نوستوس: بازگشت

Nostos: The Return
پوستر فیلم
کارگردان	Franco Piavoli
تهیه‌کننده	فرانکو پیاوولی Giannandrea Pecorelli
فیلمنامه‌نویس	فرانکو پیاوولی
بر پایه	ادیسه اثر هومر
بازیگران	Luigi Mezzanotte برانکا دی کامارگو
موسیقی	Luca Tessadrelli جوزپه ماتزوکا
فیلم‌بردار	فرانکو پیاوولی
تدوینگر	فرانکو پیاوولی
شرکت تولید	زفیرو فیلم ایماجینینازیونه
توزیع‌کننده	Mikado Film
تاریخ‌های انتشار	۶ اوت ۱۹۸۹ (1989-08-06) (جشنواره فیلم لوکارنو) ۲۶ مه ۱۹۹۰ (1990-05-26) (ایتالیا)
مدت زمان	۸۷ دقیقه
کشور	ایتالیا
زبان	زبانی خیالی؛ برگرفته از یونانی باستان، زبان سانسکریت و لاتین

نوستوس: بازگشت (ایتالیایی: Nostos: Il ritorno) فیلمی ایتالیایی در ژانر فیلم ماجراجویی و درام (فیلم و تلویزیون) محصول سال ۱۹۸۹ به کارگردانی Franco Piavoli و با بازی Luigi Mezzanotte و برانکا دی کامارگو است. این فیلم که برگرفته از ادیسه اثر هومر است، سفر بازگشت اودیسئوس از میان دریای مدیترانه پس از جنگ تروآ و کشمکش‌های او با موانع طبیعی و رنج‌های درونی‌اش را به تصویر می‌کشد. این فیلم بیشتر بر روایت تصویری و به‌نمایش‌گذاشتن طبیعت تکیه دارد؛ دیالوگ‌ها اندک، بدون زیرنویس، و به زبانی خیالی و مدیترانه‌ای بیان می‌شوند. نوستوس: بازگشت به موضوعاتی چون بازگشت به خانه، خاطرهٔ جنگ، زمان، و رابطهٔ انسان با طبیعت می‌پردازد.

پیاوولی از دههٔ ۱۹۵۰ ساخت فیلم را آغاز کرد، اما نوستوس: بازگشت نخستین فیلم بلند داستانی او بود. او این فیلم را «سمفونیک» می‌دانست، نه «تئاتری»، و بر بیشتر روند خلاقانهٔ کار و گروهی از بازیگران با تجربهٔ اندک در سینما نظارت داشت. مراحل آماده‌سازی، فیلم‌برداری، و تدوین پروژه هر یک یک سال به طول انجامید.

نوستوس: بازگشت در جشنواره فیلم لوکارنو در سال ۱۹۸۹ نخستین‌بار نمایش داده شد و در سال ۱۹۹۰ در ایتالیا اکرانی محدود یافت. بازتاب آن عمدتاً مثبت بوده و منتقدان به‌ویژه به‌تصویرکشیدن طبیعت در فیلم را زیبا توصیف کرده‌اند. این داستان گاه به‌عنوان روایتی غنایی از حماسهٔ هومر، گاه بازروایتی ساده‌شده، و گاه روایتی مستقل و اصیل تفسیر شده است.

داستان فیلم

اودیسئوس، که خسته و فرسوده است، همراه با خدمه‌ای متشکل از چند مرد بر روی کشتی‌ای قرار دارد. او خاطراتی از دوران کودکی خود به‌یاد می‌آورد که به دنبال آن، رؤیایی از اجساد در دریا و خاطراتی از صحنه‌های خشونت‌بار جنگ تروآ که در آن با غیرنظامیان رنج‌دیده روبرو می‌شود، در ذهنش نقش می‌بندد. کشتی لنگر می‌اندازد و اودیسئوس به‌تنهایی برای کاوش در غاری به ساحل می‌رود. او صدای آوازی عجیب می‌شنود و مادرش را صدا می‌زند. هنگام بازگشت از غار، متوجه می‌شود خدمه‌اش ناپدید شده‌اند و برای کاوش در سرزمین‌های داخلی راهی می‌شود. اودیسئوس از میان محل سکونتی صخره‌ای عبور می‌کند که مردان و زنانی برهنه در آن ساکن‌اند و به نظر می‌رسد قادر به حرکت نیستند. او زنی را می‌یابد که بی‌صدا صدفی بزرگ را می‌گشاید و اجازه می‌دهد او را در آغوش بگیرد. او در غاری از خواب بیدار می‌شود که چند نفر، از جمله خدمه‌اش، در آن خفته‌اند؛ او خدمه‌اش را بیدار می‌کند و با آنان به راه می‌افتد.

در جریان سفر، دریا برای مدتی آرام است اما صدای آوازی شنیده می‌شود، چهره‌ای زنانه لحظه‌ای در آب پدیدار می‌شود، و طوفانی ناگهانی کشتی را در هم می‌شکند. اودیسئوس تنها بر ساحلی از خواب بیدار می‌شود؛ او لباس‌ها و کلاه‌خودهایی را که به ساحل شناور شده‌اند تماشا می‌کند و از سر عذاب فریاد می‌زند. پس از مدتی سرگردانی، او گیاهان و جانوران غنی آن منطقه را می‌نگرد و سپس با زنی روبرو می‌شود که اجازه می‌دهد او را اغوا کند. او نزد این زن می‌ماند و از زمان سپری‌شده با او لذت می‌برد، اما تحت‌تأثیر خاطرات کودکی و سرزمین مادری‌اش قرار می‌گیرد.

اودیسئوس به‌تنهایی با کلکی ساده راهی می‌شود که به‌زودی از هم می‌پاشد؛ در حالی که شبانه در دریا شنا می‌کند، دچار توهم شنیداری‌هایی از جنگ می‌شود. صداها فروکش می‌کنند و اودیسئوس نگاهش را به ماه می‌دوزد. او رؤیایی می‌بیند که در آن از میان چشم‌اندازی غم‌انگیز و پر از خرابه عبور می‌کند؛ به قصر خود می‌رسد اما این ساختمان راهروی زیرزمینی و تاریکی است که در آن با جمجمه‌های انسانی روبرو می‌شود. او به‌سوی نوری در انتهای راهرو می‌دود و به نظر می‌رسد به درون دریا سقوط می‌کند.

اودیسئوس بار دیگر بر ساحلی بیدار می‌شود و از میان سرزمینی که این‌بار سرشار از جانوران و سرسبزی است عبور می‌کند و به قصر خود می‌رسد. ورودی همان است که در رؤیای پیشین دیده بود، و این‌بار خورشید می‌درخشد. در حیاط مرکزی ساختمان، دختری مشغول غلتاندن حلقه است، صحنه‌ای که بازتاب‌دهندهٔ صحنه‌ای تکرارشونده از خاطرات کودکی اودیسئوس است. از پنجره‌ای، او سایهٔ زنی را می‌بیند که در حال گذاشتن گل در گلدانی است و او آرام نام پنلوپه را بر زبان می‌آورد. در آخرین نما، زنی تکه‌پارچه‌ای را تا می‌کند و آن را درون صندوقچه‌ای می‌گذارد.