پلکان هواپیما

پلکان هوایی (به انگلیسی: Airstair) مجموعه‌ای از پله‌های نصب‌شده روی بدنه هواپیما است که به مسافران و خدمه امکان می‌دهد بدون نیاز به کمک بیرونی، سوار یا پیاده شوند. این پله‌ها یا بخشی از سازه در هواپیما هستند یا پس از باز شدن در، از داخل هواپیما پایین کشیده می‌شوند. پلکان هوایی نیاز به پلکان سیار یا جت‌وی برای سوار و پیاده شدن از هواپیما را از میان می‌برد.

پلکان هوایی عقبی باز روی یک بوئینگ ۷۲۷ متعلق به نورث‌وست اورینت، در سال ۱۹۷۵

از نخستین هواپیماهایی که به پلکان هوایی مجهز بودند، می‌توان به مارتین ۲-۰-۲ و مارتین ۴-۰-۴ اشاره کرد. برخی از نمونه‌های داگلاس دی‌سی-۳ نیز بعدها به این سامانه مجهز شدند. با پیشرفت زیرساخت فرودگاه‌ها و افزایش دسترسی به جت‌وی و پلکان سیار، نیاز به پلکان هوایی به‌تدریج کاهش یافت.

انواع

درهای کابین در هواپیماهای پهن‌پیکر معمولاً فاصله بسیار بیشتری تا سطح زمین دارند تا هواپیماهای باریک‌پیکر؛ به همین دلیل، رایج‌ترین نوع پلکان هوایی در هواپیماهای تجاری کوچک، هواپیماهای منطقه‌ای و جت‌های تجاری دیده می‌شود، جایی که پله‌ها در داخل در اصلی مسافران نصب شده‌اند و در لولایی روی لبه پایینی خود دارند که با باز شدن، به‌سمت زمین پایین می‌آید.

در برخی هواپیماهای رایج‌تر با موتور عقب مانند بوئینگ ۷۲۷ و مک‌دانل داگلاس دی‌سی-۹، از پلکان هوایی شکمی (ventral airstair) استفاده می‌شد که از زیر بدنه، در قسمت عقب هواپیما، باز می‌شد. طراحی این پلکان‌ها امکان پیاده و سوار شدن مسافران از جلوی هواپیما را همزمان با سرویس‌دهی از عقب آن فراهم می‌کرد و زمان توقف هواپیما در زمین را کاهش می‌داد.

در مواردی که پلکان هوایی الزامی بوده، مانند هواپیمای ریاست‌جمهوری آمریکا (VC-25) و ایلوشین ایل-۸۶ روسی، این پلکان‌ها به طبقه پایینی بار هواپیما راه می‌یابند و از آنجا پله‌های دیگری به کابین مسافران می‌رسد.

کاربرد امنیتی

پلکان هوایی همچنین به‌عنوان یک تدبیر امنیتی به کار می‌رود؛ برای نمونه، در هواپیماهای حامل رئیس‌جمهور آمریکا، این پلکان امکان سوار شدن افراد مهم را در هر زمانی، با یا بدون همکاری خدمات زمینی فرودگاه، فراهم می‌کند.

هواپیماربایی دی.بی. کوپر و «شاخک کوپر»

یکی از شناخته‌شده‌ترین رویدادهای مرتبط با پلکان هوایی شکمی، هواپیماربایی دی.بی. کوپر در ۲۴ نوامبر ۱۹۷۱ میلادی بود. کوپر، پس از دریافت ۲۰۰ هزار دلار باج و آزاد کردن مسافران در سیاتل، از خدمه خواست هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ متعلق به نورث‌وست اورینت را در ارتفاعی پایین و با سرعتی کم به پرواز درآورند. او سپس پلکان هوایی عقبی هواپیما را باز کرد و با چتر نجات، بر فراز منطقه‌ای جنگلی در جنوب‌غربی ایالت واشینگتن، از هواپیما بیرون پرید و هرگز شناسایی نشد.

در پی این حادثه و چند مورد تقلید مشابه در ماه‌های پس از آن، اداره هوانوردی فدرال آمریکا در سال ۱۹۷۲ میلادی، نصب دستگاهی موسوم به «شاخک کوپر» (Cooper vane) را روی تمام هواپیماهای دارای پلکان هوایی شکمی الزامی کرد. این دستگاه، یک پره فلزی فنردار است که با عبور جریان هوا در حین پرواز، به زیر پلکان می‌خزد و مانع باز شدن آن در آسمان می‌شود؛ در حالی‌که روی زمین و بدون جریان هوا، این پره به کنار می‌رود و پلکان به‌طور معمول باز و بسته می‌شود.