پارانجا

پارانجی ازبکستانی

فرنجی تاجیکی در موزه ای در تاجیکستان به نمایش گذاشته شده است

فَرَنجی (از عربی: فرنجیة، لاتین‌نویسی: faranjiyyah;فارسی تاجیکی: فرنجی، фаранҷӣ، farançī؛ ازبکی: پرنجی؛ روسی: паранджа، لاتین‌نویسی: parandzha) یک پوشش سنتی آسیای مرکزی برای زنان و دختران است که سر و بدن را می‌پوشاند. در عربی به نام «برقع» نیز شناخته می‌شود. این پوشش از نظر سبک و کارکرد مشابه دیگر سبک‌های منطقه‌ای مانند چادری افغان است. بخشی که صورت را می‌پوشاند، به نام چاچوان (ازبکی: chachvon؛ روسی: чачван) یا چشم‌بند (تاجیکی: چشم‌بند، чашмбанд، caşmʙand) شناخته می‌شد و سنگین بوده و از موی اسب ساخته می‌شد. این پوشش به‌ویژه در میان ازبک‌ها و تاجیک‌های شهری رایج بود، اما در مناطق کوهستانی تاجیکستان معمولاً استفاده نمی‌شد. همچنین در دوران حکومت شیبانیان (حدود ۱۵۱۰–۱۶۰۰) نیز پوشیده می‌شد.

در دهه‌های ۱۸۰۰، زنان مسلمان تاجیک و ازبک موظف بودند هنگام خروج از خانه پرانجا بپوشند. تا سال ۱۹۱۷، پرنجی و چاچوان در میان زنان شهری ازبک در حوزه‌های رودخانه‌های جنوبی رایج بودند. این پوشش در مناطق روستایی کمتر استفاده می‌شد و در استپ‌های کوچ‌نشین تقریباً به‌طور کامل رایج نبود.

یکی از روایت‌های تاریخی دربارهٔ فرنجی از لرد کرزن است که در سال ۱۸۸۶ به بخارا سفر کرد. او در مدت اقامت خود هیچ زنی بین سنین ۱۰ تا ۵۰ سال ندید، زیرا همه پنهان بودند. نقاب‌های سنگین و سیاه از موی اسب «بسیار بد و زبرتر از آن بودند که حتی برای غربال مناسب باشند». زنانی که در لباس‌های آبی گشاد با آستین‌های خالی که سنجاق شده بودند راه می‌رفتند، می‌توانستند «با لباس‌هایی که بی‌هدف در حرکت‌اند اشتباه گرفته شوند»، و چکمه‌های چرمی بزرگ پاهایشان را می‌پوشاند. کرزن یادآور شد که «بانوان صاحب‌منصب و خوش‌نام هرگز جرأت نمی‌کنند خود را در هیچ مکان عمومی یا بازار نشان دهند.» او این وضعیت را نوعی استبداد دانست، برداشتی اغراق‌آمیز و نادرست از اخلاق که در شرق همه‌جا یافت می‌شود، اما در هیچ‌جا به اندازهٔ بخارا چنین چشمگیر نیست.

در آغاز اتحاد جماهیر شوروی تحت رهبری لنین، پس از انقلاب اکتبر روسیه که به برپایی آتئیسم دولتی انجامید، مقامات شوروی زنان محجبه را پذیرفتند زیرا مسلمانان به‌عنوان متحدان کمونیست‌های اولیه روسیه در برابر رژیم قدیم و کلیسای ارتدکس روسیه دیده می‌شدند. اما بعدها تحت رهبری استالین، شوروی‌ها تلاش کردند تا استفاده از نقاب و پرانجا را محدود یا ممنوع کنند. کشف حجاب توسط شوروی‌ها در جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان (SSR) «هجوم» نامیده شد. با تثبیت کنترل کمونیست‌ها بر آسیای مرکزی، چاچوان و پرانجا ممنوع شدند. پرانجاها به دستور کمونیست‌ها که به آموزه آتئیسم مارکسیستی-لنینیستی پایبند بودند، سوزانده شدند. در دههٔ ۱۹۲۰، دولت «گروه‌هایی از جوانان آتئیست افراطی» را به آسیای مرکزی آورد که زنان را به‌طور فیزیکی مورد حمله قرار می‌دادند و اغلب نقاب را در خیابان‌های تاشکند، سمرقند و دیگر شهرها از چهرهٔ آنان می‌کشیدند. با این حال، برخی زنان مسلمان محجبه در واکنش، زنانی را که برای برداشتن نقابشان فرستاده شده بودند، به قتل رساندند. برخی ازبک‌ها به‌طور خشونت‌آمیز با کارزار ضد پرانجا، ضد ازدواج کودکان و ضد چندهمسری که توسط اتحاد شوروی آغاز شده بود، مخالفت کردند.

از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، امامعلی، رئیس‌جمهور تاجیکستان، ادعا کرده است که حجاب بخشی از فرهنگ تاجیکستان نیست. این حجاب توسط دولت آلمازبک آتامبایف، رئیس‌جمهور قرقیزستان، مورد حمله قرار گرفت. اکنون به ندرت در آسیای مرکزی از آن استفاده می‌شود، در حالی که اکثر زنان مسلمان معتقد حجاب یا روسری را ترجیح می‌دهند.

جستارهای وابسته

• نقاب
• برقع
• انواع حجاب
• هوجوم

منابع

Kamoludin Abdullaev; Shahram Akbarzaheh (27 April 2010). Historical Dictionary of Tajikistan. Scarecrow Press. pp. 129–. ISBN 978-0-8108-6061-2. Faranji (Paranja). (...) [The] term is (...) used for a cloak designed to cover the head, face, and body of Tajik females. The traditional Tajik faranji is a light robe made of silk or cotton with vestigial sleeves on the back and ornamented with embroidery, tassels, buttons, or other decoration. The Faranji is paired with a veil made of heavy horsehair that is used to conceal the woman's face. Before the Soviet period, women and girls were required to wear a faranji over the top of the head upon leaving the household. This garment was popular among (...) the females in the urban Tajik North (primarily the regions of Ferghana, Bukhara, and Samarqand); women in the mountainous regions of Tajikistan, including Badakhshon, were not familiar with the faranji and never covered their faces.

"Face veil, womens, (chachvan), looped construction, horsehair/ cotton, unknown maker (gypsy nomad woman), Russian Turkestan, c. 1900". www.powerhousemuseum.com. Archived from the original on 20 August 2016. Retrieved 24 April 2018.

"Словник ісламізмів". Словник ісламізмів. Archived from the original on 11 March 2018. Retrieved 24 April 2018.

Ahmad Hasan Dani; Vadim Mikhaĭlovich Masson; Unesco (1 January 2003). History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century. UNESCO. pp. 357–. ISBN 978-92-3-103876-1.

Eliakim Littell; Robert S. Littell (1889). Littell's Living Age. T.H. Carter & Company. pp. 438–.The Living Age. Littell, Son and Company. 1889. pp. 438–.The Fortnightly Review. Chapman and Hall. 1889. pp. 130–.The Fortnightly. Chapman and Hall. 1889. pp. 130–.