نیت رفتاری مشتریان
نظریه رفتار برنامهریزی شده (انگلیسی: Theory of Planned Behavior)، که به اختصار TPB نیز خوانده میشود، یک نظریه در روانشناسی اجتماعی است که توسط آیزک فیشباین و ایسک آجزن توسعه یافت. این نظریه توضیح میدهد که چگونه باورها و نگرشهای افراد میتوانند بر رفتار آنها تأثیر بگذارند. این مدل، توسعهیافتهٔ نظریه عمل مستدل است و عامل «کنترل رفتاری ادراک شده» را به آن اضافه میکند.
بررسی اجمالی
طبق این نظریه، قصد رفتاری (نیات فرد برای انجام یک رفتار) مهمترین عامل پیشبینیکنندهٔ مستقیم رفتار است. خود قصد رفتاری نیز تحت تأثیر سه عامل مستقل شکل میگیرد:
- نگرش (Attitude): باور فرد دربارهٔ نتایج مثبت یا منفی انجام آن رفتار.
- هنجارهای ذهنی (Subjective Norm): درک فرد از فشار اجتماعی برای انجام یا عدم انجام آن رفتار.
- کنترل رفتاری ادراک شده (Perceived Behavioral Control): درک فرد از سهولت یا دشواری انجام آن رفتار، که تحت تأثیر تجربیات گذشته و موانع پیشبینی شده است.
این سه عامل، باورهای زیربنایی فرد را منعکس میکنند: باورهای رفتاری (که نگرش را شکل میدهند)، باورهای هنجاری (که هنجارهای ذهنی را شکل میدهند) و باورهای کنترلی (که کنترل رفتاری ادراک شده را شکل میدهند).
کاربردها
نظریه رفتار برنامهریزی شده بهطور گستردهای برای درک و پیشبینی رفتارهای در حوزههای مختلف به کار رفته است، از جمله:
- ارتقای سلامت: (مانند ترغیب به ترک سیگار، ورزش منظم، رژیم غذایی سالم)
- حفاظت از محیط زیست: (مانند بازیافت زباله، صرفهجویی در انرژی)
- رفتار مصرفکننده: (مانند تصمیمگیری برای خرید محصولات نوآورانه یا استفاده از خدمات پیچیده مانند بانکداری خصوصی خون بند ناف)[۱]
- علوم اجتماعی: (مطالعه رفتارهای رأیدهی، اهدا و...)
جستارهای وابسته
- نظریه عمل مستدل
- نظریه انتشار نوآوری
- مدل باور سلامت
- روانشناسی اجتماعی
منابع
- ↑ Saraygord-Afshari, N.; Ghayem, S.; Foudazi, R.; Safa, M. (2022). "Drivers of consumers' behavioral intention toward private umbilical cord blood banking: a review". Cell and Tissue Banking. doi:10.1007/s10561-022-10064-y.
- Ajzen, Icek (2005). Attitudes, Personality, and Behavior. Open University Press. ISBN 978-0335217038.
- Ajzen, Icek (1991). "The theory of planned behavior". Organizational Behavior and Human Decision Processes. 50 (2): 179–211. doi:10.1016/0749-5978(91)90020-T.