کلاهبردار(فیلم ۱۹۵۵)

«کلاه‌بردار» فیلمی از سال ۱۹۵۵ است به کارگردانی فدریکو فلینی، که فیلمنامه آن توسط خود کارگردان همراه با انیو فلایانو و تولیو پینلی نوشته شده است.

سه کلاه‌بردار آگوستو، پیکاسو و روبرتو در انجام کلاه‌برداری‌ها و فریب دادن کشاورزان ساده‌لوح فقیر تخصص پیدا کرده‌اند. آن‌ها با لباس کشیش به کشاورزان مراجعه می‌کنند و مبالغ زیادی برای برگزاری مراسم مذهبی طلب می‌کنند، در ازای گنج جعلی که در زمین آن‌ها پیدا شده است. یکی دیگر از کلاه‌برداری‌های آن‌ها فریب برخی مستأجران فقیر است، به این صورت که وعده خانه می‌دهند و در ازای پرداخت پیش‌پرداخت‌های قراردادهای جعلی تحویل آپارتمان، آن‌ها را گول می‌زنند.

روزی آگوستو با دخترش پاتریزیا، که مدت‌ها او را ندیده بود، ملاقات می‌کند. دختر برنامه‌های زیادی برای آینده دارد و پدر می‌خواهد به او کمک کند، اما درست جلوی دختر بازداشت می‌شود.

آگوستو پس از آزادی از زندان، دوباره به یک باند جدید می‌پیوندد و نقشه یک کلاه‌برداری دیگر را با همان روش قدیمی که قبلاً چندین بار استفاده کرده بود، طراحی می‌کند: با لباس کشیش به خانه‌ای روستایی از کشاورزان می‌رود و درخواست پول برای مراسم مذهبی می‌کند. پس از دریافت پول، آگوستو از حضور دختر فلج دو کشاورز، که از آن‌ها مبلغ زیادی اخاذی کرده بود، تحت تأثیر قرار می‌گیرد. آرامش و ملایمت دختر، مجرم را تحت تأثیر قرار می‌دهد و به نظر می‌رسد که دچار بحران وجدان شده باشد.

وقتی زمان تقسیم پول با دیگر اعضای باند فرا می‌رسد، آگوستو اعتراف می‌کند که پول را به کشاورزان بازگردانده است، اما به او اعتماد نمی‌کنند و پس از یک دعوای شدید به سرش ضربه زده می‌شود. در سقوط، شدیداً مجروح می‌شود و پس از بازرسی توسط دیگران، که پول‌های اخاذی را روی او پیدا می‌کنند، در پایین یک شیب رها می‌شود و تنها و دور از همه می‌میرد.

بخشی از فیلم در مارینو، در کاستلّی رومانی، طی جشنواره انگور فیلم‌برداری شده است.

فیلم قرار بود با هامفری بوگارت به عنوان بازیگر اصلی ساخته شود، اما در زمان فراخواندن او توسط تهیه‌کنندگان، بازیگر از قبل به سرطان مبتلا بود (دو سال بعد، در ۱۹۵۷ درگذشت)، بنابراین فلینی به برودرایک کراوفورد، برنده جایزه اسکار در ۱۹۴۹، روی آورد.

فیلم‌برداری در تابستان ۱۹۵۵ انجام شد و نسخه نهایی به‌طور شتاب‌زده تنها چند روز قبل از نمایش فیلم در جشنواره فیلم ونیز، که در ۹ سپتامبر برگزار شد، تکمیل گردید. تهیه‌کننده گوفردو لومباردو، که چشم به شیر طلایی داشت، از بارش انتقادات منفی ناامید شد و تصمیم گرفت برخی صحنه‌ها را از تدوین نهایی حذف کند و مدت زمان فیلم را از ۱۲۰ دقیقه به ۱۰۵ دقیقه کاهش دهد، اما این کاهش سرنوشت فیلم را تغییر نداد و فیلم در ایتالیا تنها ۲۳۹ میلیون لیره فروش داشت.

در یکی از صحنه‌های فیلم که در یک سالن سینمایی رومی اتفاق می‌افتد، تم موسیقی تیتراژ ابتدایی فیلم دیگری از فلینی، «شیخ سفید»، حضور دارد، موسیقی‌ای که به‌طور ویژه برای فیلم «کلاه‌بردار» بازنواخته شده است.

• گیدو آریستارکو در Cinema Nuovo، ۲۵ سپتامبر ۱۹۵۵: «غروب‌گراییِ فلینی، دلایل همیشه یکسانِ متافیزیک و سمبولیسم او، مشارکت گاه‌به‌گاهش در واقعیت، تکه‌تکه و تنها تا حدی تغذیه‌شده از عناصر و رفتارهای واقع‌گرایانه، این بار بیش از پیش، بی‌صداقتی مورد اشاره را نشان می‌دهد. فیلم تقریباً شبیه یک اثر پیش‌ساخته به نظر می‌رسد: در آن همان اجزا، حتی از نظر فرم، آثار قبلی را می‌بینی، سکانس‌های مشابه، گریه کودک یا اسب خیابان، سرگردانی شبانه، جشن. پیکاسو حرف می‌زند و عمل می‌کند مثل دیوانه، و همسرش ایریس حرکات و لحنِ ژل‌سومینا را دارد.»

درآمد تأییدشده تا ۳۱ مارس ۱۹۵۹: ۲۳۹٬۵۶۵٬۵۴۰ لیره

• Fernaldo Di Giammatteo, Dizionario del cinema italiano. Dall'inizio del secolo a oggi i film che hanno segnato la storia del nostro cinema, Roma, Editori Riuniti, 1995, ISBN 88-359-4008-7.
• Gianni Rondolino (a cura di), Catalogo Bolaffi del cinema italiano, 1945/1955.
• Claudio G. Fava e Aldo Viganò (a cura di), I film di Federico Fellini, Roma, Gremese editore, 1981.