واگرایی بزرگ
اصطلاحِ واگرایی بزرگ یا شکاف بزرگ یا معجزه اروپایی، اشاره به تغییرات اجتماعی-اقتصادیای دارد که در آن جهان غرب (یعنی اروپای غربی به همراه شاخههای مهاجرِ آن در آمریکای شمالی و استرالیا[۲])، بر محدودیتهای رشدِ پیشامدرن غلبه کرد و در سده نوزدهم به قدرتمندترین و ثروتمندترین تمدنِ جهان تبدیل شد و تمدنهای مسلط یا قابل مقایسهٔ قبلیِ آسیا مانند چینگ چین، مغول هند، امپراتوری عثمانی، صفوی ایران و توکوگاوا ژاپن و… را تحتالشعاعِ خود قرار داد.[۳]
پژوهشگران، طیف گستردهای از معیارهای گوناگون را برای توضیح چرایی رخدادن «واگرایی بزرگ» ارائه دادهاند از جمله جغرافیا، فرهنگ، نهادها و شانس. در مورد «بزرگ» نامیدنِ این واگرایی سدهٔ نوزدهم، اختلاف نظر وجود دارد چون نقطه آغاز یک واگراییِ واضح بهطور سنتی، سدهٔ شانزدهم یا حتی پانزدهم میلادی در نظر گرفته میشود که با انقلاب بازرگانی و خاستگاههای مرکانتیلیسم و سرمایهداری در طول رنسانس و عصر اکتشاف، ظهور امپراتوریهای استعماری اروپایی، جهانیسازی نخست، انقلاب علمی یا عصر روشنگری همراه بود[۴][۵][۶][۷] با این حال، بزرگترین جهش در واگرایی در اواخر سدههای ۱۸ و ۱۹ با انقلاب صنعتی و انقلاب فناوری رخ داد. و به همین دلیل است که پژوهشگرانِ «مکتب کالیفرنیا»، تنها این موردِ سدهٔ نوزدهم را اختلاف «بزرگ» میداند.[۸][۹][۱۰]
اتفاقی که در این واگرایی رخ داد این بود که پیشرفتهای فناورانهٔ زمینههایی مانند حمل و نقل، معدنکاری و کشاورزی، در غرب اوراسیا بیشتر از شرقِ آن رونق یافتند. این فناوریها منجر به افزایش صنعتیشدن و پیچیدگی اقتصادی در حوزههای کشاورزی، تجارت، سوخت و منابع شدند و شرق و غرب را بیش از پیش از یکدیگر جدا کردند. استفادهٔ اروپای غربی از زغالسنگ به عنوان جایگزین چوب برای تولید انرژی در اواسط سده نوزدهم، نقطه عطفی در تولید انرژی مدرن برای این منطقه بود. واگرایی بزرگ در سده بیستم، پیش از جنگ جهانی اول به اوج خود رسید و تا اوایل دهه ۱۹۷۰ ادامه یافت؛ سپس، پس از دو دهه نوسانات نامشخص، در اواخر دهه ۱۹۸۰ جای خود را به نوعی همگرایی بزرگ داد چون اکثر کشورهای در حال توسعه به نرخ رشد اقتصادیِ بهطور قابل توجهی بالاتر از اکثر کشورهای توسعهیافته رسیدند.[۱۱]
شرح و بسط مفهوم
اصطلاح «وارگرایی بزرگ»، نخستین بار توسط ساموئل هانتینگتون در ۱۹۹۶ به کار رفت[۱۲] و بعدها توسط کِنِت پُمِرانز در کتابش با نام «واگرایی بزرگ: چین، اروپا و پیدایش اقتصاد جهان مدرن» (۲۰۰۰)، معروف شد. اریک جُنز نیز در کتابِ «معجزهٔ اروپایی: محیطها، اقتصادها و ژئوپلیتیک در تاریخ اروپا و آسیا» (۱۹۸۱) موضوع مشابهی را مورد بحث گذاشت و اصطلاح «معجزهٔ اروپایی» را بر سر زبانها انداخت.[۱۳] هر دو اصطلاح اشاره به تغییر اقتصادی-اجتماعیای دارند که در آن اروپا (به ویژه اروپای غربی) توانست در دوران مدرن، از بقیهٔ سرزمینهای جهان جلو بزند.[۱۴]
تاریخ آغاز این واگرایی، مورد بحث است. این تاریخ غالباً سدهٔ شانزدهم (و حتی پانزدهم[۱۵]) میلادی دانسته میشود و ادعا میشود که اروپا پس از این تاریخ شاهد رشدِ بسیاری بود.[۱۶] موافقان این رأی استدلال میکنند که دلایل این واگرایی را میتوان در تحولات فرهنگیِ و نهادیِ اروپا در این سدهها مانند رنسانس پِی گرفت.[۱۷][۱۸][۱۹] برُدبِری استدلال میکند که در آغاز سدهٔ شانزدهم میلادی، دستمزد نقره در حتی ثروتمندترین سرزمینهای آسیایی نیز کمتر از اروپا بود. او آمارهایی برای مقایسهٔ انگلستان و دلتای یانگزی (توسعهیافتهترین بخش چین با اختلاف) از حوالی ۱۶۰۰ ارائه میکند که نشان میدهند اولا دستمزدهای نقره در اولی، سه برابر دومی بودهاند، دوما دستمزدهای مبتنی بر غلات در اولی ۱۵ برابرِ دومی بودهاند و سوما شهرنشینی در اولی، رونق بیشتری داشته است.[۲۰] در همین تاریخ، دستمزدهای نقرهٔ انگلستان، پنج برابر هندوستان بودهاند. این اختلاف از سدهٔ هجدهم با نرخِ بالاتری بیشتر شد: دستمزد غلات در انگلستان ۲/۵ برابرِ چین و هند بود و دستمزد نقرهاش هم پنج برابر بیش از این دو.[۲۱] البته بردبری اشاره میکند که این واگراییِ دستمزدها از ۱۶۰۰، میان اروپای غربی و آسیا بوده است؛ وگرنه اروپای شرقی تا ۱۸۰۰، از مناطق ثروتمندِ آسیایی، جلو نیفتاد.[۲۲]
اما پُمِرانز و دیگران در مکتب کالیفرنیا معتقد اند که زمانِ شدیدترین واگراییها، سدهٔ نوزدهم است.[۸][۹] آنان با اشاره به آمارهای تغذیهای و کسری تجاری اروپای وقت، استدلال میکنند که ممالک آسیایی نیز در حد فاصل سدههای ۱۶ تا ۱۹ توانسته بودهاند از نظر دستمزد، رشد و توسعهٔ اقتصادی بیابند مانند چینِ دودمان چینگ در دلتای یانگتسه[۲۳][۹] و صوبه بنگال.[۲۴][۲۵][۲۶] پراسانان پارتاساراتی، مورخ اقتصاد، استدلال میکند که دستمزدها در بخشهایی از جنوب هند، به ویژه میسور، میتوانستهاند با بریتانیا برابری کنند، اما البته خاطرنشان کرد که پژوهشهای او در این مورد قطعی نبوده است.[۲۴]
منابع
- ↑ Maddison 2007, p. 382, Table A.7.
- ↑ "The Anglosphere: Past, present and future". The British Academy.
- ↑ Bassino, Jean-Pascal; Broadberry, Stephen; Fukao, Kyoji; Gupta, Bishnupriya; Takashima, Masanori (1 December 2018). "Japan and the great divergence, 730–1874" (PDF). Explorations in Economic History (به انگلیسی). 72: 1–22. doi:10.1016/j.eeh.2018.11.005. ISSN 0014-4983.
- ↑ pseudoerasmus (12 June 2014). "The Little Divergence". pseudoerasmus. Archived from the original on 1 September 2019. Retrieved 19 August 2017.
- ↑ "Business History, the Great Divergence and the Great Convergence". HBS Working Knowledge (به انگلیسی). 1 August 2017. Retrieved 19 August 2017.
- ↑ Vries, Peer. "Escaping Poverty".
- ↑ Bassino, Jean-Pascal; Broadberry, Stephen; Fukao, Kyoji; Gupta, Bishnupriya; Takashima, Masanori (1 December 2018). "Japan and the great divergence, 730–1874" (PDF). Explorations in Economic History (به انگلیسی). 72: 1–22. doi:10.1016/j.eeh.2018.11.005. ISSN 0014-4983.
- 1 2 Pomeranz 2000, pp. 36, 219–225.
- 1 2 3 Hobson 2004, p. 77.
- ↑ Bairoch 1995, pp. 101–108.
- ↑ Korotayev, Andrey; Zinkina, Julia; Goldstone, Jack (June 2015). "Phases of global demographic transition correlate with phases of the Great Divergence and Great Convergence". Technological Forecasting and Social Change. 95: 163–169. doi:10.1016/j.techfore.2015.01.017.
- ↑ Frank 2001, p. 180.
- ↑ Jones 2003.
- ↑ Frank 2001.
- ↑ Grinin, L.; Korotayev, A.; Goldstone, J. (2015). Great Divergence and Great Convergence. A Global Perspective. Heidelberg, New York, Dordrecht, London: Springer.
- ↑ Maddison 2001, pp. 51–52.
- ↑ Lin, Justin Yifu (27 October 2011). Demystifying the Chinese Economy (1 ed.). Cambridge University Press. doi:10.1017/cbo9781139026666. ISBN 978-0-521-19180-7.
- ↑ Chen 2012.
- ↑ Huang, Yasheng (29 August 2023). The Rise and Fall of the EAST: How Exams, Autocracy, Stability, and Technology Brought China Success, and Why They Might Lead to Its Decline. Yale University Press. doi:10.2307/jj.5666732. ISBN 978-0-300-27491-2. JSTOR jj.5666732.
- ↑ Broadberry, Stephen; Gupta, Bishnupriya (2006). "The Early Modern Great Divergence: Wages, Prices and Economic Development in Europe and Asia, 1500–1800". The Economic History Review. New Series. 59 (1): 9, 19–20.
- ↑ Broadberry, p. 17.
- ↑ Broadberry, p.3
- ↑ Pomeranz 2000.
- 1 2 Parthasarathi 2011, pp. 38–45.
- ↑ Allen, Robert C.; Bengtsson, Tommy; Dribe, Martin (2005). Living Standards in the Past: New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe. Oxford University Press. pp. 173–188. ISBN 978-0-19-928068-1.
- ↑ Chris Jochnick, Fraser A. Preston (2006), Sovereign Debt at the Crossroads: Challenges and Proposals for Resolving the Third World Debt Crisis, pages 86–87, Oxford University Press
کتابنامه
- Allen, Robert (2001), "The Great Divergence in European Wages and Prices from the Middle Ages to the First World War" (PDF), Explorations in Economic History, 38 (4): 411–447, doi:10.1006/exeh.2001.0775
- ——— (2009), "Agricultural productivity and rural incomes in England and the Yangtze Delta, c. 1620–c. 1820", The Economic History Review, 62 (3): 525–550, CiteSeerX 10.1.1.149.5916, doi:10.1111/j.1468-0289.2008.00443.x, S2CID 153993424
- Bairoch, Paul (1976), "Europe's Gross National Product: 1800–1975", Journal of European Economic History, 5 (2): 273–340
- ——— (1995), Economics and World History: Myths and Paradoxes, University of Chicago Press, archived from the original on 12 October 2017, retrieved 15 August 2017
- Batou, Jean (1991), Between Development and Underdevelopment: The Precocious Attempts at Industrialization of the Periphery, 1800–1870, Librairie Droz, ISBN 978-2-600-04293-2
- Brenner, Robert; Isett, Christopher (2002), "England's Divergence from China's Yangzi Delta: Property Relations, Microeconomics, and Patterns of Development", The Journal of Asian Studies, 61 (2): 609–662, doi:10.2307/2700302, JSTOR 2700302, S2CID 161660184
- Broadberry, Stephen N.; Gupta, Bishnupriya (2005), "Cotton textiles and the great divergence: Lancashire, India and shifting competitive advantage, 1600–1850", International Macroeconomics and Economic History Initiative, archived from the original on 14 April 2013
- Chen, Kunting (2012), "Analysis of the Great Divergence under a United Endogenous Growth Model" (PDF), Annals of Economics and Finance, 13 (2): 317–353, archived from the original (PDF) on 14 July 2014, retrieved 11 July 2014
- Clark, Gregory; Feenstra, Robert C. (2003), "Technology in the Great Divergence", in Bordo, Michael D. (ed.), Globalization in Historical Perspective, University of Chicago Press, pp. 277–320, doi:10.3386/w8596, ISBN 978-0-226-06600-4
- Comin, Diego (2008), "Total Factor Productivity" (PDF), in Durlauf, Seven N.; Blume, Lawrence E. (eds.), The New Palgrave Dictionary of Economics (2nd ed.), Palgrave Macmillan, pp. 329–331, doi:10.1057/9780230226203.1719, ISBN 978-0-333-78676-5
- Elvin, Mark (1973), The Pattern of the Chinese Past, Stanford University Press, ISBN 978-0-8047-0876-0
- Feuerwerker, Albert (1990), "Chinese Economic History in Comparative Perspective", in Ropp, Paul S. (ed.), Heritage of China, University of California Press, pp. 224–241, ISBN 978-0-520-06441-6
- Frank, Andre (2001), "Review of The Great Divergence", Journal of Asian Studies, 60 (1): 180–182, doi:10.2307/2659525, JSTOR 2659525
- Hobson, John M. (2004), The Eastern Origins of Western Civilisation, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-54724-6
- Jones, Eric (2003) [1st ed. 1981], The European Miracle: Environments, Economies and Geopolitics in the History of Europe and Asia (3rd ed.), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-52783-5
- Kim, Jinwung (2012), History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict, Indiana University Press, ISBN 978-0-253-00024-8
- Landes, David (2006), "Why Europe and the West? Why Not China?", Journal of Economic Perspectives, 20 (2): 3–22, doi:10.1257/jep.20.2.3
- Lin, Justin Yifu (1995), "The Needham Puzzle: Why the Industrial Revolution Did Not Originate in China" (PDF), Economic Development and Cultural Change, 43 (2): 269–292, doi:10.1086/452150, JSTOR 1154499, S2CID 35637470
- Maddison, Angus (2001), The World Economy, Volume 1: A Millennial Perspective, OECD Publishing, ISBN 978-92-64-18608-8
- ——— (2007), Contours of the World Economy, 1–2030 AD: Essays in Macro-Economic History, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-922721-1
- الگو:Cite Cambridge History of China
- North, Douglass C.; Thomas, Robert Paul (1973), The Rise of the Western World: A New Economic History, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-29099-9
- Parthasarathi, Prasannan (2011), Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850, Cambridge University Press, ISBN 978-1-139-49889-0
- Pomeranz, Kenneth (2000), The Great Divergence: China, Europe, and the Making of the Modern World Economy, Princeton University Press, ISBN 978-0-691-09010-8
- Williamson, Jeffery G. (2008), "Globalization and the Great Divergence: terms of trade booms, volatility and the poor periphery, 1782–1913", European Review of Economic History, 12 (3): 355–391, doi:10.1017/S136149160800230X, S2CID 34286845