کتیبه دیر علا

کتیبه دیر علا
یک نقاشی از کتیبه دیر علا
خلق‌شدهح. ۸۲۵ پ.م.
کشف‌شده۱۹۶۷
دره رود اردن، استان بلقا، اردن
مکان کنونیامان، استان امان، اردن

کتیبه دیر علا یا کتیبه بلعام،[۱] با شماره ۳۱۲ در فهرست KAI، در جریان کاوش‌های سال ۱۹۶۷ در دیر علا، اردن کشف شد.[۲] این کتیبه که در حال حاضر در موزه باستان‌شناسی اردن در امان نگهداری می‌شود، به گویش خاص سامی شمال‌غربی نوشته شده و بحث‌های فراوانی را در میان پژوهشگران برانگیخته است. همچنین تأثیر قابل توجهی بر مطالعات مربوط به کتیبه‌های کنعانی و آرامی داشته است.[۳][۴]

زمینه، محتوا، اهمیت

کاوش‌ها یک ساختار چنداتاقه را آشکار ساخت که در دورهٔ هخامنشی بر اثر زلزله ویران شده بود. این ادعا مورد تردید قرار گرفته است و همچنان دربارهٔ آن بحث‌هایی وجود دارد. این مجموعهٔ چنداتاقه احتمالاً کارکردی آیینی/مذهبی داشته است.[۵][۶] کتیبه بر روی دیوار یکی از اتاق‌ها نوشته شده و روایتی از رؤیاها و مکاشفات «بلعم بن باعور»، «بینندۀ خدایان» را دربردارد. این همان نام «بلعم» در روایت کتاب مقدس عبری، یعنی در بخش اعداد ۲۲–۲۴، و نیز در دیگر بخش‌های کتاب مقدس عبری است. با این حال، تصویر ارائه‌شده از بلعام در کتیبه دیرعلا با روایت موجود در سفر اعداد تفاوت دارد. در این متن، خدای بلعام با الههٔ «شَگَر-و ایشتار»[۷] پیوند داده شده است. خدایانی با چنین نام‌هایی، «شَگَر-و ایشتار» در تاریخ شناخته شده‌اند، اما هر یک در سنت‌های دینی و جغرافیایی جداگانه‌ای حضور داشته‌اند. همچنین در این روایت مبهم، به شدایین (שדין) اشاره شده است که به‌عنوان گروهی از خدایان، شورای الهی را تشکیل می‌دهند.[۸] افزون بر این، واژهٔ الوهیم نیز به کار رفته که در اینجا به‌صورت جمع و به معنای «خدایان» تفسیر می‌شود، نه به‌عنوان اشاره‌ای به خدای یگانهٔ عبری.

کتیبه‌ها با جوهر بر روی دیوار گچ‌کاری‌شده نوشته شده بودند؛ همانند کتیبه‌های گچی در کونتیلت عجرود از جوهرهای سیاه و قرمز استفاده شده است. رنگ قرمز برای تأکید بر بخش‌های خاصی از متن به‌کار رفته بود.[۹][۱۰] این کتیبه‌ها با استفاده از قلمی با نوک پهن و جوهر نوشته شده‌اند و از این جهت نمونه‌ای بسیار اولیه به‌شمار می‌روند.[۱۱] کتابچه راهنمای مطالعات کتاب مقدس آکسفورد آن را چنین توصیف می‌کند: «قدیمی‌ترین نمونهٔ یک کتاب به زبان سامی غربی است که با الفبا نوشته شده و همچنین قدیمی‌ترین اثر ادبی آرامی محسوب می‌شود».[۱۲]

بازسازی و ترجمه

هنگامی که این کتیبه پیدا شد، به قطعاتی شکسته شده بود. این قطعات به‌خوبی حفظ نشده‌اند[۱۳] و تنها بخشی از متن به دست آمده است. در مجموع، ۱۱۹ قطعه گچِ دارای نوشتهٔ جوهری کشف شد. دیواری که این نوشته‌ها بر آن قرار داشتند، در نزدیکی قلهٔ تل بر اثر یک زمین‌لرزه فرو ریخته بود.[۱۰]

پژوهشگران موفق شده‌اند بسیاری از این قطعات را در قالب دو «ترکیب» بزرگ سامان‌دهی کنند. دست‌کم تا حدی، آنان از اطلاعات مربوط به این‌که کدام قطعات در کنار یکدیگر یا با فاصلهٔ زیاد از هم بر روی زمین یافت شده بودند، بهره گرفته‌اند.[۱۳] با این حال، همچنان قطعاتی وجود دارد که به هیچ مجموعه‌ای پیوند نخورده‌اند. در خوانش بخش‌های آسیب‌دیده یا مفقود متن، گاه ناگزیر به حدس و بازسازی بوده‌اند؛ با این حال، در مواردی که یک گروه واژگان مشابه در چندین موضع تکرار شده اما در هر بار بخش‌های متفاوتی از آن آسیب دیده است، توانسته‌اند با اتکا به این هم‌پوشانی‌ها، متن ترکیبی نسبتاً قابل اطمینانی را بازسازی کنند.

نخستین ترجمه و بازسازی کامل این کتیبه در سال ۱۹۸۱ منتشر شد.[۱۳] امروزه متن آن با حروف عبری نوین به‌صورت آنلاین در دسترس است. خواندن و تفسیر این متن دشوار است.[۱۴]

ترجمه انگلیسی جدیدتر و کامل‌تری را نیز می‌توان به صورت آنلاین یافت.[۱۵]

جستارهای وابسته

  • بلعام، شخصیت کتاب مقدس
  • باعور (شخصیت کتاب مقدس)
  • ال شدای، یکی از نام‌های خدای اسرائیل

منابع

  1. ↑ Kruger, Paul Albertus (2012). "A World Turned on its Head in ancient Near Eastern Prophetic Literature: A Powerful Strategy to Depict Chaotic Scenarios". Vetus Testamentum. 62 (1): 58–76. doi:10.1163/156853311X613764. ISSN 0042-4935.
  2. ↑ Schmidt, Brian (2002). "The Iron Age Pithoi Drawings From Horvat Teman or Kuntillet 'Ajrud: Some New Proposals". Journal of Ancient Near Eastern Religions. 2 (1): 103. doi:10.1163/156921202762733905.
  3. ↑ "The Dialect of the Deir Allah Inscription". Archived from the original on 2014-11-29. Retrieved 2022-01-17.
  4. ↑ Halpern, B. (1987). "Dialect Distribution in Canaan and the Deir Alla Inscriptions", in D.M. Golomb, ed. , "Working With No Data": Semitic and Egyptian Studies Presented to Thomas O. Lambdin. Winona Lake: Eisenbrauns, pp. 119–39, in particular p. 139.
  5. ↑ Boertien, Jeannette H. (2007). "Asherah and textiles". academia.edu. p. 4. Retrieved 7 June 2025.
  6. ↑ Steiner, Margreet (2019-02-27). "Iron Age Cultic Sites in Transjordan". Religions. 10 (3). MDPI AG: 145. doi:10.3390/rel10030145. ISSN 2077-1444.
  7. ↑ Khan, Geoffrey (2013). Encyclopedia of Hebrew Language and Linguistics: P-Z. Leiden Boston (Mass.): Brill. ISBN 978-90-04-17642-3.
  8. ↑ Thompson, Thomas L. (2000). "Problems of Genre and Historicity with Palestine's Descriptions". In André Lemaire; Magne Saebo (eds.). Supplements to Vetus Testamentum, Volume 80. Brill. p. 322. ISBN 978-9004115989.
  9. ↑ Renz, Johannes; Röllig, Wolfgang (2016). Handbuch der althebräischen Epigraphik (in German). Darmstadt: WBG (Wissenschaftliche Buchgesellschaft). p. 57. ISBN 978-3-534-26789-7.
  10. 1 2 Hoftijzer, J. and van der Kooij, G. (1976). "Aramaic Texts from Deir 'Alla". Documenta et Monumenta Orientis Antiqui 19 (Leiden).
  11. ↑ Context of Scripture 2.27 pg II:141
  12. ↑ Millard, Alan (2006). "Authors, Books and Readers in the Ancient World". In J. W. Rogerson; Judith M. Lieu (eds.). The Oxford Handbook of Biblical Studies. Oxford University Press. p. 554. ISBN 978-0-19-925425-5.
  13. 1 2 3 Levine, Baruch A. “The Deir ʿAlla Plaster Inscriptions. ” Journal of the American Oriental Society, vol. 101, no. 2, 1981, pp. 195–205. JSTOR, JSTOR 601759. Accessed 18 July 2021.
  14. ↑ ברוך מרגלית (Oct 1998). "עלילות בלעם בר-בעור מעמק סוכות" [Plots of Balaam Bar-Ba'or from the Sukkot Valley]. Archived from the original on December 21, 2014.
  15. ↑ "Deir 'Alla Inscription - Livius". www.livius.org.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.