وابستگی متقابل پیچیده
وابستگی متقابل پیچیده (انگلیسی: Complex interdependence) مفهومی در روابط بین‌الملل و اقتصاد سیاسی بین‌الملل است که توسط رابرت کوهن و جوزف نای در دههٔ ۱۹۷۰ برای توصیف وضعیتِ در حال ظهور اقتصاد سیاسی جهان ابداع شد.[۱] این مفهوم به این مسئله اشاره دارد که روابط میان دولت‌ها به شکل فزاینده‌ای در حال عمیق‌تر شدن و پیچیده‌تر شدن است. شبکهٔ پیچیدهٔ وابستگی‌های متقابل قدرت دولت را به چالش کشیده و باعث افزایش نفوذ بازیگران فراملیِ غیردولتی می‌شود. این روابط پیچیده را می‌توان از دو دیدگاه لیبرال یا رئالیست بررسی نمود.[۲]
تاریخ مفهوم
اصطلاح «وابستگی متقابل پیچیده» توسط ریموند لزلی بیول در سال ۱۹۲۵ برای توصیف نظم جدید میان اقتصادها، فرهنگ‌ها و نژادها به کار رفت.[۳] همین مفهوم در آثار ریچارد کوپر (۱۹۶۸) مورد بررسی قرار گرفته است. رابرت کوهن و جوزف نای در انتقاد از واقع‌گرایی سیاسی، با برساخت تحلیلی وابستگی متقابل پیچیده به بررسی این مسئله می‌پردازند که چگونه سیاست بین‌الملل با ظهور اندرکنش‌ها و وابستگی متقابل میان دولت‌ها برای همیشه تغییر کرده است.[۴] کوهن و نای اشاره می‌کنند که با افزایش ارتباطات و وابستگی‌های میان دولت‌ها و جوامع، اهمیتِ قدرت نظامی و موازنهٔ قدرت کاهش می‌یابد، اگرچه همچنان ضروری باقی می‌ماند. آن‌ها میان دو مفهوم «وابستگی» و «وابستگی متقابل» در تحلیل نقش قدرت در سیاست و روابط میان بازیگران بین‌المللی تمایز قائل می‌شوند.
در تحلیل کوهن و نای وابستگی متقابل پیچیده با سه شاخصه شناخته می‌شود:
- استفاده از مجاری و کانال‌های ارتباطی متعدد میان جوامع در سطح بین دولتی، فراحکومتی و فراملی.
- غیاب سلسله‌مراتب موضوعی (بر خلاف دیدگاه رئالیست‌ها که همواره سیاست خارجی را در صدر موضوعات مهم قرار می‌دهند)
- هدف کاهش قدرت نظامی و قدرت متکی بر اجبار در روابط بین‌الملل.
بنابراین از دیدگاه کوهن و نای، کاهش اهمیت قدرت نظامی به عنوان ابزار سیاست خارجی و افزایش اهمیت اقتصاد و انواع دیگر وابستگی متقابل باعث افزایش احتمال همکاری میان دولت‌ها خواهد شد. این دیدگاه در دههٔ ۱۹۷۰ به جریانی مهم در انتقاد از واقع‌گرایی سیاسی در روابط بین‌الملل تبدیل شد و یکی از مفاهیم مرکزی در جریان‌های نظری لیبرالیسم و نئولیبرالیسم (لیبرالیسم نهادگرا) شد.[۵]
منابع
- ↑ Keohane, Robert O.; Nye, Joseph S. (2000). "Globalization: What's New? What's Not? (And So What?)". Foreign Policy (118): 104–119. doi:10.2307/1149673. ISSN 0015-7228.
- ↑ Farrell, Henry; Newman, Abraham L. (2019-07-01). "Weaponized Interdependence: How Global Economic Networks Shape State Coercion". International Security. 44 (1): 42–79. doi:10.1162/isec_a_00351. ISSN 0162-2889.
- ↑ Buell, Raymond Leslie (1925). International Relations. H. Holt and Company. p. 5.
- ↑ Keohane, Robert O.; Nye Jr, Joseph S. (1973-07-01). "Power and interdependence". Survival. doi:10.1080/00396337308441409. ISSN 0039-6338.
- ↑ Keohane, Robert O. &; Nye, Joseph S. (2011). Power and Interdependence revisited. Longman Classics in Political Science. p. 58.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Complex interdependence». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ دسامبر ۲۰۲۴.