کارل هادانک

کارل هادانک (۲۱ فوریهٔ ۱۸۸۲ در کوتلیسکا، شهرستان لوونبرگ در سیلزی – ۱۹۴۵ در برلین-فریدریشسهاگن) زبان شناس، خاورشناس و ایران‌شناس آلمانی بود.

زندگی

هادانک فرزند کشیشی به نام امیل هادانک و همسرش ماری، زادهٔ فوگت، بود. او در دبیرستان شهر کوتبوس و سپس در دبیرستان فریدریش ویلهلم در برلین تحصیل کرد و در سال ۱۹۰۱ امتحان نهایی خود را با موفقیت پشت سر گذاشت.

او پس از آن در برلین به تحصیل تاریخ و جغرافیا پرداخت. در سال ۱۹۰۵ در دانشگاه فریدریش ویلهلم برلین با نگارش رساله‌ای دربارهٔ نبرد کورتنووا درجهٔ دکتری دریافت کرد.

هادانک به‌عنوان معلم فعالیت می‌کرد، اما برای دوره‌هایی از خدمت آموزشی معاف شد. او به درخواست آکادمی علوم برلین مجموعه‌های دست‌نوشته‌ای را که خاورشناس، اسکار مان، گردآوری کرده بود بررسی و تنظیم کرد و بخشی از آنها را نیز به چاپ رساند.

در سال ۱۹۳۲ به منظور انجام پژوهش به دمشق و بغداد سفر کرد و مجموعهٔ دست‌نوشته‌های شرقی را گسترش داد. او در جریان فعالیت‌های پژوهشی خود با گویش‌های گوناگونی آشنا شد و در زمینهٔ پژوهش دربارهٔ زبان‌های ایرانی دستاوردهای مهمی داشت.

هادانک، در میان آثار خود، نخستین دستور زبان علمی و جامع زبان زازاکی را با عنوان گویش‌های زازا منتشر کرد.

او از سال ۱۹۱۹ تا هنگام مرگش در سال ۱۹۴۵ روی میراث علمی گستردهٔ اسکار مان کار کرد، اما نتوانست این کار را به‌طور کامل به پایان برساند.

مجموعه‌های علمی و دست‌نوشته‌های هادانک و اسکار مان که ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، در کتابخانه دولتی برلین و آرشیو آکادمی علوم برلین-براندنبورگ نگهداری می‌شوند. این مجموعه‌ها در قالب طرحی علمی که از سال ۲۰۰۹ با حمایت بنیاد پژوهش آلمان اجرا شد، بررسی، فهرست‌نویسی و سامان‌دهی شدند و از منابع مهم برای مطالعهٔ تاریخ خاورشناسی آلمان به شمار می‌روند.

آثار برگزیده

• دربارهٔ طبقه‌بندی زبان‌های ایرانی غربی: از میراث علمی برجای‌مانده، در مجلهٔ «آکتا اورینتالیا»، جلد ۵۳، ۱۹۹۲، صفحات ۲۸–۷۵.
• پژوهش‌هایی دربارهٔ کردی غربی: بوتی و ایزدی، مؤسسهٔ پژوهش آواشناسی دانشگاه برلین، انتشارات اوتو هاراسوویتس، برلین، ۱۹۳۸.
• گویش‌های زازا، عمدتاً از سیوِرِک و کور، انتشارات آکادمی علوم پروس، برلین، ۱۹۳۲.
• گویش‌های گوران، به‌ویژه کندوله‌ای، اورامانی و بادشالانی، انتشارات آکادمی علوم پروس، برلین، ۱۹۳۰.
• گویش‌های خون‌سار، محلات، نطنز، نایین، سمنان، سیوند و سوکُهرود، انتشارات والتر د گرویتر، برلین، ۱۹۲۶.

پیوند به بیرون

• گویش‌های زازا، عمدتاً از سیورک و کور، معرفی و اطلاعات کتاب‌شناختی در مجلهٔ «بولتن مدرسهٔ مطالعات شرقی و آفریقایی» دانشگاه کمبریج.

• برند لمکه و فرست روزبیانی (ویراستاران)، عملیات ماموت؛ عملیات کماندویی ورماخت در منطقهٔ کردستان عراق در سال ۱۹۴۳؛ اثری حاوی منابعی دربارهٔ دیدگاه‌های سیاسی و ایدئولوژیک هادانک در ارتباط با کردها. Otto Helmut Wolfgang Lentz

منابع

1. آرشیو آکادمی علوم برلین-براندنبورگ، پرونده و اطلاعات مربوط به کارل هادانک:

https://archiv.bbaw.de/nachlaesse/nachlaesse/hadank-karl

1. بنیاد پژوهش آلمان، طرح علمی سامان‌دهی و بررسی میراث خاورشناسان اسکار مان و کارل هادانک:

https://gepris.dfg.de/gepris/projekt/125767367

1. کارل هادانک، دربارهٔ طبقه‌بندی زبان‌های ایرانی غربی: از میراث علمی برجای‌مانده، در «آکتا اورینتالیا»، جلد ۵۳، ۱۹۹۲، صفحات ۲۸–۷۵؛ منتشرشده پس از مرگ بر اساس میراث علمی او.

1. اسکار مان و کارل هادانک، گویش‌های زازا، عمدتاً از سیورک و کور، لایپزیگ، ۱۹۳۲؛ یکی از آثار مهم در پژوهش علمی دربارهٔ زبان زازا.

1. برند لمکه و فرست روزبیانی، عملیات ماموت: یک عملیات کماندویی ورماخت در شمال عراق در سال ۱۹۴۳، انتشارات فالکنبرگ، برمن، ۲۰۱۸؛ اثری که از جمله حاوی منابعی دربارهٔ فعالیت‌های هادانک در ارتباط با کردهاست.