پرتره هنری هشتم

پرتره هنری هشتم

هنرمند	کارگاه هانس هلباین پسر
سال	ح. 1537
مواد	نقاشی روی تخته
مکان	گالری هنر واکر، لیورپول

نسخه‌ای رنگ‌روغن از دیوارنگاره وایت‌هال، به سفارش چارلز دوم، ۱۶۶۷

پرتره هنری هشتم (به انگلیسی: Portrait of Henry VIII) یک اثر هنری گمشده اثر هانس هلباین پسر است که هنری هشتم را به تصویر می‌کشد. این اثر یکی از نمادین‌ترین تصاویر هنری هشتم و یکی از مشهورترین پرتره‌های هر پادشاه انگلیسی یا بریتانیایی است. این اثر در سال‌های ۱۵۳۶–۱۵۳۷ به عنوان بخشی از دیوارنگاره وایت‌هال که دودمان تودور را در کاخ وایت‌هال در وست‌مینستر به تصویر می‌کشید، خلق شد؛ دیوارنگاره‌ای که در آتش‌سوزی سال ۱۶۹۸ از بین رفت، اما همچنان از طریق نسخه‌های فراوان به خوبی شناخته شده است.

توصیف

هانس هلباین پسر که اصالتاً اهل آلمان بود، در سال ۱۵۳۶ به عنوان نقاش پادشاه انگلستان منصوب شد. این پرتره برای تزیین اتاق خصوصی در کاخ وایت‌هالِ تازه‌تأسیس و خریداری‌شده توسط هنری خلق شد. هنری هزینه‌های هنگفتی را صرف تزیین مجموعه اقامتگاه‌های پیچ‌درپیچی می‌کرد که پس از سقوط تامس وولسی مصادره کرده بود. دیوارنگاره اصلی شامل چهار چهره بود که در اطراف یک پایه مرمرین چیده شده بودند: هنری، همسرش جین سیمور، و پدر و مادرش، هنری هفتم و الیزابت یورک. بنابراین این دیوارنگاره احتمالاً در جریان ازدواج کوتاه هنری و جین سیمور سفارش داده شده و در سال ۱۵۳۷ تکمیل گردିه است. این اثر ممکن است برای جشن گرفتن تولد پیش‌رو یا واقعیِ ادوارد ششم (تنها ولیعهد مدت‌ها مورد انتظار هنری که در اکتبر ۱۵۳۷ به دنیا آمد) سفارش داده شده باشد. مشخص نیست این دیوارنگاره دقیقاً در کدام بخش کاخ قرار داشته، اما ممکن است در اتاق خصوصی (پریوی چمبر) یا اتاق مطالعهٔ پادشاه بوده باشد؛ جایی که تنها افراد بسیار معدودی می‌توانستند آن را ببینند.

هنری بدون هیچ‌یک از لوازم استاندارد سلطنتی مانند شمشیر، تاج یا عصای سلطنتی در تصویر ایستاده است. این شیوه در پرتره‌نگاری پیشروی سلطنتی آن دوره، از جمله پرتره‌های تیسین از خاندان هابسبورگ و دیگر خاندان‌های سلطنتی، و همچنین پرتره‌های سلطنتی فرانسوی و آلمانی مرسوم بود. اما موفقیت هولباین در انتقال شکوه سلطنتی بدون چنین ابزارهای ویژه‌ای استثنایی است. حضور باابهت از طریق حالت تهاجمی هنری، که مغرور و راست‌قامت ایستاده و مستقیماً به بیننده نگاه می‌کند، منتقل می‌شود. پاهای او از هم باز است و دست‌هایش در دو طرف بدن به حالت یک جنگجو یا کشتی‌گیر قرار گرفته‌اند. او در یک دست دستکشی نگه داشته و دست دیگرش به سمت خنجری پرنقش‌ونگار که به کمرش آویزان است، دراز شده. لباس‌ها و پیرامون هنری پرنقش‌ونگارند و در نقاشی اصلی از ورق طلا برای برجسته‌سازی تجمل آن استفاده شده است. گلدوزی پرجزئیات بلک‌ورک به‌ویژه چشمگیر است. او مجموعه‌ای از جواهرات شامل چندین انگشتار بزرگ و یک جفت گردن‌بند به تن دارد. بیضه بند بزرگ و شانه‌های به‌شدت پدگذاری‌شدهٔ او، مردانگی تهاجمی تصویر را بیش از پیش تقویت می‌کند.

این پرتره اثری از پروپاگاندا نامیده شده است که برای تقویت شکوه هنری طراحی شده است. این اثر عامدانه اندام او را تحریف می‌کند تا او را ابهت‌مندتر جلوه دهد. مقایسه‌های مجموعه‌های به‌جامانده از زره‌های هنری نشان می‌دهد که پاهای او در واقعیت بسیار کوتاه‌تر از نقاشی بوده‌اند. این نقاشی همچنین هنری را جوان و سرحال نشان می‌دهد، در حالی که در حقیقت او در دههٔ چهل‌سالگی عمرش بود و اوایل همان سال در یک حادثه در میدان مسابقه نیزه‌بازی به شدت زخمی شده بود. او همچنین از پیش از مشکلات سلامتی که قرار بود اواخر زندگی‌اش را تحت تأثیر قرار دهد، رنج می‌برد.

هنری قدرت تصویری را که هولباین خلق کرده بود تشخیص داد و سایر هنرمندان را تشویق کرد تا از این نقاشی نسخه برداری کنند و نسخه‌های مختلف را در سراسر قلمرو پادشاهی توزیع کرد و آن‌ها را به عنوان هدیه به دوستان و سفیران داد. اشراف بزرگ نسخه‌های خود از این نقاشی را سفارش می‌دادند تا وفاداری خود را به هنری نشان دهند. نسخه‌های فراوانی که از این پرتره ساخته شد، توضیح می‌دهد که چرا این اثر به چنین تصویر نمادینی تبدیل شده است؛ حتی پس از نابودی اثر اصلی زمانی که کاخ وایت‌هال در آتش‌سوزی سال ۱۶۹۸ سوخت. این اثر تأثیر ماندگاری بر تصویر عمومی هنری داشته است. برای نمونه، نقش‌آفرینی برندهٔ جایزه اسکار چارلز لاتن در فیلم زندگی خصوصی هنری هشتم بر اساس هنریِ پرصلابتی که هولباین به تصویر کشیده بود، الگوبرداری شد.

تصاویر باقی‌مانده

یک پیش‌نمونه (هنر) تمام‌قد که هولباین در آماده‌سازی برای گروه پرتره تهیه کرده بود، در مجموعهٔ گالری ملی پرتره (لندن) باقی مانده است که تنها یک‌سوم سمت چپ گروه را با دو هنری نشان می‌دهد. از این اثر برای ایجاد خطوط طرح روی دیوار استفاده می‌شد؛ به این صورت که با سوراخ کردن خطوط اصلی و عبور دادن پودر دوده این کار انجام می‌گرفت. این طرح اولیه تفاوت جزئی با نسخهٔ نهایی دارد؛ به ویژه اینکه هنری را به جای حالت روبرو و نمادین نهایی، در نمای سنتی‌تر سه رخ نشان می‌دهد.

همچنین یک پرترهٔ نیم‌تنهٔ بسیار کوچک‌تر از هنری اثر هولباین نیز باقی مانده که امروزه در مجموعهٔ موزه تیسن-بورنمیسا در مادرید نگهداری می‌شود. این اثر که تنها نقاشی باقی‌مانده از هنری به دست هولباین است، ممکن است یک مطالعهٔ مقدماتی نیز بوده باشد. در این اثر، هنری لباس‌هایی بسیار شبیه به دیوارنگارهٔ نهایی به تن دارد، اما همچنان در نمای سه رخ قرار گرفته است. این نقاشی سال‌های متمادی متعلق به خاندان اسپنسر بود و در آلتورپ نگهداری می‌شد. مشکلات مالی ارل هفتم اسپنسر را ناچار ساخت تا بخش عمده‌ای از مجموعه هنری را به فروش برساند و این اثر توسط هاینریش تیسن-بورنمیسا خریداری شد.

امروزه تمام نسخه‌های باقی‌مانده از این نقاشی به هنرمندان دیگر نسبت داده می‌شوند، هرچند در بیشتر موارد نام نسخه‌بردار ناشناخته است. کیفیت و میزان وفاداری آن‌ها به منبع اصلی تفاوت چشمگیری با هم دارد. بیشتر بازآفرینی‌ها تنها تصویر هنری را کپی کرده‌اند، با این حال نسخه‌ای از کل دیوارنگاره اثر رمیژیوس فان لمپوت در کلکسیون سلطنتی قرار دارد که معمولاً در کاخ همپتون کورت به نمایش گذاشته می‌شود. این اثر در سال ۱۶۶۷ برای چارلز دوم ساخته شد. باکیفیت‌ترین و مشهورترین نسخه، همان اثری است که هم‌اکنون در مجموعهٔ گالری هنر واکر (تصویر) قرار دارد و احتمالاً به سفارش ادوارد سیمور، ارل اول هرتفورد، برادر جین، خلق شده است.