کردی بیلواری

کردی بیلواری
بیلواری
پشت دربندی
زبان بومی درغرب ایران
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹هیچ کدام (mis)
گلاتولوگkord1245[۱]

بیلواری گویشی از زبان کردی جنوبی است که در دهستان پشت دربند واقع در کرمانشاه و مناطق اطراف آن استفاده می‌شود.[۲]

دستور زبان

چینش واژه ها در جمله در گویش بیلواری کاملا شبیه به کردی زنگنه ، لکی ، کلهری و کلیایی است.[۳]

فارسـی گویش بیلـواری اردڵانی، سورانی
چرا ئەڕا بۆ چە
چرا خوردی⁉ ئەڕا خۆاردی⁉ بۆ‌ چە خۆاردەت︎⁉
در خانە تفنگ دارم وە ماڵ تۆفەنگ دیڕم ڵە ماڵ تۆفەنگم هەس
چە کردی⁉ چَە کردی⁈ چەت کِرد︎⁉
کجا دیدمت⁉ وە کورە دیمە‌سەت⁉ ڵە کیۆنە دیمەسەت⁉
کجا هستی⁉ هایدە کورە⁉ های ڵە کیۆ⁉
دیشب خواب دیدم دیۆشەۆ خەۆ دیم دیشەۆ خەۆِم دی
برایِ ئەڕای بۆیِ
براش ناهار بیار ئەڕای نەهار بار نەهار بۆیِ بِێر

افعـــال

یکی از وجوه مشترک زبان گویش کلیایی و گویش بیلواری داشتن پیشوند /ئه/ هنگام صرف فعل حال و گذشته استمراری است. که در کردی زنگنه و کلهری این پیشوند استفاده نمیشود.اما در لکی به /مه/ تبدیل میشود.

زمان حال و گذشته استمراری

فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی
می دانم ئەزانم زانم مەزانم
می توانم ئەتانم ، ئەتیونم تیوەنم مەتیونم
می روم ئەچِم چِم مەچِم
میگویم، میگَم ئەێوژم، ئێۆشِم ئیوشِم مەۆشِم

زمان گذشته

فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی
افتادم کەفتِم کەفتِم کەتِم
خوردم خۆاردِم خۆاردِم ۆاردِم
گذاشتم هیشتِم هیشتِم هِشتِم

فعل امری یا دستوری

فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی
پاشو هەڵْسە، هێز گِرە هەڵِسْ، هیز‌ بِگِر هەسە پاُ
برو بِچوو بِچوو بِچوو
بشین بِنیش، دانیش بِنیش بەنیش
بگو بیوژە، بیوشە بیوش بۆش
اجازە بدە بیلە بیل بیلاُ

فعل منفی زمان حال

فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی
نمیدانم نازانم نیەزانم نمەزانم
نمیروم،نمیرم ناچِم نیە‌چم نمەچم
نمی‌خورم ناخۆەم نیەخۆەم نمەخۆەم

فعل منفی زمان گذشته

فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی
نرفت نەچیوو نەچی نەچی
نخورد نەخۆارد نەخۆارد نەخۆارد
نگذاشت نەێشْت نەێشْت نەێشْت

مقایسە واژه‌ها

خویشاوندان

فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی
مادر دایه_دالگ دالگ دا
پدر باوگ باوگ بۆا
پسر کۆڕ کۆڕ کۆڕ
دختر دت دیۆت دیۆئەت
عمو مەموو مەموو مەموو
عمە ، خالە میمی میمگ میمی
دایی خاڵوو ، لالە خاڵوو خاڵوو
پسرعمو ئاموزا ئاموزا ئاموزا
پسرخالە،پسرعمە میمزا میمزا میمزا
پسردایی خاڵوزا خاڵوزا حاڵوزا
زن برادر براژن براژن براژن
پدر همسر خەسیورە خەسیورە حەسیورە
برادر زن ژن‌برا ژن‌برا ژن‌برا


واژگان عمومی

فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی
دشت دێشت دێشت دِشت
ابر هەۆر هەۆر ئەۆر
کوه کیۆ کیۆیە کیۆ
ماە مانگ مانگ مانگ
خورشید خۆەر خۆەر ۆەر
رودخانه چه‌م چه‌م ڕو
چشم چه‌و چه‌و چه‌م
بینی ڵیوت ڵیوت پِت
عدس نژیوو نژی نژی
صدا دەنگ دەنگ دەنگ
روستا، ده آبادی آبادی، ده آبادی
چشمە کانی کێنی کِنی
درخت دار دار دار
وجین بژار، وژار وژار وژین
نخود نۆخوە نِخە نِخە
گوجە تاماتە تەماتە تەماتە
تخم مرغ خا خا خا

حیوانات

فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی
خروس کەڵەشیر کەڵەشیر کەڵەشیر
بزغالە کار کی‌ئه‌ر کِر
مرغ مامِر مامر مِرخ
گوسفند په‌ز په‌س په‌س
کبوتر که‌مو‌ته‌ر که‌موتەر که‌مو‌ته‌ر
کفتار کەفتار، کەمتار کەمتار کەمتار
روباە رووی رووی رووَ
جوجە تیغی سیوخ‌چر سیوخر سیخوڵی
سهرە سێرە سێرە سێرە
سگ نر گه‌ماڵ گه‌ماڵ، سه‌ێ سه‌گ
گاو مادە مانگا مانگا مِنگو
گاو نر که‌ڵ‌یا ، که‌ڵ‌گا که‌ڵ‌گا که‌ڵه‌گا
بز کوهی‌نر که‌ڵ که‌ڵ که‌ڵ
سگ مادە دەڵ دەڵ دەڵ
خرگوش خەرووش خەرووش حەرووش

منابع

  1. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). http://glottolog.org/resource/languoid/id/kord1245. Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. {{cite book}}: |chapterurl= missing title (help); Invalid |display-editors=4 (help)
  2. Ismaïl Kamandâr, Fattah (۲۰۰۰Les dialectes Kurdes méridionaux، Acta Iranica، ص. ۲۰، شابک ۹۰۴۲۹۰۹۱۸۸
  3. محمدعلی،پژوهنده، ۱۳۹۰، کرمانشاه:دبیراعظم، زبانشناسی، کردی،