کردی بیلواری

| بیلواری | |
|---|---|
| پشت دربندی | |
| زبان بومی در | غرب ایران |
| کدهای زبان | |
| ایزو ۳–۶۳۹ | هیچ کدام (mis) |
| گلاتولوگ | kord1245[۱] |
بیلواری گویشی از زبان کردی جنوبی است که در دهستان پشت دربند واقع در کرمانشاه و مناطق اطراف آن استفاده میشود.[۲]
دستور زبان
چینش واژه ها در جمله در گویش بیلواری کاملا شبیه به کردی زنگنه ، لکی ، کلهری و کلیایی است.[۳]
| فارسـی | گویش بیلـواری | اردڵانی، سورانی |
|---|---|---|
| چرا | ئەڕا | بۆ چە |
| چرا خوردی⁉ | ئەڕا خۆاردی⁉ | بۆ چە خۆاردەت︎⁉ |
| در خانە تفنگ دارم | وە ماڵ تۆفەنگ دیڕم | ڵە ماڵ تۆفەنگم هەس |
| چە کردی⁉ | چَە کردی⁈ | چەت کِرد︎⁉ |
| کجا دیدمت⁉ | وە کورە دیمەسەت⁉ | ڵە کیۆنە دیمەسەت⁉ |
| کجا هستی⁉ | هایدە کورە⁉ | های ڵە کیۆ⁉ |
| دیشب خواب دیدم | دیۆشەۆ خەۆ دیم | دیشەۆ خەۆِم دی |
| برایِ | ئەڕای | بۆیِ |
| براش ناهار بیار | ئەڕای نەهار بار | نەهار بۆیِ بِێر |
افعـــال
یکی از وجوه مشترک زبان گویش کلیایی و گویش بیلواری داشتن پیشوند /ئه/ هنگام صرف فعل حال و گذشته استمراری است. که در کردی زنگنه و کلهری این پیشوند استفاده نمیشود.اما در لکی به /مه/ تبدیل میشود.
زمان حال و گذشته استمراری
| فارسـی | گویش بیلـواری | کلهری-زنگنـه | لکــــی |
|---|---|---|---|
| می دانم | ئەزانم | زانم | مەزانم |
| می توانم | ئەتانم ، ئەتیونم | تیوەنم | مەتیونم |
| می روم | ئەچِم | چِم | مەچِم |
| میگویم، میگَم | ئەێوژم، ئێۆشِم | ئیوشِم | مەۆشِم |
زمان گذشته
| فارسـی | گویش بیلـواری | کلهری-زنگنـه | لکــــی |
|---|---|---|---|
| افتادم | کەفتِم | کەفتِم | کەتِم |
| خوردم | خۆاردِم | خۆاردِم | ۆاردِم |
| گذاشتم | هیشتِم | هیشتِم | هِشتِم |
فعل امری یا دستوری
| فارسـی | گویش بیلـواری | کلهری-زنگنـه | لکــــی |
|---|---|---|---|
| پاشو | هەڵْسە، هێز گِرە | هەڵِسْ، هیز بِگِر | هەسە پاُ |
| برو | بِچوو | بِچوو | بِچوو |
| بشین | بِنیش، دانیش | بِنیش | بەنیش |
| بگو | بیوژە، بیوشە | بیوش | بۆش |
| اجازە بدە | بیلە | بیل | بیلاُ |
فعل منفی زمان حال
| فارسـی | گویش بیلـواری | کلهری-زنگنـه | لکــــی |
|---|---|---|---|
| نمیدانم | نازانم | نیەزانم | نمەزانم |
| نمیروم،نمیرم | ناچِم | نیەچم | نمەچم |
| نمیخورم | ناخۆەم | نیەخۆەم | نمەخۆەم |
فعل منفی زمان گذشته
| فارسـی | گویش بیلـواری | کلهری-زنگنـه | لکــــی |
|---|---|---|---|
| نرفت | نەچیوو | نەچی | نەچی |
| نخورد | نەخۆارد | نەخۆارد | نەخۆارد |
| نگذاشت | نەێشْت | نەێشْت | نەێشْت |
مقایسە واژهها
خویشاوندان
| فارسـی | گویش بیلـواری | کلهری-زنگنـه | لکــــی |
|---|---|---|---|
| مادر | دایه_دالگ | دالگ | دا |
| پدر | باوگ | باوگ | بۆا |
| پسر | کۆڕ | کۆڕ | کۆڕ |
| دختر | دت | دیۆت | دیۆئەت |
| عمو | مەموو | مەموو | مەموو |
| عمە ، خالە | میمی | میمگ | میمی |
| دایی | خاڵوو ، لالە | خاڵوو | خاڵوو |
| پسرعمو | ئاموزا | ئاموزا | ئاموزا |
| پسرخالە،پسرعمە | میمزا | میمزا | میمزا |
| پسردایی | خاڵوزا | خاڵوزا | حاڵوزا |
| زن برادر | براژن | براژن | براژن |
| پدر همسر | خەسیورە | خەسیورە | حەسیورە |
| برادر زن | ژنبرا | ژنبرا | ژنبرا |
واژگان عمومی
| فارسـی | گویش بیلـواری | کلهری-زنگنـه | لکــــی |
|---|---|---|---|
| دشت | دێشت | دێشت | دِشت |
| ابر | هەۆر | هەۆر | ئەۆر |
| کوه | کیۆ | کیۆیە | کیۆ |
| ماە | مانگ | مانگ | مانگ |
| خورشید | خۆەر | خۆەر | ۆەر |
| رودخانه | چهم | چهم | ڕو |
| چشم | چهو | چهو | چهم |
| بینی | ڵیوت | ڵیوت | پِت |
| عدس | نژیوو | نژی | نژی |
| صدا | دەنگ | دەنگ | دەنگ |
| روستا، ده | آبادی | آبادی، ده | آبادی |
| چشمە | کانی | کێنی | کِنی |
| درخت | دار | دار | دار |
| وجین | بژار، وژار | وژار | وژین |
| نخود | نۆخوە | نِخە | نِخە |
| گوجە | تاماتە | تەماتە | تەماتە |
| تخم مرغ | خا | خا | خا |
حیوانات
| فارسـی | گویش بیلـواری | کلهری-زنگنـه | لکــــی |
|---|---|---|---|
| خروس | کەڵەشیر | کەڵەشیر | کەڵەشیر |
| بزغالە | کار | کیئهر | کِر |
| مرغ | مامِر | مامر | مِرخ |
| گوسفند | پهز | پهس | پهس |
| کبوتر | کهموتهر | کهموتەر | کهموتهر |
| کفتار | کەفتار، کەمتار | کەمتار | کەمتار |
| روباە | رووی | رووی | رووَ |
| جوجە تیغی | سیوخچر | سیوخر | سیخوڵی |
| سهرە | سێرە | سێرە | سێرە |
| سگ نر | گهماڵ | گهماڵ، سهێ | سهگ |
| گاو مادە | مانگا | مانگا | مِنگو |
| گاو نر | کهڵیا ، کهڵگا | کهڵگا | کهڵهگا |
| بز کوهینر | کهڵ | کهڵ | کهڵ |
| سگ مادە | دەڵ | دەڵ | دەڵ |
| خرگوش | خەرووش | خەرووش | حەرووش |
منابع
- ↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). http://glottolog.org/resource/languoid/id/kord1245. Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
{{cite book}}:|chapterurl=missing title (help); Invalid|display-editors=4(help) - ↑ Ismaïl Kamandâr, Fattah (۲۰۰۰)، Les dialectes Kurdes méridionaux، Acta Iranica، ص. ۲۰، شابک ۹۰۴۲۹۰۹۱۸۸
- ↑ محمدعلی،پژوهنده، ۱۳۹۰، کرمانشاه:دبیراعظم، زبانشناسی، کردی،