کدکس روهونک
کدکس روهونچ نسخهٔ خطی مصورشده‌ای است اثر نویسنده‌ای ناشناخته، با متنی به زبان و سامانهٔ نوشتاری ناشناخته، که در اوایل سدهٔ نوزدهم در مجارستان یافت شد.
خاستگاه این کتاب و معنای متن و تصاویرش، توسط بسیاری از دانشمندان بررسی شده است اما نتیجه گیری قطعی‌ای در رابطه با آن وجود ندارد، هرچند بسیاری از دانشمندان مجار بر این باورند که این یک اثر جعلی سدهٔ هجدهمی است.
تاریخچه
این کدکس از نام شهر روهونچ، در غرب مجارستان (اکنون رشنیتس، اتریش)، گرفته شده، جایی که تا سال ۱۸۳۸ نگهداری می‌شد، هنگامی که توسط گوستاو باتیانی، کنت مجار، به همراه کل کتابخانه‌اش، به فرهنگستان علوم مجارستان اهدا شد.
خاستگاه این کدکس ناشناخته است. رد احتمالی گذشتهٔ آن ممکن است مدخلی در کاتالوگ سال ۱۷۴۳ کتابخانهٔ روهونچ خاندان باتیانی باشد که می‌خواند: «دعاهای مجاری، جلد ۱ در قطع ۱۲» («Magyar imádságok, volumen I in 12»). هم اندازه و هم محتوای فرضی جلد توصیف‌شده با کدکس مطابقت دارد، اما هیچ اطلاعات بیشتری در کاتالوگ داده نشده، بنابراین تطبیق دقیق با کدکس ناممکن است.
محل نگهداری و دسترسی
کدکس روهونچ در کتابخانهٔ فرهنگستان علوم مجارستان قرار دارد. برای مطالعهٔ این کدکس، مجوز ویژه لازم است. با این حال، نسخه‌ای میکروفیلمی در دسترس است.
در سال ۲۰۱۵، این کدکس توسط دانشگاه هامبورگ دوباره اسکن شد، اما تنها هشت صفحه با وضوح بالاتر منتشر شدند.
نسخه‌ای دیجیتال در مخزن REAL کتابخانه در دسترس است.
ویژگی‌ها
این کدکس ۴۴۸ صفحهٔ کاغذی به ابعاد ۱۲ در ۱۰ سانتی‌متر دارد، با هر صفحه دارای ۹ تا ۱۴ ردیف نماد که ممکن است حرف باشند یا نباشند. افزون بر متن، ۸۷ تصویر وجود دارد که شامل صحنه‌های دینی، غیرروحانی و نظامی است. تصاویر خام به‌نظر می‌رسد محیطی را نشان می‌دهند که ادیان مسیحی، بت‌پرستی و اسلام در آن هم‌زیستی دارند، چرا که نمادهای صلیب، هلال و خورشید/سواستیکا همگی حضور دارند.
تعداد نمادهای استفاده‌شده در کدکس حدود ده برابر بیشتر از هر الفبای شناخته‌شده‌ای است؛ نمتی (۱۸۸۹) ۷۹۲ نماد را شمارش کرده، اما بیشتر نمادها با تکرار اندکی استفاده می‌شوند، بنابراین نمادهای کدکس ممکن است نه یک الفبا، بلکه هجانگاری یا ماهیتی لوگوگرافیک، مانند حروف چینی، داشته باشند. تراز حاشیهٔ راست به‌نظر می‌رسد نشان می‌دهد نمادها از راست به چپ نوشته شده‌اند.
مطالعهٔ کاغذی که کدکس روی آن نوشته شده نشان می‌دهد این کاغذ به‌احتمال زیاد کاغذی ونیزی ساخته‌شده در دههٔ ۱۵۳۰ است. این امر قطعیتی دربارهٔ تاریخ متن فراهم نمی‌کند، چرا که ممکن است از منبعی قدیمی‌تر رونویسی شده باشد، یا کاغذ ممکن است مدت‌ها پس از تولیدش به‌کار رفته باشد. لانگ، بر پایهٔ سرنخی از تصاویر، گمانه‌زنی می‌کند این سند به‌احتمال زیاد در سده‌های شانزدهم-هفدهم ساخته شده است.
تحلیل
از آنجا که وجود این کدکس از سدهٔ نوزدهم به‌طور گسترده‌تری شناخته شده، این کدکس توسط بسیاری از دانشمندان و آماتورها مطالعه شده است. با این حال، هیچ ترجمه یا تفسیر پذیرفته‌شده و قانع‌کنندهٔ گسترده‌ای از متن وجود ندارد.
فرضیه‌های زبانی
هیچ فرضیه‌ای دربارهٔ زبان کدکس به‌عنوان راه‌حلی جهانی پشتیبانی نشده، هرچند تعدادی -مانند مجارستانی، داکیایی، رومانیایی اولیه یا کومانی، و حتی هندی- پیشنهاد شده‌اند.
در سال ۱۸۹۲، نمتی اصالت کدکس به زبان مجارستانی و امکان اینکه خطی مجارستانی باستان باشد را مورد بحث قرار داد.
در سال ۲۰۰۴، سینگ و باردی امکان اینکه نسخه‌ای از خط براهمی باشد را مورد بحث قرار دادند.
سدهٔ نوزدهم
این کدکس توسط دانشمند مجار فرنتس تولدی حدود سال ۱۸۴۰، و بعدها توسط پال هونفالوی و کارشناس خطاشناسی اتریشی، آلبرت مال، مطالعه شد. یوزف ییرچک و پسرش، کنستانتین یوزف ییرچک، هر دو استاد دانشگاهی در پراگ، ۳۲ صفحه از کدکس را در ۱۸۸۴–۱۸۸۵ مطالعه کردند. در سال ۱۸۸۵، کدکس به برنهارد یولگ، استاد دانشگاه اینسبروک، فرستاده شد. میهای مونکاچی، نقاش مشهور مجار، نیز کدکس را در سال‌های ۱۸۹۰–۱۸۹۲ برای مطالعه با خود به پاریس برد.
در سال ۱۸۶۶، تاریخ‌نگار مجار کارولی سابو (۱۸۲۴–۱۸۹۰) پیشنهاد کرد این کدکس جعلی توسط شاموئل لیتراتی نمس (۱۷۹۶–۱۸۴۲)، عتیقه‌شناس مجار-ترانسیلوانیایی و هم‌بنیان‌گذار کتابخانهٔ ملی سچنیی در بوداپست باشد. از آن زمان، این نظر جعلی‌بودن توسط جریان اصلی دانش مجارستانی حفظ شده است.
تحلیل نظام‌مند و رایانه‌ای
بررسی سخت‌گیرانه و روش‌مند نمادها نخستین‌بار در سال ۱۹۷۰ توسط اوتو دیورک انجام شد، که دنباله‌های تکراری را برای یافتن جهت نوشتار بررسی کرد و استدلال کرد نوشتار از راست به چپ و از بالا به پایین است، با صفحاتی که نیز از راست به چپ مرتب شده‌اند.
میکلوش لوچمندی در اواسط دههٔ ۱۹۹۰ پژوهشی رایانه‌محور روی متن انجام داد. یافته‌های پژوهش او با کار منتشرشدهٔ دیورک سازگار بود.
فرضیهٔ سومری-مجارستانی
آتیلا نیری از مجارستان، در سال ۱۹۹۶ پس از مطالعهٔ دو صفحه از کدکس، راه‌حلی پیشنهاد داد. او صفحات را وارونه کرد، یک الحاق سومری را شناسایی کرد و سپس حروف الفبای لاتین را از طریق شباهت به بقیهٔ نمادها نسبت داد.
پیشنهاد نیری بی‌درنگ توسط اوتو دیورک مورد انتقاد قرار گرفت.
فرضیهٔ داکو-رومانیایی
ترجمه‌ای پیشنهادی در سال ۲۰۰۲ توسط زبان‌شناس رومانیایی، ویوریکا اناکیوک، منتشر شد. اناکیوک مدعی شد متن به گویش داکو-رومی لاتین عامیانه نوشته شده و جهت نوشتار از راست به چپ، از پایین به بالاست.
فرضیهٔ براهمی-هندی
راه‌حل ادعایی دیگری در سال ۲۰۰۴ توسط هندی ماهش کومار سینگ ارائه شد. او مدعی است کدکس از چپ به راست، از بالا به پایین با گونه‌ای مستندنشده از خط براهمی نوشته شده است.
۲۰۱۰ تا کنون
بندک لانگ، تلاش‌های پیشین و جهت‌های پژوهشی احتمالی را در مقاله‌ای در سال ۲۰۱۰ و تک‌نگاری‌ای به‌اندازهٔ کتاب در سال ۲۰۱۱ خلاصه کرد. او استدلال کرد این کدکس جعلی نیست (برخلاف نظر عمومی جریان اصلی دانش مجارستانی)، بلکه متنی است آگاهانه رمزگذاری یا رمزنگاری‌شده.
در سال ۲۰۱۰، گابور توکای مجموعه‌ای از سه مقالهٔ کوتاه را در هفته‌نامهٔ علوم عامه‌پسند مجارستانی، Élet és Tudomány، منتشر کرد.
هم‌زمان با، و مستقل از، توکای، لونته زولتان کیرای پیشرفت قابل‌توجهی در توصیف برخی عناصر ساختاری کد به دست آورد.
در سال ۲۰۱۸، توکای و کیرای مقالهٔ شکستن کد کدکس روهونچ را منتشر کردند. این مقاله مدعی شد نوشتار نه رمز جانشینی و نه الفبایی باستانی، بلکه درواقع یک «سامانهٔ کد» است.
منابع
- نسخههای خطی تذهیبشده