پیراحمد خوافی
خواجه غیاثالدین پیراحمد خوافی (درگذشته ۸۵۷ قمری - ۱۴۵۳ میلادی) وزیر دربار شاهرخ تیموری بود. وی متولد روستای خَرگِرد شهر خواف بود.[۱] وی یکی از برجستهترین شخصیتهای سیاسی و فرهنگی ایران در دوران تیموریان بوده است. او بیش از ۳۰ سال وزارت این خاندان را بر عهده داشت.[۱]
زندگی و فعالیتهای سیاسی
- اطلاعات دقیقی از سال تولد و دوران ابتدایی زندگی او در دست نیست، اما در برخی منابع متأخر، محل تولدش روستای خرگرد خواف ذکر شده است. پدرش، خواجه جلالالدین اسحاق، از مقامات دیوانی بود.
- پیراحمد در ۸۲۰ ق. به وزارت شاهرخ منصوب شد و در سالهای بعد، اغلب با شرکای دیگری این سمت را بر عهده داشت.
- او در دوران ناآرامیهای پس از مرگ شاهرخ، ابتدا در خدمت عبداللطیف و سپس علاءالدوله قرار گرفت و همچنان منصب وزارت را حفظ کرد.
- در ۸۵۲ ق.، پس از شکست علاءالدوله، به همراه گوهرشادآغا، مادر بایسنقر میرزا، به عراق عجم رفت تا محمد میرانشاه را به تسخیر خراسان تشویق کند.
- پیراحمد در اواخر ۸۵۳ ق.، در وزارت محمد میرانشاه شریک شد. پس از مرگ میرانشاه، او به حج رفت.
- در بازگشت، به دربار ابوالقاسم بابر پیوست، اما در نهایت، در ۸۵۷ ق. به دستور او دستگیر و اموالش مصادره شد. پیراحمد بر اثر شکنجه درگذشت و در عمارت سرمزار، کنار عیدگاه هرات، به خاک سپرده شد. این عمارت را خودش بر مزار شیخ زینالدین خوافی ساخته بود.
خدمات و ویژگیها
- پیراحمد را به عنوان وزیری کاردان و توانا ستودهاند که به حقوق مردم توجه داشت. برخی او را با خواجه نظامالملک طوسی مقایسه کردهاند.
- فرزندش، مجدالدین محمد خوافی، نیز مانند پدرش از رجال مهم و وزیر سلطان حسین بایقرا بود.
- او از حامیان علم و فرهنگ بود. دو کتاب، همایوننامه و فرائد غیاثی، به نام او نوشته و به وی اهدا شدهاند.
- پیراحمد در آبادانی نیز نقش داشت و بناهای مهمی در خراسان ساخت. از جمله این بناها میتوان به مدرسه غیاثیه در خرگرد خواف و مسجد مولانا در تایباد (ساختهشده در ۸۴۸ ق.) اشاره کرد که هر دو از شاهکارهای معماری دوره تیموری محسوب میشوند.
منابع
پانویس
- 1 2 احمد آریننیا. «پیراحمد خوافی». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
مآخذ
- گلچین عارفی، مهدی (پاییز ۱۳۸۷). «خواجه غیاثالدین پیراحمد خوافی، بانی مدرسه غیاثیه خرگرد». گلستان هنر. ۱ (۱۳).
- اورعی قدیری، مریم (پاییز و زمستان ۱۳۹۱). «مناسبات وزیران و امیران در عصر تیموری (بررسی موردی رابطه غیاث الدین پیر احمد خوافی با امیران و وزیران تیموری)». مطالعات اسلامی: تاریخ و فرھنگ. ۱ (۸۹).
- آریننیا, احمد (1398). "پیراحمد خوافی". دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.