وجین (کتابخانه)
وجین کردن (به انگلیسی: Weeding) که گاهی به عنوان دسترسناپذیرسازی یا حذف منابع از کتابخانه نیز شناخته میشود، به حذف سیستماتیک منابع از کتابخانه بر اساس معیارهای گزینششده اشاره دارد.[۱] این عمل در نقطه روبروی گزینش منابع برای ادغام است، اگرچه گزینش و حذف منابع اغلب شامل یک فرایند فکری مشابه است. وجین کردن یک فرایند حیاتی برای یک مجموعهٔ پویا است زیرا تضمین میکند که آن مجموعه بهروز، مرتبط و در شرایط خوب پابرجا بماند. وجین کردن باید همیشگی باشد.[۲] آموزش کارکنان با کارگاهها و ارائهها دربارهٔ کیفیت مجموعه، نگهداری و اهمیت و مزایای مثبت وجین کردن مجموعه، از مؤلفههای مهمی است که یک کتابخانه باید در نظر بگیرد.
دلایل وجین منابع
«یک مجموعهٔ خوبنگهداریشده و هرس شده بسیار مفیدتر از مجموعهای پر از مواد تاریخگذشته یا بدون استفاده است.»[۳] وجین کردن یک مجموعهٔ فیزیکی مزایای زیادی دارد:[۲]
- فضا برای اضافه کردن مطالب مرتبط حفظ شده است.
- مراجعان میتوانند به سرعت به مطالب مفید دسترسی پیدا کنند و کتابدار میتواند آنها را راحتتر به اطلاعات مورد نظرشان هدایت کند.
- این مجموعه به دلیل بهروز بودنش، اعتبار بیشتری دارد.
- کتابدار به راحتی میتواند نقاط قوت و ضعف مجموعه را ببیند.
- مواد اولیه از کیفیت خوبی برخوردارند و در شرایط فیزیکی خوبی قرار دارند.
با توجه به اینکه بسیاری از مجموعهها دارای بخش دیجیتالی هستند، فضا مشکلی ایجاد نمیکند. با این حال، این بدان معنا نیست که مجموعههای دیجیتالی نباید وجین شوند. «حذف منابع بدون استفاده، با کاهش تعداد رکوردهای قدیمی و نامربوطی که کاربران باید در نتایج جستجوی خود برای یافتن آنچه واقعاً میخواهند، جستجو کنند، تجربهٔ جستجوی کاربر را بهبود میبخشد.»[۳] مجموعه دیجیتال، مانند مجموعه فیزیکی، باید بهروز و به راحتی در دسترس باشد.
معیارهای وجین
وجین منابع باید در سیاست مجموعهسازی کتابخانه مورد توجه قرار گیرد و معیارها باید مشخص شوند. فهرست زیر برخی از ملاحظات مربوط به وجین منابع را شرح میدهد.[۲]
- محتوای ضعیف
- محتوا قدیمی یا منسوخ شده است.
- محتوا جانبدارانه، نژادپرستانه یا جنسیتزده است.
- محتوا با نیازهای مراجعان ارتباطی ندارد (یا در برنامه درسی مدرسه استفاده نمیشود).
- محتوا برای مراجعان بیش از حد مناسب برای بزرگسالان/نابالغان است (بهویژه برای کتابخانههای مدارس).
- وضعیت نامناسب
- منبع آسیب جبرانناپذیری دیده است (صفحههای پارهشده، عطف شکسته).
- منبع کثیف یا بدبو است.
- منبع در گردش بیشتر دوام نمیآورد.
- گردش ضعیف
- منابع در یک بازهٔ زمانی مشخص توسط مراجعان استفاده نمیشوند.
- ملاحظات دیگر
- چندین کپی که نیازی به آنها نیست.
- منابع کافی دربارهٔ یک موضوع خاص.
- جابجایی کالا و هزینهٔ تعویض آن.
- جذابیت دیداری کالا (از جمله آثار هنری).
منابع
- ↑ Prosser, Deborah (2020). "Affect and Deaccessioning in the Academic Library: Feelings about Books and Place". Library Trends. 68 (3): 506–520. doi:10.1353/lib.2020.0003. ISSN 1559-0682.
{{cite journal}}:|hdl-access=requires|hdl=(help) - 1 2 3 Larson, Jeanette (2008), CREW: A Weeding Manual for Modern Libraries, Revised and Updated (PDF), Austin, TX: Texas State Library and Archives Commission, retrieved October 7, 2014
- 1 2 Lehman, Kathleen (2014), "Collection Development and Management", Library Resources & Technical Services, 58 (3): 169–177, doi:10.5860/lrts.58n3.169