وایشنگرن

وایشنگرن
臺灣外省人
کل جمعیت
	حدود ۱۳٪ از جمعیت کل تایوان (سرشماری ۱۹۹۰)
زبان‌ها
	ماندارین تایوانی، گویش‌های چینی، زبان‌های گروه‌های قومی دیگر چین
دین
	بودیسم، تائوئیسم، کنفسیوس‌گرایی، دین‌های سنتی چینی; پروتستانتیسم، کاتولیسیسم، اسلام
قومیت‌های وابسته
	مردم چینی، تایوانی‌های هوکلو، تایوانی‌های هاکا، تایوانی‌های هان

وایشنگرن (پین‌یین: wàishěngrén؛ به چینی: 外省人، به معنای «مردمان استان‌های دیگر»)، که پیش‌تر سرزمین اصلی‌نشینان نیز نامیده می‌شدند، گروهی از مهاجران هستند که پس از تسلیم ژاپن در پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ و در جریان عقب‌نشینی کومینتانگ در پایان جنگ داخلی چین در سال ۱۹۴۹ از سرزمین اصلی چین به تایوان کوچ کردند. این مهاجران از مناطق گوناگون سرزمین اصلی چین برخاسته و طیف‌های متنوعی از طبقات اجتماعی را دربرمی‌گرفتند.

این اصطلاح در تضاد با واژهٔ بنشنگرن (本省人، به معنای «مردمان این استان») به کار می‌رود که به مردم هوکلو و هاکای تایوان اشاره دارد که پیش از سال ۱۹۴۵ در تایوان زندگی می‌کردند و دوران حاکمیت ژاپن را تجربه کرده بودند. این اصطلاح همچنین مهاجران چینی‌تبار از مناطق دیگری چون مالزی یا هنگ کنگ و مهاجران متأخر از سرزمین اصلی چین را دربرنمی‌گیرد.

وایشنگرن‌ها در دوران حکومت نظامی در تایوان بر ساختار سیاسی و اجتماعی تایوان تسلط داشتند؛ اما با گذشت دهه‌ها و در پی سیاست‌های دموکراتیک‌سازی در دهه ۱۹۹۰، نفوذ سیاسی آن‌ها رو به کاهش گذاشت. ازدواج‌های مختلط میان وایشنگرن‌ها و بنشنگرن‌ها در طول نسل‌های بعدی مرز میان این دو گروه را به‌تدریج کمرنگ کرده‌است.

تعریف

ما اینگ-جیو، رئیس‌جمهور پیشین جمهوری چین، اغلب به عنوان یک وایشنگرن شناخته می‌شود؛ هرچند از ۲ سالگی در تایپه بزرگ شده‌است.

تعریف رسمی وایشنگرن (外省人) کسی بود که در تایوان زندگی می‌کرد اما خانهٔ اجدادی او که از راه نسب پدری به ارث می‌رسد در تایوان نبود. در مقابل، بنشنگرن کسی بود که خانهٔ اجدادی‌اش تایوان بود. بر پایهٔ این تعریف رسمی، فردی که در تایوان به دنیا آمده اما خانهٔ اجدادی پدرش در تایوان نیست، وایشنگرن به‌شمار می‌آید.

برعکس، فردی که در تایوان متولد نشده اما خانهٔ اجدادی‌اش تایوان است (مانند لیان چان) بنشنگرن محسوب می‌شود. سابقهٔ اجدادی در سال ۱۹۹۶ از مدارک رسمی (مانند کارت‌های هویت، ثبت‌های خانوار و گذرنامه‌ها) حذف و جای آن را محل تولد گرفت، و بدین ترتیب تمایز رسمی میان وایشنگرن و بنشنگرن از میان رفت؛ چراکه بسیاری از وایشنگرن‌ها در تایوان متولد شده بودند.

امروزه این اصطلاح به‌طور گسترده به گروه فرهنگی اشاره دارد که از سال ۱۹۴۵ — زمانی که جمهوری چین پس از تسلیم ژاپن کنترل تایوان را به دست گرفت — و تا دهه ۱۹۵۰ در جریان عقب‌نشینی حکومت جمهوری چین به تایوان از سرزمین اصلی چین به تایوان مهاجرت کردند. مهاجران اخیر از چین، وایشنگرن محسوب نمی‌شوند و رده‌بندی اجتماعی جداگانه‌ای دارند. به دلیل ازدواج‌های مختلط گسترده میان خانواده‌های وایشنگرن و بنشنگرن، تمایز دقیق این دو گروه در نسل‌های بعدی دشوار است.

برگردان اصطلاح

اصطلاحات وایشنگرن و بنشنگرن در برگردان به زبان‌های دیگر با دشواری‌هایی همراه‌اند؛ از این رو بیشتر پژوهش‌های دانشگاهی آن‌ها را مستقیماً به کار می‌برند.^[۱]^[۲] برگردان تحت‌اللفظی وایشنگرن «مردمان فراستانی» و برگردان بنشنگرن «مردمان این استان» است؛ با این حال این برگردان‌ها بار سیاسی دارند چون در بستر تاریخی‌ای پدید آمدند که کومینتانگِ حاکم مدعی کل چین بود.

یکی از برگردان‌های انگلیسی وایشنگرن «سرزمین اصلی‌نشین» (mainlander) است؛ اگرچه برخی از وایشنگرن‌ها این برگردان را ناراحت‌کننده می‌یابند، چراکه بسیاری از آن‌ها تمام عمر در تایوان زیسته‌اند و این اصطلاح ممکن است با ساکنان جمهوری خلق چین اشتباه گرفته شود. به همین ترتیب، برگردان بنشنگرن به «تایوانی بومی» ممکن است با بومیان تایوان اشتباه شود.

جمعیت‌شناسی

به دلیل آشفتگی عقب‌نشینی کومینتانگ به تایوان، شمار دقیق وایشنگرن‌ها روشن نیست. برآوردها دربارهٔ شمار مهاجران متفاوت است و بیشتر آن‌ها میان ۹۵۰٬۰۰۰ تا ۲ میلیون نفر را ذکر می‌کنند^[۳]؛ عدد ۱٫۲ میلیون نفر پرتکرارترین رقم در تایوان است.^[۴] داده‌های بایگانی تازه رمزگشایی‌شده نشان می‌دهند که در ۱۶ سپتامبر ۱۹۵۶ (۲۵ شهریور ۱۳۳۵) جمعیت مهاجران چینی سرزمین اصلی در تایوان و مناطق نظامی کینمن-ماتسو ۱٬۰۲۴٬۲۳۳ نفر بوده‌است؛ نسبت مردان به زنان در میان این مهاجران ۳۷۵ به ۱۰۰ بوده‌است.^[۵]

چندین زیرگروه از وایشنگرن‌ها بر پایهٔ شیوهٔ مهاجرتشان وجود دارد. حدود ۲۶٪ از وایشنگرن‌های غیرنظامی پیش از عقب‌نشینی نظامی کومینتانگ وارد شدند. این گروه شامل نخبگان، یعنی مقامات دولتی، بازرگانان و روشنفکران، و نیز کارگران مهاجر از فوجیان بود.^[۶] گروه مهم دیگری از نظامیان و خانواده‌هایشان، و نیز سربازانی تشکیل می‌شد که به اجبار توسط کومینتانگ سربازگیری شده بودند. گروه دیگری از پناهندگانی بودند که در جریان عقب‌نشینی کومینتانگ شتابزده تخلیه شدند. برخی دیگر، مانند ما اینگ-جیو، در سال‌های پس از عقب‌نشینی و از راه هنگ کنگ بریتانیا وارد شدند.

حدود ۴۰٪ از وایشنگرن‌ها در منطقهٔ تایپه مستقر شدند و ۲۵٪ دیگر در کائوهسیونگ، کیلونگ، تایچونگ و تاینان سکونت گزیدند.^[۷]

پیشینهٔ تاریخی

از نظر تاریخی، نخبگان وایشنگرن در دوران حکومت نظامی در تایوان بر سلسله‌مراتب دولتی چیره بودند. سرازیر شدن مداوم مهاجران وایشنگرن به همراه فساد رایج در دولت نظامی چن یی پس از تسلیم ژاپن در سال ۱۹۴۵ موجب تورم و نابرابری اقتصادی میان نخبگان وایشنگرن و بنشنگرن‌های بومی شد. این امر به همراه واقعه ۲۸ فوریه که در کشتار چند هزار غیرنظامی تایوانی انجامید، در میان بنشنگرن‌ها خشم و کینه برانگیخت و آنان را واداشت تا وایشنگرن‌ها را از حوزه‌های اجتماعی خود کنار بگذارند. این طرد اجتماعی اغلب به شکل منع وایشنگرن‌ها از بهره‌گیری از امکانات محلی و خرید از مغازه‌های تایوانی بود. این کینه‌توزی همچنین به شکل‌گیری هویت ملی تایوانی نیرومندی انجامید^[۸] که در نهایت در دهه ۱۹۹۰ به جنبش استقلال تایوان منجر شد. هرچند وایشنگرن‌ها دیگر بر دولت سیطره ندارند، نخبگان این گروه هنوز بخش قابل توجهی از دیوانسالاران و افسران نظامی را تشکیل می‌دهند.

از سوی دیگر، بسیاری از سربازان و پناهندگانی که همراه کومینتانگ آمدند، بدون خانواده‌هایشان وارد شدند. با یافتن خود در سرزمینی بیگانه و بدون بستگان، برخی از آن‌ها به جنایت خشونت‌آمیز یا خودکشی روی آوردند. در اواخر دهه ۱۹۵۰، نرخ جنایت در میان وایشنگرن‌ها از بنشنگرن‌ها بیشتر بود و تا دهه ۱۹۷۰ به سطح بنشنگرن‌ها نرسید. به همین ترتیب، نرخ خودکشی در میان وایشنگرن‌ها در دهه ۱۹۵۰ دو برابر بنشنگرن‌ها بود.^[۹] جنایت‌های خشونت‌آمیز وایشنگرن‌های سرگردان ترس و خشم بنشنگرن‌های محلی را برانگیخت و دولت اغلب برای آرام کردن افکار عمومی، به‌ویژه در موارد حساس و پر سر و صدایی چون سرقت مسلحانه، آزار جنسی یا قتل، به اعدام‌های علنی متوسل می‌شد.^[۱۰] سیل وایشنگرن‌های فقیر همچنین فشار سنگینی بر مسکن وارد کرد و به ساخت‌وسازهای غیرقانونی زاغه‌نشین‌های فراوانی در تایپه انجامید. در مقابل، نخبگان وایشنگرن با روابط سیاسی اغلب می‌توانستند به اموال پیشین ژاپنی‌ها دست یابند، گاهی به بهای اخراج بنشنگرن‌هایی که از پیش در آن‌جا زندگی می‌کردند.^[۱۱]

از دهه ۱۹۷۰، سلطهٔ ناسیونالیسم چینی بر دولت رو به افول گذاشت. این امر به دلیل نبود نظریهٔ سیاسی یا اجتماعی‌ای که سلطهٔ ادامه‌دار ناسیونالیسم چینی را توجیه کند، سیاست‌های شایسته‌سالاری که به تایوانی‌های محلی امکان پیشرفت در دولت می‌داد، تأسیس سیاسی تشویق‌شده در دولت چیانگ، و رونق اقتصادی که تحرک اجتماعی را برای افراد بیرون از محفل سیاسی ممکن می‌ساخت، رخ داد.

ازدواج‌های مختلط و نسل تازه‌ای که در محیط یکسانی بزرگ شده، مرز میان وایشنگرن و بنشنگرن را عمدتاً محو کرده‌است. بسیاری از زنان بنشنگرن با وایشنگرن‌ها — اغلب نظامیان بازنشسته‌ای که مجرد آمده بودند — ازدواج کردند.

در اواخر دهه ۱۹۹۰، مفهوم «تایوانی نو» هم در میان هواداران استقلال تایوان و هم در میان طرفداران وحدت چین رواج یافت تا این دیدگاه تساهل‌آمیز را ترویج دهند که وایشنگرن‌ها، که در جنگ جهانی دوم در کنار متفقین جنگ جهانی دوم در برابر مستعمرهٔ اکراه‌آمیز ژاپنی تایوان ایستادند، کمتر از بنشنگرن‌ها تایوانی نیستند. با این حال به‌زودی آشکار شد که مفهوم «تایوانی نو» برای هواداران استقلال و وحدت معناهای متفاوتی دارد. برای هواداران استقلال، این مفهوم به معنای آن بود که وایشنگرن‌ها باید در هویت تایوانی‌ای که از هویت چینی جدا است، ادغام شوند. در مقابل، هواداران وحدت چینی بر این باور بودند که همهٔ تایوانی‌ها (نه فقط وایشنگرن‌ها) باید هویت تایوانی پیشتر به حاشیه رانده‌شده را بازیابند بدون آنکه با هویت فراگیر چینی در تضاد قرار گیرند.

زندگی در تایوان

مسکن

در جریان عقب‌نشینی ۱۹۴۹ کومینتانگ، دولت جمهوری چین — که تایوان را پایگاه احیای خود می‌دانست — برنامه‌ریزی بلندمدت برای اسکان عمومی وایشنگرن‌ها نداشت. به جز اقلیتی از مقامات دولتی که در خانه‌های دولتی باقی‌مانده از دورهٔ ژاپنی سکونت گزیدند، بیشتر مهاجران در اقامتگاه‌های موقت جمع شدند. دولت برای رفع مشکل مسکن شروع به ساخت خوابگاه‌ها کرد و مهاجران تازه را بر پایهٔ رسته نظامی، حرفه و ویژگی‌های گروهی در محدوده‌های مشخصی گرد آورد که «جووِن» (眷村، روستاهای نظامی) نامیده شدند و بخشی از فرهنگ ویژهٔ تایوان گشتند. از دهه ۱۹۹۰، با بازسازی این روستاهای فرسوده و عوامل متعدد اجتماعی، نسبت وایشنگرن‌های ساکن در جووِن‌ها به‌سرعت کاهش یافت.

زبان

به‌طور کلی، وایشنگرن‌ها در تایوان بیشتر از زبان مانداری جمهوری چین بهره می‌بردند و در میان هم‌استانی‌های خود به گویش‌های محلی صحبت می‌کردند. پس از کوچ دولت به تایوان، جنبش «زبان ملی» در اوج گرفت و استفاده از مانداری در موقعیت‌های رسمی الزامی شد؛ این سیاست زبانی در آغاز برتری آشکاری به وایشنگرن‌ها می‌داد. امروزه توانایی در زبان‌های محلی تایوان — مانند تایوانی (مین‌نانی) و هاکا — در بسیاری از مشاغل ضروری است. بسیاری از هنرمندان نسل دوم وایشنگرن به دلیل رشد در کنار کودکان بنشنگرن، به تایوانی مسلط‌تر از مانداری هستند.

حرفه و شغل

از آنجا که بیشتر مهاجران سرزمین اصلی با دولت جمهوری چین به تایوان آمدند، اشتغال آن‌ها عمدتاً در حوزه‌های نظامی، دولتی، دانشگاهی و سازمان‌های دولتی بود. شماری از بازرگانان سرمایه‌دار نیز در این گروه بودند. اگرچه برخی نظامیان بازنشسته از راه سازمان‌های دولتی به کشاورزی یا کارگری روی آوردند، اکثر وایشنگرن‌ها در سرزمینی بیگانه و بدون پشتیبان خانوادگی باید با تلاش شخصی امرار معاش می‌کردند.

خانواده و ازدواج

برخی از وایشنگرن‌های مجرد یا آنانی که خانواده‌هایشان نتوانسته بودند به تایوان بیایند، با بنشنگرن‌ها ازدواج کردند. در میان وایشنگرن‌های مهاجر مردان جوان نظامی بسیاری بودند که برخی از آن‌ها در سرزمین اصلی همسر و فرزند داشتند اما از پیوستن دوبارهٔ خانواده ناکام ماندند. سیاست دولتی مبنی بر الزام نظامیان به کسب اجازهٔ ازدواج از فرماندهان مافوق، مانع از ازدواج بسیاری از سربازان شد و در پیری آنان را تنها گذاشت. پس از گشایش مرزها برای دیدار بستگان در سال ۱۹۸۷، شماری از سربازان پیر برای دیدار خانواده‌هایشان به سرزمین اصلی بازگشتند.

آشپزی و فرهنگ غذایی

وایشنگرن‌ها از استان‌های گوناگون چین آمده بودند و ذوق‌های آشپزی گوناگونی با خود آوردند که طعام‌های منطقه‌ای متنوعی را به تایوان معرفی کرد. غذاهایی چون رشته‌فرنگی گندم، کوفته (جیائوزی)، نان بخارپز (مانتو) و کلوچه‌های پرشده که در آشپزی سنتی تایوانی کمتر حضور داشتند، اکنون بخشی فراگیر از رژیم غذایی تایوان شده‌اند. سوپ گوشت گاو (نیوروومیان) که از روستاهای نظامی ریشه گرفت، به یکی از نمادین‌ترین غذاهای تایوان تبدیل شده‌است.

نابرابری قومی و سیاسی

در طول دوران ۳۸ سالهٔ حکومت نظامی، لایهٔ مهاجر وایشنگرن در حوزه‌های سیاسی، نظامی، رسانه‌ای و فرهنگی برتری داشت؛ این برتری از دهه ۱۹۹۰ رو به افول گذاشت. دولت کومینتانگ از نظام «سهمیه‌بندی استانی» در آزمون‌های استخدام دولتی بهره می‌برد که به نفع نامزدهای وایشنگرن بود. برای نمونه، در آزمون استخدامی عالی سراسری سال ۱۹۵۰، از میان همهٔ پذیرفته‌شدگان ۹۶٪ وایشنگرن بودند. از اوایل دهه ۱۹۶۰ این نسبت رو به تعادل رفت، به‌طوری که از سال ۱۹۶۳ بیش از ۷۰٪ پذیرفته‌شدگان آزمون‌های سراسری تایوانی‌تبار (بنشنگرن) بودند.

در دهه ۱۹۷۰ جنبش دموکراسی‌خواه «حزب بیرون» (黨外) آغاز شد که بیشتر با زبان تایوانی (مین‌نانی) ترویج می‌یافت. این جنبش گرایش ضمنی به شکستن سلطهٔ «وایشنگرن» داشت و هویت «بنشنگرن» را به یکی از اهرم‌های بسیج اجتماعی تبدیل کرد. وایشنگرن‌ها در پاسخ، احساس اقلیتی بودن در تایوان را شناخته و از اواخر دهه ۱۹۷۰ به بحث علنی دربارهٔ جایگاه خود در جامعهٔ تایوان پرداختند.

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

منابع

↑ Yang، Dominic Meng-Hsuan؛ Chan، Mau-Kuei (مارس ۲۰۱۰). «Understanding the Nuances of Waishengren». China Perspectives. doi:10.4000/chinaperspectives.5310. دریافت‌شده در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۶.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Hsu، Hui-ju؛ Tse، John Kwock-ping (ژوئیه ۲۰۰۹). «The Tonal Leveling of Taiwan Mandarin: A Study in Taipei» (PDF). Concentric: Studies in Linguistics. ۳۵ (۲): ۲۲۵–۲۴۴. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۴.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۶۳–۶۵. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ 林، 桶法 (۲۰۰۹). 大撤退. Taipei: 聯經出版事業有限公司. شابک ۹۷۸۹۵۷۰۸۳۴۵۱۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Ko-hua Yap. «"Reassessing Number of Mainland Chinese Immigrants with Declassified Archival Data". Taiwan Historical Research 28(3): 211-229。» (PDF).
↑ Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۵۹–۶۰. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. ص. ۶۶. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Brown، Melissa (۲۰۰۴). Is Taiwan Chinese?: the Impact of Culture, Power, and Migration on Changing Identities. Berkeley: University of California Press. صص. ۹–۱۱. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۰-۹۲۷۹۴-۰.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۷۰–۷۱. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۷۶–۷۸. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۸۲–۸۳. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Waishengren». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۶ مه ۲۰۲۶.
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «外省人». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چینی ، بازبینی‌شده در ۱۶ مه ۲۰۲۶.

پیوند به بیرون

[yang-chan2010-1] Yang، Dominic Meng-Hsuan؛ Chan، Mau-Kuei (مارس ۲۰۱۰). «Understanding the Nuances of Waishengren». China Perspectives. doi:10.4000/chinaperspectives.5310. دریافت‌شده در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۶.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[hsu-tse2009-2] Hsu، Hui-ju؛ Tse، John Kwock-ping (ژوئیه ۲۰۰۹). «The Tonal Leveling of Taiwan Mandarin: A Study in Taipei» (PDF). Concentric: Studies in Linguistics. ۳۵ (۲): ۲۲۵–۲۴۴. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۴.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[yang2021-63-3] Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۶۳–۶۵. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[lin2009-4] 林، 桶法 (۲۰۰۹). 大撤退. Taipei: 聯經出版事業有限公司. شابک ۹۷۸۹۵۷۰۸۳۴۵۱۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[yap-sinica-5] Ko-hua Yap. «"Reassessing Number of Mainland Chinese Immigrants with Declassified Archival Data". Taiwan Historical Research 28(3): 211-229。» (PDF).

[yang2021-59-6] Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۵۹–۶۰. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[yang2021-66-7] Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. ص. ۶۶. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[brown2004-8] Brown، Melissa (۲۰۰۴). Is Taiwan Chinese?: the Impact of Culture, Power, and Migration on Changing Identities. Berkeley: University of California Press. صص. ۹–۱۱. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۰-۹۲۷۹۴-۰.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[yang2021-70-9] Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۷۰–۷۱. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[yang2021-76-10] Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۷۶–۷۸. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[yang2021-82-11] Yang، Dominic Meng-Hsuan (۲۰۲۱). The Great Exodus from China. Cambridge University Press. صص. ۸۲–۸۳. شابک ۹۷۸-۱-۱۰۸-۷۸۴۳۰-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]