هنرهای ایران

معماری ایران با سنت و میراث باستانی ایرانی عجین شده است. آرتور پوپ گفتار داشت: «تأثیر مینادار معماری ایرانی همه‌کاره است. نه طاقت‌فرسا، بلکه باوقار، باشکوه و چشمگیر».

سنت و سبک طراحی باغ‌های ایرانی (باغ ایرانی) بر طراحی باغ‌ها از اندلس تا هند و فراتر از آن تأثیر گذاشته است. باغ‌های الحمرا تأثیر فلسفه و سبک باغ بهشتی ایرانی را در اندازهٔ کاخ موری از دوران اندلس در اسپانیا نشان می‌دهند. تاج محل یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های باغ ایرانی در جهان، از دوران امپراتوری مغول در هند است.

• مثال‌ها: به رده: باغ‌های ایرانی مراجعه کنید

تَشنیک معرق‌کاری از دوره صفویه پدیدار شد: در این زمان، خاتم‌کاری در دربار چنان محبوب بود که شاهزادگان این تکنیک را در همان سطح موسیقی یا نقاشی می‌آموزیدند. در قرن‌های ۱۸ و ۱۹، خاتم‌کاری رو به زوال گذاشت، تا اینکه در زمان سلطنت رضاشاه با ایجاد مدارس صنایع دستی در تهران، اصفهان و شیراز رونق گرفت. «خاتم» به معنای «روکش کردن» و «خاتم‌کاری» (فارسی: خاتم‌کاری‎) است)، «کار روکش‌کاری». این هنر شامل تولید الگوهای روکش‌کاری (عموماً به شکل ستاره) با چوب‌های نازک چوبی (آبنوس، ساج، کنار، پرتقال، گل رز)، برنج (برای قسمت‌های طلایی)، استخوان شتر (قسمت‌های سفید) است. عاج، طلا یا نقره نیز می‌توانند برای اشیاء کلکسیونی استفاده شوند. چوب‌ها به گونه تیرهای مثلثی مونتاژ می‌شوند، خودشان به ترتیب دقیقی مونتاژ و چسبانده می‌شوند تا استوانه‌ای به قطر ۷۰ سانتی‌متر ایجاد شود که سطح مقطع آن نقش اصلی است: یک ستاره شش شاخه که در یک شش ضلعی قرار دارد. این استوانه‌ها به استوانه‌های کوتاه‌تر برش داده می‌شوند و سپس قبل از اینکه برای آخرین بار در ترانشه‌هایی به عرض ۱ میلی‌متر برش داده شوند، بین دو صفحه چوبی فشرده و خشک می‌شوند. این بخش‌ها قبل از لاک‌کاری، آماده آبکاری و چسباندن روی شیء مورد نظر برای تزئین هستند. ترانشه را می‌توان از طریق حرارت دادن نیز نرم کرد تا دور اشیاء پیچیده شود. بسیاری از اشیاء را می‌توان به این روش تزئین کرد، مانند: جعبه‌های جواهرات/تزئینی، تخته‌های شطرنج، قاب‌ها، لوله‌ها، میزها، قاب‌ها یا برخی از آلات موسیقی. خاتم را می‌توان در مینیاتور ایرانی استفاده کرد.

این هنر و صنعت که از تکنیک‌های وارداتی از چین سرچشمه گرفته و با دانش فنی ایرانی بهبود یافته است، بیش از ۷۰۰ سال پیشینه دارد و هنوز هم در شیراز و اصفهان رواج دارد.

میناکاری و تزئین فلزات با پوشش‌های رنگی و پخته شده یکی از هنرهای سنتی اصفهان است. مینا به نوعی پوشش رنگی شیشه‌ای گفته می‌شود که با حرارت روی فلزات مختلف به ویژه مس تثبیت می‌شود. اگرچه این رشته کاربرد صنعتی فراوانی برای تولید ظروف فلزی و بهداشتی دارد، اما از دیرباز مورد توجه نگارگران، زرگران و حکاکان فلز بوده است.

در سطح میان‌کشوری، این نوع به سه نوع زیر طبقه‌بندی می‌شود:

1. مینای نقاشی
2. چارخانه یا مینای شطرنجی
3. مینای دندان حفره دار.

از دیگر موارد موجود در اصفهان، مینای نقاشی است که شمار کمی از آن در موزه‌های ایران و بیرون از کشور ماندگار مانده است که نشان می‌دهد هنرمندان ایرانی از زمان هخامنشیان و ساسانیان به این هنر علاقه داشته و از آن در آثار فلزی خود استفاده می‌کرده‌اند. با توجه به ظرافت میناها، تعداد زیادی از آنها از دوران باستان باقی نمانده است. برخی اسناد نشان می‌دهد که در سراسر تمدن اسلامی و در دوران سلجوقیان، صفویان و زندیان، ظروف و مواد میناکاری شده برجسته‌ای وجود داشته است. بیشتر ظروف میناکاری شده مربوط به گذشته متعلق به سلسله قاجار بین سال‌های ۱۸۱۰ تا ۱۸۹۰ میلادی است. همچنین تعدادی گوشواره، النگو، جعبه، سر قلیان، گلدان و ظروف طلایی با نقاشی‌هایی به رنگ‌های آبی و سبز از آن زمان باقی مانده است. پس از آن، پنجاه سال رکود ناشی از جنگ جهانی اول و انقلاب اجتماعی به دنبال آن رخ داد. با این حال، باز هم رنگ سرخ مینایی، پس از آماده شدن، این هنر از نظر کمیت و کیفیت با تلاش‌های استاد شکرالله صنیع‌زاده، نقاش برجسته اصفهان در سال ۱۳۱۴ و تا آن زمان به مدت چهل سال، پرورش یافت.

اکنون پس از چند سال رکود از سال ۱۳۷۱، این هنر با حضور هنرمندان برجسته زیادی در این زمینه، رونق خود را آغاز کرده است. برای تهیه یک ظرف میناکاری شده، گام‌های زیر طی می‌شود. نخست ظرف مناسب با اندازه و شکل مورد نیاز که معمولاً بدست مسگر ساخته می‌شود، گزینش می‌شود. سپس با لعاب‌کاری که به عنوان لایه نخست شناخته می‌شود، سفیدکاری می‌شود. سپس در کوره هفتصد و پنجاه درجه قرار می‌گیرد. در این مرحله، فلز میناکاری شده چند بار دیگر با لعاب‌های مرغوب‌تر پوشش داده شده و دوباره حرارت داده می‌شود. سپس ظرف آماده نقاشی می‌شود. هنرمندان اصفهانی با الهام از طرح‌های سنتی خود مانند اسلیمی و ختایی (گل و مرغ) و با استفاده از رنگ‌های نسوز و قلم‌موهای مخصوص، نقاشی بناهای تاریخی اصفهان مانند پله را انجام داده‌اند. مواد میناکاری شده دوباره در کوره قرار داده شده و در دمای پانصد درجه حرارت داده می‌شوند. این کار باعث می‌شود نقاشی میناکاری شده روی لایه زیرین تثبیت شود و جلوه‌ای درخشان و خاص ایجاد کند. بیشتر کارهای میناکاری امروزی روی ظروف، گلدان‌ها، جعبه‌ها و قاب‌ها در اندازه‌های مختلف انجام می‌شود.