کرتیا

کرتیا
کرتیا
Karatayya, Karatiya, Qaratiyya
ریشه‌شناسی: «علف انبوه و درهم‌تنیده» (احتمالی)[۱]
نقشه دهه ۱۸۷۰
نقشه دهه ۱۹۴۰
نقشه معاصر
نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصر
مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی منطقه پیرامون کرتیا (دکمه‌ها را بزنید)
مختصات: ۳۱°۳۸′۳۷″ شمالی ۳۴°۴۳′۳۳″ شرقی / ۳۱٫۶۴۳۶۱°شمالی ۳۴٫۷۲۵۸۳°شرقی / 31.64361; 34.72583
شبکه فلسطین۱۲۴/۱۱۶
واحد جغرافیای سیاسیقیمومت بریتانیا بر فلسطین
بخشغزه
تاریخ تخلیه جمعیت۱۷–۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸[۲]
مساحت
 • کل۱۳٬۷۰۹ دونوم (۱۳٫۷۰۹ کیلومتر مربع یا ۵٫۲۹۳ مایل مربع)
جمعیت
 (۱۹۴۵)
 • کل۱٬۳۷۰[۳][۴]
علل تخلیه جمعیتحمله نظامی نیروهای یه‌شو
سکونتگاه‌های کنونیکوممیوت،[۵] رواحه،[۵] نهورا[۵]

کرتیا (به عربی: کرتیا) روستایی عرب فلسطینی با جمعیت ۱٬۳۷۰ نفر بود که در ۲۹ کیلومتری شمال‌شرقی غزه در منطقه‌ای هموار با ارتفاع ۱۰۰ متر از سطح دریا در جلگه ساحلی سرزمین فلسطین قرار داشت و وادی المفرض از آن می‌گذشت. این روستا به بخش غزه در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین تعلق داشت.

کرتیا پیشینه‌ای طولانی داشت و آثار سفالین دوره بیزانس در آن یافت شده بود. در سده دوازدهم میلادی صلیبیان دژی به نام «گالاتی» در این مکان برپا کردند. روستا در دوره عثمانی و سپس قیمومت بریتانیا آباد بود و در ۱۷–۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان جنگ عرب و اسرائیل تخلیه و ویران شد. پس از آن سه شهرک اسرائیلی بر زمین‌های آن بنیاد نهاده شد.

جغرافیا

کرتیا در منطقه‌ای مسطح از جلگه ساحلی فلسطین و در ارتفاع ۱۰۰ متری از سطح دریا واقع بود.[۶] وادی المفرض که از الفالوجه می‌آمد از بخش‌های جنوبی و غربی روستا عبور می‌کرد.[۶] مساحت کل زمین‌های روستا ۱۳٬۷۰۹ دونوم (نزدیک به ۱۳٫۷ کیلومتر مربع) بود.[۴] از این میان ۳۲۱ دونوم زمین باغی و آبی، ۱۲٬۹۲۸ دونوم زمین غلات‌کاری[۷] و ۴۸ دونوم اراضی ساخته‌شده بود.[۸]

بخشی از ساکنان کرتیا تبار مهاجرانی از مصر و ماوراء اردن داشتند و گروهی دیگر ریشه‌های دیرینه‌تری در منطقه داشتند.[۹]

پیشینه

دوره باستان و صلیبی

سفالینه‌های بیزانسی در این مکان یافت شده‌اند.[۱۰]

در سده دوازدهم میلادی صلیبیان دژی به نام «گالاتی» (Galatie) در محل روستا ساختند. این دژ در سال ۱۱۸۷ میلادی به‌دست ایوبیان و به فرماندهی صلاح‌الدین ایوبی تصرف شد[۶] و در سپتامبر ۱۱۹۱ ویران گردید.[۱۱]

حوضچه تعمید با تزئینات[۱۲]

مکانی به نام «قلعة الفنیش» (Kulat el Fenish) در نزدیکی روستا ظاهراً محل کلیسایی کهن بود. بقایای آن در ۱۸۷۵ مشاهده شد: برجی سنگی به ارتفاع ۶ تا ۱۰ متر، تنه و پایه ستون‌هایی از سنگ مرمر سفید، قرنیزی نفیس و عمیق‌تراش و یک حوضچه تعمید متشکل از چهار دایره متقاطع به قطر نزدیک به ۱۱ متر و ارتفاع حدود ۶۰ سانتی‌متر.[۱۳][۱۴]

دوره ایوبی و مملوکی

در سال ۱۲۲۶ میلادی جغرافی‌دان عرب یاقوت حموی از این روستا با نام «کرتیّه» یاد کرده و آن را «شهری نزدیک بیت جبرین در ایالت فلسطین» و متعلق به اورشلیم توصیف نموده‌است.[۱۵]

سلطان مملوکی ناصرالدین محمد بن قلاوون در سال ۱۲۹۹ میلادی هنگام لشکرکشی برای رویارویی با مغول‌ها در کرتیا اردو زد.[۱۶] جغرافی‌دان سده چهاردهم الدمشقی گزارش کرده که کرتیا گاه بخشی از «مملکت غزه» بوده‌است.[۱۷]

دوره عثمانی

کرتیا در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. بر پایه دفتر مالیاتی ۱۵۹۶ میلادی، روستا با نام «کرته» (Karta) در ناحیه غزه از سنجق غزه ثبت شده بود. جمعیت آن ۴۶ خانوار مسلمان و برآورد ۲۵۳ نفر بود. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های کشاورزی از جمله گندم، جو، میوه، تاکستان، کندوهای عسل و بز می‌پرداختند که جمعاً ۵٬۸۳۰ آقچه بود.[۱۸]

در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی، منطقه کرتیا کاهش چشمگیر سکونت‌گاهی را تجربه کرد که ناشی از فشار کوچ‌نشینان بر جوامع محلی بود. ساکنان روستاهای متروک به‌آبادی‌های باقی‌مانده نقل مکان کردند اما زمین‌ها همچنان کشت می‌شد.[۱۹]

در ۱۸۳۸ میلادی ادوارد رابینسون آن را با نام «کوراتیه» (Kuratiyeh) به‌عنوان روستایی مسلمان در ناحیه غزه یادداشت کرد.[۲۰] او همچنین برج ویرانه‌ای از دوره‌های متأخر را توصیف کرد که بخشی از آن با آجر خشتی ساخته شده بود و چند ستون باستانی در اطراف آن افتاده بود.[۲۱]

در ۱۸۶۳ ویکتور گرن روستا را دهکده‌ای کوچک با خانه‌های بسیار ویران‌شده یافت. در شمال آن بقایای دیوارهای ستبر و برجی چهارگوش سه‌چهارم ویران به نام «القلعه» دیده می‌شد. در جنوب روستا مقامی (زیارتگاه) با دو ستون مرمرین سفید-خاکستری باستانی آراسته شده بود.[۲۲] فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ شمار خانه‌ها را ۷۳ و جمعیت (تنها مردان) را ۱۹۶ نفر ثبت کرده‌است.[۲۳][۲۴]

دوره قیمومت بریتانیا

نقشه کرتیا ۱۹۳۰ با مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
نقشه کرتیا ۱۹۴۵ با مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
نقشه کرتیا ۱۹۴۸ با مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰

در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین در سده بیستم، خانه‌های روستا از خشت ساخته شده بود و ساکنان برای خدمات درمانی، بازرگانی و اداری به شهر نزدیک الفالوجه مراجعه می‌کردند. خود روستا دارای مسجد، آسیاب غلات و مدرسه ابتدایی بود؛ مدرسه در ۱۹۲۲ بنیاد نهاده شد و در اواسط دهه ۱۹۴۰ شمار دانش‌آموزان آن به ۱۲۸ نفر رسید. آب آشامیدنی از دو چاه درون روستا تأمین می‌شد و محصولات کشاورزی اصلی غلات و انجیرهندی (تنین‌میوه) بود.[۶]

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات بریتانیایی انجام دادند، جمعیت کرتیا ۷۳۶ نفر همگی مسلمان بود.[۲۵] در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۹۳۲ نفر افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۲۲۹ خانه زندگی می‌کردند.[۲۶]

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵، کرتیا ۱٬۳۷۰ ساکن مسلمان داشت[۳] و مساحت کل زمین‌های آن ۱۳٬۷۰۹ دونوم بود.[۴]

جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

در شب ۹ دسامبر ۱۹۴۷ نیروهای هاگانا در چارچوب سیاستی جدید خانه‌ای را در کرتیا منفجر کردند.[۲۷] دستور به تیپ گیواتی که مجری عملیات بود برای تخریب «دو خانه» صادر شده بود.[۲۸]

تیپ گیواتی در فاصله ۱۱ تا ۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ (میان دو آتش‌بس) دو حمله به روستا انجام داد.[۲۹] کرتیا سرانجام در ۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ به‌دست گردان ۸۹ مکانیزه از تیپ نهم به فرماندهی موشه دایان در جریان «عملیات مرگ بر مهاجم» تصرف شد. به گفته دایان، ساکنان با رسیدن نیروهای اسرائیلی گریختند.[۳۰] به روایت بنی موریس روستا «زیر آتش مسلسل قرار گرفت و ساکنانش آن را ترک کردند».[۳۱]

هدف نیروهای اسرائیلی پیوند دادن سرزمین‌های شمالی‌شان به مناطق تحت کنترل اسرائیل در نگو بود اما تنها بخشی از هدف برآورده شد و فقط حتا و کرتیا تصرف شدند. پس از حمله دایان نیروهایش را به‌شکلی بحث‌برانگیز عقب کشید و تنها یک گروهان پیاده از تیپ گیواتی را برای نگهداری مواضع بر جای گذاشت.[۳۲] نبردی سخت میان این نیرو و ارتش مصر درگرفت. هنگامی که دو تانک مصری از جنوب در آستانه شکستن خط دفاعی اسرائیلی بودند، واحدی مسلح به سلاح‌های ضدزره که پشت نرده‌ای از بوته‌های صبر (کاکتوس) پنهان شده بود «سیر نبرد را دگرگون کرد».[۶]

در نیمه دوم اکتبر ۱۹۴۸ تیپ عودد از کرتیا به‌عنوان پایگاه برای تصرف مواضع مصری بهره گرفت اما ناکام ماند؛ این مواضع بعدها به «جیب الفالوجه» شهرت یافت.[۲۹]

دوره اسرائیلی

پس از جنگ، منطقه به دولت اسرائیل ملحق شد. در ۲۰ اوت ۱۹۴۸ داوید بن گوریون همراه یهوشوع اشل طرحی برای ایجاد ۳۲ شهرک جدید یهودی بر روستاهای تخلیه‌شده فلسطینی ارائه کرد که در آن شهرکی به نام عوتسم یا کوممیوت برای کرتیا پیش‌بینی شده بود.[۳۳] سرانجام سه شهرک بر زمین‌های روستا بنیاد نهاده شد: کوممیوت در ۱۹۵۰ و رواحه در ۱۹۵۳ در نزدیکی محل روستا، و نهورا در ۱۹۵۶ بخشی بر زمین‌های کرتیا و بخشی بر زمین‌های الفالوجه.[۵]

مورخ فلسطینی ولید خالدی در ۱۹۹۲ کرتیا را چنین توصیف کرد: «توده‌های آوار بر محل پراکنده‌اند و گورستانی ویران (که بخشی از آن در میان درختان اکالیپتوس پنهان است) دیده می‌شود. جاده‌ای کشاورزی از میان آن می‌گذرد. کشاورزان اسرائیلی غلات و یونجه بر زمین روستا و پیرامون آن می‌کارند.»[۵]

جستارهای وابسته

  • روستاهای فلسطینی تخلیه‌شده در جنگ ۱۹۴۸

منابع

  1. ↑ Palmer، E.H. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۳۶۸.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. انتشارات دانشگاه کمبریج. ص. xix. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. 1 2 Government of Palestine, Department of Statistics (۱۹۴۵). Village Statistics, April, ۱۹۴۵. ص. ۳۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. 1 2 3 Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۴۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. 1 2 3 4 5 Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. ص. ۱۱۹. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. 1 2 3 4 5 Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. ص. ۱۱۸. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۸۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۱۳۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ Grossman، D. (۱۹۸۶). Shomron Studies. Hakibbutz Hameuchad Publishing House. ص. ۳۸۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. ↑ Dauphin، C. (۱۹۹۸). La Palestine byzantine, Peuplement et Populations. Archeopress. ص. ۸۷۴. شابک ۰-۸۶۰۵۴۹-۰۵-۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  11. ↑ Pringle، D. (۱۹۹۷). Secular buildings in the Crusader Kingdom of Jerusalem: an archaeological Gazetter. انتشارات دانشگاه کمبریج. ص. ۸۴. شابک ۰۵۲۱-۴۶۰۱۰-۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  12. ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۳). The Survey of Western Palestine. ج. ۳. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۲۷۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۳). The Survey of Western Palestine. ج. ۳. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۲۹۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۳). The Survey of Western Palestine. ج. ۳. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۲۷۸.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  15. ↑ Le Strange، G. (۱۸۹۰). Palestine Under the Moslems. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۴۸۰.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  16. ↑ Atallah (۱۹۸۶). ص. ۷۶–۷۷. {{cite book}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  17. ↑ Le Strange، G. (۱۸۹۰). Palestine Under the Moslems. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۴۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  18. ↑ Hütteroth، W. -D. (۱۹۷۷). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late ۱۶th Century. Fränkische Geographische Gesellschaft. ص. ۱۴۹. شابک ۳-۹۲۰۴۰۵-۴۱-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  19. ↑ Roy Marom, Itamar Taxel (۲۰۲۳). «Ḥamāma: The historical geography of settlement continuity and change in Majdal 'Asqalān's hinterland, ۱۲۷۰–۱۷۵۰ CE». Journal of Historical Geography. ۸۲: ۴۹–۶۵.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  20. ↑ Robinson، E. (۱۸۴۱). Biblical Researches in Palestine. ج. ۳. Crocker & Brewster. ص. ۱۱۸.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  21. ↑ Robinson، E. (۱۸۴۱). Biblical Researches in Palestine. ج. ۲. Crocker & Brewster. ص. ۳۷۰.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  22. ↑ Guérin، V. (۱۸۶۹). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. ج. ۱: Judee, pt. ۲. L'Imprimerie Nationale. ص. ۱۲۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  23. ↑ Socin, A. (۱۸۷۹). «Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۲: ۱۵۵.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  24. ↑ Hartmann, M. (۱۸۸۳). «Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۶: ۱۳۳.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  25. ↑ Barron, J.B. (ed.) (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine. ص. ۹. {{cite book}}: |نویسنده= نام عام دارد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  26. ↑ Mills, E. (ed.) (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. Government of Palestine. ص. ۴. {{cite book}}: |نویسنده= نام عام دارد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  27. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. انتشارات دانشگاه کمبریج. ص. ۷۵, ۱۴۱. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  28. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. انتشارات دانشگاه کمبریج. ص. ۳۴۳, ۳۹۶, ۴۳۷. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  29. 1 2 «Karatiyya». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  30. ↑ Dayan، Moshe. Story of My Life. ص. ۱۱۲–۱۲۱. شابک ۰-۶۸۸-۰۳۰۷۶-۹.
  31. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. انتشارات دانشگاه کمبریج. ص. ۴۳۷, ۴۵۶. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  32. ↑ Teveth، Shabtai. Moshe Dayan. ص. ۱۸۹. شابک ۰-۷۰۴۳-۱۰۸۰-۵.
  33. ↑ Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. انتشارات دانشگاه کمبریج. ص. ۳۷۶. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.