هوره (موسیقی)
هوره (به کردی: هووره)، در موسیقی کردی نوعی آواز حلقی[۱][۲][۳] است که به زبان کردی خوانده میشود.[۴] هوره معمولا به صورت تکخوانی اجرا میشود و مختص به مناطق کُردنشین غرب ایران است. هوره در استان ایلام، استان کرمانشاه، استان کردستان، برخی از نقاط آذربایجان غربی و بخشی از استان لرستان (میان لکها) رواج دارد.[۴][۵][۶]چند نوع سادهی آن در اطراف سنندج (منطقهی لَیلاخ، کلاتَرزان و کوماسی)، دیواندره (بهسبب حضور طوایف کلهُر و جاف در این منطقه)، خانقین، شهرزور، چَمچَمال (نزدیک کرکوک) نیز رواج دارد.[۵]
یکی از گونههای هوره که مور نامیده میشود و برای بیان غم و حزن به کار میرود، در مراسمات سوگواری و عزاداری کاربرد دارد.[۷] [۸] مور در میان کُردها[۹]، لُرها[۱۰] و لکها رواج دارد.
پیشینه
هوره از آوازهای کهن مردم کرد است.[۱۱] احتمال دارد که موبدان زرتشتی هنگام نیایش در آتشگاه هوره میخواندهاند. امروزه نیز ایلات و عشایر، مردان و زنان دور آتش مینشینند و هوره اجرا میکنند.[۴] همچنین مشهور است که نکیسا و باربد برای خسرو و شیرین هوره میخواندهاند.[۱۱] ظاهراً سرچشمه هوره، استان ایلام است.[۵]
اجرا
امروزه در هوره خواندن (به کردی: هوورە چڕین) از ساز استفاده نمیشود اما در گذشته هوره را همراه با تنبور اجرا میکردهاند.[۴][۱۱] اشعاری که در هوره خوانده میشوند معمولا ۱۰هجایی و با مضامین تغزلی و حماسیاند.[۴] جنگجویان کرد، هوره را در جنگ نیز میخواندهاند.[۱۱] هوره را میتوان به صورت بداهه نیز خواند.[۵]
مقامها
این نوا چهارده مقام دارد. ۱-گلهخاک ۲-گلهوهدره ۳-بالادستانی ۴-شاهحسینی ۵-ساروخانی ۶-جلوشایی ۷-طرز ۸-مجنونی ۹-سحری ۱۰-باریه ۱۱-دو بالا ۱۲-غریوی ۱۳-بان بنهیی ۱۴-پاوهموری. هر کدام دارای فروعاتی هستند.[۱۱]
ابراهیم حسینی تعداد مقامهای هوره را بیست و دو عدد میداند که البته برخی از آنها جدید هستند و یکی-دو مورد از آنها نیز در زمره مور قرار میگیرند.[۵] گونه پیچیده هوره، هوره سه دَنگی (به کردی: سێ دەنگی) (سهحالتی، سهمُدی) نام دارد که بیشتر در استان ایلام رواج دارد. در خانقین و شهرزور و چمچمال، اصطلاحهای "هوره گرمیانی" و "هوره جافی" استفاده میشود. اسماعیل جاف، خواننده اهل خانقین، تعداد مقامهای هوره جافی را دو مورد دانستهاست و نام آن دو را غریبی و دو دَنگی (به کردی: دوو دەنگی) (دوحالتی، دومُدی) ذکر کردهاست.[۵]
گونههای دیگر
گونه دیگر هوره، مور یا مویه است که در مرگ و شیون افراد توسط زنان و در بعضی مناطق توسط مردان خواندهمیشود.[۵][۱۱] همچنین با ظهور تصوف در مناطق کُردنشین سنیمذهب، درویشهای قادریه در تکیهها و خانقاهها، هوره را با حالت خاص و رنگ عرفانی خواندند که به «سوز» معروف شد.[۱۱]
خوانندگان سرشناس
به خوانندگان یا اجراکنندگان هوره، هورهچر (به کردی: هوورهچڕ) گفته میشود.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ زینیاصلان، مهدی. ۱۴۰۰. آواز هوره، پالایش رنج انسان، در فصلنامۀ علمی-ترویجی مطالعات هنرهای زیبا، دورۀ ۲، شمارۀ ۵، پاییز ۱۴۰۰؛ ص ۱۹۵. "هوره نيز از ته گلو و توسط تارهای صوتی انتهای گلو اجرا میشود."؛ بازدید در ۲۲ خرداد ۱۴۰۴.
- ↑ موسوی، صید سیامک. ۱۳۸۲. سوگسرایی و سوگخوانی در لرستان، خرمآباد: افلاک؛ ص ۳۴. "هوره ... ویژگیاش این است که آواز با تحریرهای حلقی بسیار زیاد اجرا میگردد."
- ↑ سلیمی، هاشم. ۱۳۹۲. ترانه و ترانهخوانی در فرهنگ مردم کُرد، تهران: سروش (انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران)؛ ص ۱۳۳. "هوره را با صدای بلند، پُرتحریر و مُقَطّع و از ته گلو میخوانند."
- 1 2 3 4 5 افشار سیستانی، ایرج (زمستان ۱۳۷۲). ایلام و تمدن دیرینه آن. صص. ۴۳۵، ۴۳۶.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 عبدی، شاهو (۱۳۹۸). «مفهوم قطار در حوزه ی موسیقی کردی / با نگاهی به گونه های مختلف شعری - موسیقایی در مناطق کردنشین». فصلنامه موسیقی ماهور (۸۶): ۵۹-۹۴.
- ↑ «مقامات موسیقی کردی».
- ↑ مرادی مهر، نسرین و مرادی مهر، ایرج. ۱۴۰۲. جایگاه «هوره» و «مور» در فرهنگ استان ایلام، در پژوهشنامه اورمزد، شمارۀ ۶۲؛ "نوعی از آوازهای حزین (مویه) هوره که موسوم به مور است به عنوان آوازی غمناک و حزنانگیز در مناطق مختلف لرستان، ایلام و کرمانشاه توسط زنان به شکل جمعخوانی و توسط مردان در مراسمات سوگواری و عزاداری خوانده میشود." (ص ۲۱۵-۲۱۶) و "مور نوعی از هوره است که گونههای محتلفی را شامل میشود و درونمایۀ اصلی آنها اغلب سوگ و مویه و مربوط به عزاداری و در وصف شخص درگذشته است ..." (ص ۲۲۴) "نوعی از آوازهای حزین (مویه) هوره که موسوم به مور است به عنوان آوازی غمناک و حزنانگیز در مناطق مختلف ایلام توسط زنان به شکل جمعخوانی و توسط مردان در مراسمات سوگواری و عزاداری خوانده میشود." (ص ۲۳۴)
- ↑ زینیاصلان، مهدی. ۱۴۰۰. آواز هوره، پالایش رنج انسان، در فصلنامۀ علمی-ترویجی مطالعات هنرهای زیبا، دورۀ ۲، شمارۀ ۵، پاییز ۱۴۰۰؛ "ما در اینجا فقط به هوره و زیرمجموعههای آن مانند «مور» اشاره میکنیم" (ص ۱۹۴)؛ بازدید در ۲۲ خرداد ۱۴۰۴.
- ↑ کاظمی، بهمن. ۱۳۸۹. موسیقی قوم کُرد، تهران: فرهنگستان هنر، مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن. "بهطور کلی در منطقۀ ملکشاهی گویش لُری کاربرد ندارد و این منطقه گویش ویژۀ خود را دارد، از اینرو مانند شهر ایلام اثری از مور لُری مشاهده نمیشود و مورهای مردان با گویش ملکشاهی و نغمههای مربوط به خودشان اجرا میشود. در این باره گاه در سراسر استان شعرهای کُردی مشترک به کار میبرند که با تغییر یک کلمه مشخص میشود که اجراکنندۀ شعر و نغمه به کدام منطقه وابسته است." (ص ۲۹۹)
- ↑ کاظمی، بهمن. ۱۳۸۹. موسیقی ایلام، تهران: فرهنگستان هنر، مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن. "برخی از زنان مورهای لُری میخوانند که نغمههایی از آنها با مضامین مختلف در زیر میآید ..." (ص ۸۹-۹۰) و "همچنین مورهای زنان که با گویش کُردی یا لُری اجرا میشوند از نغمههای باستانی و همخانواده با هوره بهره میبرند." (ص ۱۷۴)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 سلطانی، محمدعلی (۱۳۷۰). محمدتقی ملیح، ویراستار. جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (باختران). ج. ۱. مولف. صص. ۳۶۸-۳۷۰.