پولچینلا

پولچینلا در یک چاپ ایتالیایی قرن نوزدهمی

پولچینلا (ایتالیایی: Pulcinella؛ ‏ایتالیایی: [pultʃiˈnɛlla]؛ ‏ ناپولی: Pulecenella) شخصیتی کلاسیک است که خاستگاهش به کمدیا دلآرته در سدهٔ هفدهم بازمی‌گردد و به شخصیت قراردادی در خیمه‌شب‌بازی ناپلی تبدیل شد. تنوع پولچینلا در جایگاه اجتماعی و نگرش‌هایش باعث شده است که این شخصیت از زمان معرفی‌اش به کمدیا دلآرته توسط سیلویو فیوریلو در سال ۱۶۲۰، در قالب‌های گوناگون محبوبیت خود را حفظ کند.[۱]

از ویژگی‌های ظاهری او می‌توان به گوژپشتی، بینی کج، پاهای دراز و لاغر، شکم برآمده، گونه‌های بزرگ و دهانی بزرگ اشاره کرد. این ویژگی‌ها از دو شخصیت تیپیک «دلقک آتلانی» به ارث رسیده‌اند. او معمولاً کلاه مخروطی بر سر دارد. هنگامی که پولچینلا به‌عنوان عضوی از طبقه فرادست به تصویر کشیده می‌شود، دزدی مکار و دسیسه‌چین است. هنگامی که به‌عنوان عضوی از طبقهٔ خدمتکاران به تصویر کشیده می‌شود، روستایی منحرف و ساده‌لوح است. در هر دو حالت، او یک تازه‌به‌دوران‌رسیده است که می‌کوشد از جایگاه خود در زندگی فراتر رود. او فرصت‌طلبی است که در هر موقعیتی همواره جانب برنده را می‌گیرد و از هیچ پیامدی هراسی ندارد. انگیزه‌های اصلی او منفعت شخصی و حفظ جان هستند، با این حال، پولچینلا معمولاً دیگر شخصیت‌ها را از دردسر نجات می‌دهد. گفته می‌شود او نجات‌دهندهٔ همهٔ شخصیت‌هاست، هرچند همچون یک یاغی و بزهکار رفتار می‌کند.

ویژگی‌ها

پولچینلا تجسم پلبی‌های ناپل است؛ ساده‌ترین انسانی که در پایین‌ترین جایگاه نردبان اجتماعی قرار دارد، انسانی که با وجود آگاهی از مشکلاتش، همیشه موفق می‌شود با لبخند از آن‌ها بیرون بیاید.

پولچینلا نمایانگر روح مردم و غرایز ابتدایی آنان است. او تقریباً همیشه در حال تناقض است، تا آنجا که ویژگی‌های ثابتی ندارد. ممکن است ثروتمند یا فقیر، زورگو یا ترسو باشد—و گاهی هر دو ویژگی را هم‌زمان از خود نشان دهد. او علاوه بر اینکه خدمتکاری وفادار است، خود را با همهٔ پیشه‌ها وفق می‌دهد: نانوا، مهمانخانه‌دار، کشاورز، دزد، فروشندهٔ معجون‌های معجزه‌آسا.

حرکات او گسترده و پرزحمت است و به او اجازه می‌دهد سخنانش را با شدت و تهاجم تأکید کند، در حالی که هم‌زمان او را خسته می‌کند. همچنین ممکن است از چیزی هیجان‌زده شود و بسیار سریع و عمدی حرکت کند، به‌گونه‌ای که ناچار شود برای نفس تازه کردن، حرکت را متوقف کند.[۲] باید او را بزهکاری یاغی‌مسلک در بدن پیرمردی دانست.[۲]

ویژگی‌ای که بیش از همه پولچینلا را متمایز می‌کند زیرکی اوست؛ زیرکی‌ای که به کمک آن می‌تواند مشکلات گوناگونی را که پیش رویش پدید می‌آیند حل کند—البته همیشه به نفع ضعیف‌ترین‌ها و به زیان قدرتمندان.

یکی دیگر از ویژگی‌های مشهور او این است که هرگز نمی‌تواند دهانش را ببندد؛ از همین ویژگی است که در چندین زبان اروپایی تعبیر «راز پولچینلا» پدید آمده است (یعنی رازی که همه از آن خبر دارند).

کارنامهٔ نمایشی پولچینلا سرشار از حرکات، اشارات، آکروبات‌بازی‌ها و رقص‌هایی است که ریشه در فرهنگ ناپلی دارند. از جمله لوازم همراه او می‌توان به جارو، شاخ و زنگوله‌های گاو اشاره کرد که ناپلی‌ها همگی آن‌ها را طلسم‌هایی برای دفع چشم‌زخم و بدشانسی می‌دانند.

خاستگاه پولچینلا به دو شخصیت تیپیک از «دلقک آتلانی» روم باستان، یعنی ماکوس و بوکو، بازمی‌گردد. ماکوس شخصیتی شوخ‌طبع، طعنه‌زن، گستاخ و بی‌رحم توصیف می‌شود، در حالی که بوکو دزدی عصبی است که به همان اندازه که ابله است، از خودش هم متکبر و راضی است.[۳] این دوگانگی هم در شکل‌گیری پولچینلا و هم در شیوهٔ رفتارش نمود پیدا می‌کند.

از نظر جسمانی، ویژگی‌هایی که پولچینلا از نیاکانش به ارث برده است، به شکل بالاتنه‌سنگین و پرنده‌مانند او کمک کرده‌اند. گوژپشتی، بینی بزرگ و کج و پاهای دراز و لاغر او از ماکوس می‌آیند، در حالی که شکم برآمده، گونه‌های بزرگ و دهان غول‌آسایش از بوکو به ارث رسیده‌اند.[۴]

به دلیل این دوگانگی در وراثت، پولچینلا بسته به موقعیت می‌تواند به‌صورت خدمتکار یا ارباب به تصویر کشیده شود. پولچینلای «بالادست» بیشتر شبیه بوکو است؛ با سرشتی دسیسه‌چین، نوعی شهوت‌مندی تهاجمی و هوشی بسیار زیاد. اما پولچینلای «پایین‌دست» به ماکوس گرایش دارد و پیر لوئی دوشارتر او را «روستایی کندذهن و زمخت» توصیف می‌کند.[۵] این کنارهم‌گذاریِ دزد مغرور و زیرکِ طبقهٔ بالادست با منحرفِ پرسر و صدا و بی‌نزاکتِ طبقهٔ خدمتکار، برای درک رفتارهای پولچینلا کلیدی است.

پولیشینل،[۶] حدود سال ۱۶۸۰، اثر هنرمند فرانسوی نیکولا بونار. نخستین اثر از مجموعه‌ای شامل پنج چاپ فلزی با عنوان پنج شخصیت از کمدیا دلآرته. حکاکی با رنگ‌آمیزی دستی روی کاغذ دست‌ساز

پولچینلا شخصیتی دوگانه است: یا خود را به نادانی می‌زند، با اینکه کاملاً از موقعیت آگاه است، یا چنان رفتار می‌کند که گویی باهوش‌ترین و کارآمدترین فرد روی صحنه است، با وجود آنکه به‌شدت ناآگاه است.[۷] او بی‌وقفه می‌کوشد از جایگاه خود فراتر رود، بی‌آنکه قصد داشته باشد برای رسیدن به آن کار کند. او یک آفتاب‌پرست اجتماعی است که می‌کوشد زیردستان خود را وادار کند نظر مثبتی درباره‌اش داشته باشند، اما در برابر قدرتمندان به‌سرعت سر فرود می‌آورد.

بیت پایانی پولچینلا چنین ترجمه می‌شود: «من شاهزادهٔ همه‌چیزم، فرمانروای خشکی و دریا. جز مردمانم که همچنان خدمتگزار وفادار آنان هستم.»[۸] با این حال، چون جایگاه او اغلب جایگاه یک خدمتکار است، هیچ دلبستگی واقعی‌ای به حفظ جهان اجتماعی-سیاسی اربابش ندارد.[۹] او همیشه جانب برنده را می‌گیرد، هرچند اغلب تا زمانی که آن‌ها پیروز نشده‌اند، تصمیم نمی‌گیرد چه کسی برنده است. فارغ از نیت اولیه‌اش، پولچینلا همیشه راهی برای پیروز شدن پیدا می‌کند. اگر چیزی بد تمام شود، چیز دیگری با موفقیت همراه می‌شود. اگر از یک نظر متضرر شود، از نظر دیگری پاداش می‌گیرد.[۱۰] این پیروزی اغلب تصادفی، روال معمول اوست.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم پولچینلا این است که از هیچ چیز نمی‌ترسد. او نگران پیامدها نیست، زیرا هر اتفاقی هم که بیفتد، پیروز خواهد شد. گفته می‌شود تماشای او تا این اندازه لذت‌بخش است، چون کارهایی را انجام می‌دهد که تماشاگران، اگر از پیامدهای آن نمی‌ترسیدند، انجام می‌دادند.[۱۱]

تصویرسازی کتابی از پولچینلا در سال ۱۷۰۰[۱۲] (۱۸۶۰) اثر موریس ساند، برگرفته از نقاب‌ها و دلقک‌ها: کمدی ایتالیایی

پولچینلا در نهایت یک فرد تمام‌عیارِ حافظ منافع خویشتن است؛ تقریباً در هر موقعیتی مراقب منافع خودش است، اما با این حال همچنان موفق می‌شود امور همهٔ اطرافیانش را سر و سامان دهد. آنتونیو فاوا، نقاب‌ساز و استاد نام‌آور جهانی کمدیا دلآرته، به دلیل تأثیر و تداوم این شخصیت در طول تاریخ، هم در اجرا و هم در مطالعه، علاقهٔ ویژه‌ای به او دارد. فاوا توضیح می‌دهد: «پولچینلا، مردی بی‌کرامت، با این حال برای همهٔ ما ضروری است: بدون [او] … هیچ‌یک از «اربابان» بی‌شمارش هرگز نمی‌توانستند از درهم‌پیچیدگی ناخوشایند مشکلاتی که در آن گرفتار می‌شوند بگریزند. پولچینلا نجات‌دهندهٔ همه است، و هیچ‌کس او را نجات نمی‌دهد.»[۱۳] این کمک‌رسانی تصادفی، کلید موفقیت اوست. او برای دوری از مسئولیت از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کند، اما در نهایت همیشه مسئولیت بیشتری از آنچه انتظارش را داشته، بر عهده می‌گیرد.

نقاب

نقاب پولچینلا که به‌طور سنتی از چرم ساخته می‌شود، یا سیاه است یا قهوه‌ای تیره، تا فرسودگی و آفتاب‌خوردگی آن را القا کند. شکل بینی او متفاوت است، اما بینی همیشه برجسته‌ترین ویژگی نقاب است. ممکن است بلند و خمیده باشد و مانند قلاب روی دهان قرار بگیرد، یا کوتاه‌تر باشد و پل بینی برآمده‌تر و حجیم‌تری داشته باشد. در هر دو حالت، بینی طوری طراحی شده است که به منقار پرنده شباهت داشته باشد. اغلب در جایی از نقاب، معمولاً روی پیشانی یا بینی، زگیلی وجود دارد.[۱۴] ابروهای درهم‌کشیده و چین‌وچروک‌های عمیق نیز اهمیت دارند، هرچند در این زمینه برای تفسیر هنری جا وجود دارد. ممکن است استخوان ابرو برجسته باشد، ابروها درهم‌کشیده یا چین‌خورده باشند، یا صرفاً ابروها بالا رفته باشند؛ به شرط آنکه آن‌قدر برجسته باشند که با سبک اغراق‌آمیز نقاب‌های کمدیا دلآرته تناسب داشته باشند. نقاب در گذشته سبیل یا ریش سیاه و پرپشتی نیز داشت، اما این ویژگی عمدتاً پس از سدهٔ هفدهم کنار گذاشته شد.[۱۵]

لباس و لوازم صحنه

لباس پولچینلا

پولچینلا اغلب با لباسی سراسر سفید به تصویر کشیده می‌شود که از شلواری گشاد و پیراهنی آستین‌بلند و آزاد با دکمه‌هایی در قسمت جلو تشکیل شده است. این پوشش با کمربندی کامل می‌شود که پایین‌تر از کمر بسته می‌شود و هم جایی برای نگه‌داشتن لوازم صحنه در اختیار پولچینلا می‌گذارد و هم بر شکم برآمدهٔ او تأکید می‌کند.[۱۴] او همیشه کلاه سفیدی بر سر دارد که معمولاً یا کلاه نمدیِ چسبان به سر است، یا کلاهی با لبهٔ برگشته،[۱۶] یا کلاه مخروطی نرم و افتاده، یا کلاه مخروطیِ سخت و نوک‌قندی. کلاه نوک‌قندی در اواخر سدهٔ هفدهم و اوایل سدهٔ هجدهم محبوبیت پیدا کرد.[۱۷] پولچینلا دو وسیلهٔ اصلی دارد. نخستین وسیله، چماقی است؛ چوبی نسبتاً کوتاه که عمدتاً به‌عنوان سلاح استفاده می‌شود. او آن را «عصای اعتبار» خود می‌نامد. وسیلهٔ دیگرش کیسهٔ سکه است که به‌طور سنتی به کمربندش متصل می‌شود تا نزدیک بدنش باقی بماند.[۱۵]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ Rudlin, John (1994). Commedia Dell'Arte: An Actor's Handbook. London, England: Routledge. pp. 139. ISBN 978-0415047708.
  2. 1 2 Grantham, Barry (2000). Playing Commedia. United Kingdom: Nick Hern Books. pp. 211. ISBN 978-1854594662.
  3. ↑ Duchartre, Pierre Louis (1966). The Italian Comedy. United States of America: Dover Publications, Inc. pp. 208. ISBN 978-0486216799.
  4. ↑ Duchartre, Pierre Louis (1966). The Italian Comedy. United States of America: Dover Publications, Inc. pp. 209. ISBN 978-0486216799.
  5. ↑ Duchartre, Pierre Louis (1966). The Italian Comedy. United States of America: Dover Publications, Inc. pp. 212. ISBN 978-0486216799.
  6. ↑ Bonnart, Nicolas (1680–1690). "DAC Collection Object Information - "Polichinelle"". DAC-Collection.Wesleyan.edu. Davison Art Center, Wesleyan University. Retrieved December 9, 2016.
  7. ↑ Rudlin, John (1994). Commedia dell'Arte: An Actor's Handbook. London, England: Routledge, an imprint of Taylor & Francis Group. pp. 141. ISBN 978-0415047708.
  8. ↑ Oreglia, Giacomo (1968). The Commedia dell'Arte. Translated by Edwards, Lovett F. New York: Hill and Wang. pp. 94. ISBN 978-0809005451.
  9. ↑ McGhee, Scott (2015). Chaffee, Judith; Crick, Oliver (eds.). The Routledge Companion to Commedia Dell'Arte. New York, New York: Routledge, an imprint of the Taylor & Frances Group. p. 15. ISBN 978-0415745062.
  10. ↑ Fava, Antonio (2013). "Pulcinella Character and Mask Description". AntonioFava.com. Antonio Fava. Retrieved December 9, 2016.
  11. ↑ Grantham, Barry (2000). Playing Commedia. United Kingdom: Nick Hern Books. pp. 208. ISBN 978-1854594662.
  12. ↑ "Pulcinella In 1700 By Maurice Sand 1860 Engraving Stock Illustration". Gety Images. Retrieved 2016-12-10.
  13. ↑ Fava, Antonio (December 5, 2014). Chaffee, Judith; Crick, Oliver (eds.). The Routledge Companion to Commedia dell'Arte. Translated by Perlman, Mace (1st ed.). New York, New York: Routledge, an imprint of Taylor & Francis Group. p. 111. ISBN 978-0415745062.
  14. 1 2 Grantham, Barry (January 9, 2000). Playing Commedia. United Kingdom: Nick Hern Books. pp. 209. ISBN 978-1854594662.
  15. 1 2 Rudlin, John (1994). Commedia Dell'Arte: An Actor's Handbook. London, England: Routledge, and imprint of Taylor & Francis Group. pp. 140. ISBN 978-0415047708.
  16. ↑ Duchartre, Pierre Louis (1966). The Italian Comedy. New York, New York: Dover Publications, Inc. pp. 220. ISBN 978-0486216799.
  17. ↑ Grantham, Barry (October 27, 2000). Playing Commedia. United Kingdom: Nick Hern Books. pp. 210. ISBN 978-1854594662.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پولچینلا موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.