کلیسای فراگیر
| نام انگلیسی | Broad church |
|---|---|
| خاستگاه | کلیسای انگلستان (اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی) |
| ویژگی‌های اصلی | رواداری عقیدتی، تلفیق آیین‌های عبادی مختلف، تجددگرایی کلامی، نفی تعاریف جزمی صلب، تکثرگرایی الهیاتی |
| سنت‌های مرتبط | سعه‌صدرگرایان (Latitudinarians)، الهیات لیبرال، مدرنیسم مسیحی |
| در تقابل با | کلیسای حداکثری، کلیسای حداقلی |
| شخصیت‌های کلیدی | آرثر پنرین استنلی، روان ویلیامز، فیلیپس بروکز، ویلیام رید هانتینگتون |
کلیسای فراگیر ((به انگلیسی: Broad church)) اصطلاحی است که به یک گرایش الهیاتی و جهت‌گیری مذهبی در سنت انگلیکن (به‌ویژه کلیسای انگلستان) اشاره دارد که بر پذیرش طیف گسترده‌ای از آرا و رواداری مذهبی در قبال اصول عقیدتی انگلیکن تأکید می‌ورزد.[۱]
در کلیسای اسقفی (ایالات متحده آمریکا)، این اصطلاح از نظر تاریخی نشان‌دهندهٔ رویکردهای سعه‌صدرگرایانه (لاتیتودینارین) و دارای دلالت‌های مستقیمی با تجددگرایی مذهبی و الهیات لیبرال، به‌ویژه در سال‌های بین ۱۸۷۴ تا ۱۹۳۴ میلادی بود.[۲]
این اصطلاح در سیاست نیز به عنوان یک استعاره برای احزاب سیاسی بزرگ که جناح‌های فکری متعددی را در درون خود جای می‌دهند (جریان موسوم به «خیمهٔ بزرگ»)، به کار می‌رود.
خاستگاه و تحول در کلیسای انگلستان
پس از آنکه اصطلاحات «کلیسای حداکثری» و «کلیسای حداقلی» برای متمایز کردن گرایش‌های کاتولیک‌گرا (انگلو-کاتولیک) از یک سو و تبشیری‌ها (انجیلی‌ها) از سوی دیگر رواج یافت، آن دسته از انگلیکن‌ها که مایل به رواداری و پذیرش شیوه‌های گوناگون عبادت و تساهل در برابر قوانین جزمی بودند، اصطلاحاً «فراگیر» (Broad) خوانده شدند. بر پایهٔ اسناد تاریخی، این تعبیر نخستین بار توسط آرتور هیو کلاف (شاعر انگلیسی) مطرح شد و در اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی میان انگلیکن‌هایی که با تعاریف جزم‌اندیشانه در الهیات مخالف بودند و تفسیری لیبرال از آیین‌نامه‌ها ارائه می‌کردند، رواج یافت.[۱] چهره‌های شاخص این گروه، نویسندگان کتاب جنجالی مقالات و بررسی‌ها (Essays and Reviews - ۱۸۶۰ میلادی) و آرثر پنرین استنلی (رئیس کلیسای وست‌مینستر) بودند.[۱]
امروزه اصطلاح کلیسای فراگیر در کلیسای انگلستان تا حد زیادی با واژهٔ «لیبرالیسم مذهبی» جایگزین شده است. برای نمونه، روان ویلیامز، اسقف اعظم سابق کانتربری، در سال ۲۰۰۶ میلادی میراث مذهبی انگلیکن را شامل سه مؤلفهٔ اصلی دانست:
- پروتستانیسم تبشیریِ سخت‌گیر (کلیسای حداقلی)
- کاتولیسیسم رومی (کلیسای حداکثری)
- لیبرالیسم مذهبی (کلیسای فراگیر)
وی تأکید کرد که هر سه جریان جایگاه مشروعی در زندگی کلیسایی دارند.
به‌طور کلی، اصطلاح «فراگیر» به کسانی اطلاق می‌شود که در الهیات لیبرال هستند، از نظر فرهنگی گاه محافظه‌کار به‌شمار می‌روند و از یک کلیسای جامع انگلیکن شامل کاریزماتیک‌ها، تبشیری‌ها، کلیسای مرکزی، لیبرال‌های ترقی‌خواه و انگلو-کاتولیک‌ها حمایت می‌کنند.
در کلیسای اسقفی ایالات متحده
در کلیسای اسقفی آمریکا (TEC)، اصطلاح کلیسای فراگیر بازتاب‌دهندهٔ تلاشی آگاهانه برای هم‌زیستی دیدگاه‌های محافظه‌کار و لیبرال در زیر چتر یک نهاد واحد بود تا از وقوع جنجال‌های شدیدی مانند «مناقشهٔ تجددگرایی-بنیادگرایی» که دیگر فرقه‌های پروتستان آمریکا را در هم نوردید، جلوگیری کند.[۳]
ترویج ترقی‌خواهی الهیاتی
اهمیت عملی جنبش کلیسای فراگیر در ایالات متحده این بود که در دورانی که دو جناح کلیسای حداکثری و حداقلی تحت سیطرهٔ محافظه‌کاران بودند، بستری امن برای رشد تفکر لیبرال فراهم آورد. نهادهایی چون «کنگرهٔ کلیسا» (پایه‌گذاری در ۱۸۷۴ میلادی) و «مدرسهٔ الهیات اسقفی در کمبریج، ماساچوست» (پایه‌گذاری در ۱۸۶۷ میلادی) با این هدف تأسیس شدند تا از تمامی آرا بدون تفتیش عقاید حمایت کنند.[۳]
مدرسهٔ الهیات اسقفی اولین حوزهٔ علمیهٔ اسقفی بود که روش‌های جدید «نقد عالی» (نقد تاریخی-انتقادی کتاب مقدس) را پذیرفت و بدین ترتیب برای چندین دهه، انحصار تفکرات تجددگرایانه را در کلیسای آمریکا در دست داشت.[۴]
شخصیت‌های برجسته‌ای در این جنبش فعال بودند:
- ر. هیبر نیوتن: واعظ ترقی‌خواه که بارها به دلیل ترویج الهیات لیبرال متهم به ارتداد شد.[۵]
- ویلیام ویلبرفورس نیوتن: روحانی برجسته‌ای که از کلیسا خواست تئوری تکامل و دستاوردهای نوین علمی را در دستگاه الهیاتی خود بپذیرد.
- چارلز لوئیس اسلیتری: رئیس کمیسیونی که کتاب دعای مشترک را بازنویسی کرد تا مفاهیمی مانند «گناه نخستین» تعدیل شوند و متون مذهبی به زبانی فارغ از سوگیری‌های جنسیتی بازنویسی شوند.[۶]
با پذیرفته شدن تدریجی آرای ترقی‌خواهان در بدنهٔ اصلی کلیسای اسقفی، این جنبش هویت متمایز خود را از دست داد؛ کتاب دعای مشترکِ اصلاح‌شده در سال ۱۹۲۸ منتشر گردید و کنگرهٔ کلیسا آخرین مجمع خود را در سال ۱۹۳۴ میلادی برگزار کرد.[۲]
کاربرد در علم سیاست
در ادبیات سیاسی، اصطلاح کلیسای فراگیر به عنوان یک استعاره برای توصیف احزابی استفاده می‌شود که با رویکرد «خیمهٔ بزرگ» (Big tent) فعالیت می‌کنند. این استعاره به‌طور مداوم برای توصیف ساختار داخلی حزب کارگر (بریتانیا) و کنگره ملی آفریقا به کار می‌رود؛ احزابی که تلاش می‌کنند با ادغام طیف‌های وسیعی از ایدئولوژی‌های چپ‌گرا، سوسیال‌دموکرات و لیبرال، پایگاه رأی گسترده‌تری از رأی‌دهندگان با دیدگاه‌های متفاوت را به خود جذب نمایند.[۷]
جستارهای وابسته
- کلیسای حداکثری
- کلیسای حداقلی
- سعه‌صدرگرایان
- الهیات لیبرال
- خیمه بزرگ (سیاست)
منابع
- 1 2 3 Cross, F. L. (2005). The Oxford Dictionary of the Christian Church (in English). Oxford University Press. p. 199. ISBN 978-0-19-280290-3.
- 1 2 Spielmann, Richard M. (1989). "A Neglected Source: The Episcopal Church Congress, 1874–1934". Anglican and Episcopal History (in English). 58 (1): 50–55. JSTOR 42610308.
- 1 2 Prichard, Robert W. (1999). History of the Episcopal Church (in English). Church Publishing, Inc. p. 186. ISBN 978-0-8192-2896-3.
- ↑ DeMille, George E. (2005). The Catholic Movement in the American Episcopal Church (in English). Wipf and Stock Publishers. p. 172. ISBN 978-1-55635-152-5.
- ↑ "CHARGED WITH HERESY; A PRESENTMENT AGAINST THE REV. R. HEBER NEWTON". The New York Times (in English). 1883-04-26.
- ↑ "BISHOP SLATTERY DIES SUDDENLY". The New York Times (in English). 1930-03-13.
- ↑ "broad church". dictionary.cambridge.org (in English). Cambridge English Dictionary.
برای مطالعهٔ بیشتر
- Jones, Tod E. (2003). The Broad Church: Biography of a Movement (in English). مریلند: Lexington Books. ISBN 978-0739106112.
- اصطلاحات مسیحی