نویس کاری W3C اضافه شد.[۸] این ویژگی در نسخه‌ی ۱۰ و بالاتر مرورگر سافاری پشتیبانی می‌شود.[۹]
مفاهیم مرتبط
مفهوم مرتبطی با نقطه‌گذاری آویزان، تراز دیداری حاشیه (Optical margin alignment) است. در این روش، حروفی مانند W اندکی به داخل حاشیه تنظیم می‌شوند تا توهم تعادل در فضای سفید ایجاد شود.[۱۰]
منابع
- ↑ آرتمی‌لبدف (۱۹ اکتبر ۲۰۰۵). «§ 120. Висячая пунктуация». دریافت‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ آرتمی‌لبدف (۱۹ اکتبر ۲۰۰۵). «§ 120. Висячая пунктуация». دریافت‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ آرتمی‌لبدف (۱۹ اکتبر ۲۰۰۵). «§ 120. Висячая пунктуация». دریافت‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hàn Thế Thành (۱۹ مارس ۲۰۰۵). «Micro-typographic Extensions of PdfTeX in Practice» (PDF). دریافت‌شده در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hàn Thế Thành (۱۹ مارس ۲۰۰۵). «Micro-typographic Extensions of PdfTeX in Practice» (PDF). دریافت‌شده در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hàn Thế Thành (۱۹ مارس ۲۰۰۵). «Micro-typographic Extensions of PdfTeX in Practice» (PDF). دریافت‌شده در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Marcin Wichary (۲۸ ژوئیه ۲۰۱۴). «I've been asked to report to this office». Medium. دریافت‌شده در ۸ ژوئن ۲۰۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «CSS Text Module Level 3». W۳C. ۱۲ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «CSS hanging-punctuation». Can I Use. دریافت‌شده در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Mark Boulton (۱۸ آوریل ۲۰۰۵). «Five simple steps to better typography — Part 2». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۱۵.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|نشانی بایگانی=و|پیوند بایگانی=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
پیوند به بیرون
- آرتمی‌لبدف (۱۹ اکتبر ۲۰۰۵). «§ 120. نقطه‌گذاری آویزان».
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Mark Boulton (۱۸ آوریل ۲۰۰۵). «Five simple steps to better typography — Part 2». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۹.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|نشانی بایگانی=و|پیوند بایگانی=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- تایپوگرافی