کلیشه مامی

شخصیت مامی در دورهٔ برده‌داری شکل گرفت، اما در دورهٔ بازسازی به شهرت رسید. پژوهش‌گران ممکن است استدلال کنند که جنوب ایالات متحده، نقش مامی را برای انکار تاریخ ایجاد کرد تا به میراث برده‌داری و تبعیض نژادی، مشروعیت ببخشد و دوباره آن‌ها را به نفع خود تفسیر کند. تصویر مامی، به ویژه در دورهٔ جدایی نژادی برجسته شد و همین‌طور که در سدهٔ بیست و یکم ادامه پیدا کرد، تکثیر می‌شود.^[۷][۸]

در سال ۱۹۲۳، اتحادیهٔ دختران مؤتلفه پیشنهاد ساخت مجسمهٔ مامی در نشنال مال را داد. مجسمهٔ پیشنهادی، به «مامی سیاه جنوب» اختصاص داده می‌شد.^[۲] این لایحه در مجلس سنا ایستاده مورد تشویق قرار گرفت و با اجماع دو حزب به تصویب رسید، اما پس از اعتراضات کتبی هزاران زن سیاه‌پوست، در کمیتهٔ مجلس نمایندگان لغو شد.^[۹]

اصالت تاریخی شخصیت مامی، مورد تردید است. بنا به گزارش‌های تاریخی، بیشتر زنان خدمتکار نوجوان یا جوان بوده‌اند و مانند مامی «حالت مادربزرگانه» نداشته‌اند. ملیسا هریس پری استدلال کرده که مامی، آفریدهٔ تخیل برتری سفیدپوستان است که کنیزهای ناتوان و مجبور را زنانی آرامش‌بخش، راحت و راضی تصور می‌کرد.^[۲] این در تضاد با سایر گزارش‌های تاریخی دقیق از زنان برده است، که از دست اربابان بدسرپرست برای جان خود می‌ترسیدند. در سال ۱۹۸۱، اندی وارهول مامی را در مجموعهٔ اسطوره‌ها در کنار دیگر شخصیت‌های اساطیری و فولکلور مانند بابا نوئل، میکی ماوس و سوپرمن قرار داد.^[۲]

کیمبرلی والاس سندرز در کتاب مامی: یک سده از نژاد، جنسیت و خاطرات جنوبی (۲۰۰۸) استدلال کرد که ویژگی‌های کلیشه‌ای مامی، به منبع الهام او اشاره دارد: «یک ازدواج طولانی‌مدت و پردردسر از ذات‌باوری نژادی و جنسیتی، اسطوره‌شناسی و نوستالژی جنوبی».^[۲]

تصویر خیالی مامی، در تخیل رایج ایالات متحدهٔ امروزی باقی مانده است. روان‌شناس شنه‌کوا واکر بارنز استدلال می‌کند که نزاکت سیاسی، باعث شده است که شخصیت مامی در فرهنگ سدهٔ بیست و یکم کم‌تر رایج باشد، اما کهن‌الگوی مامی همچنان بر تصویر زنان آفریقایی-آمریکایی در داستان‌ها، تأثیر می‌گذارد و آن‌ها را مراقبانی خوب، پرورش‌دهنده، فداکار، توانمند و برای قهرمانان سفیدپوست، حامی می‌داند. او میراندا بیلی، مرسدس جونز و آیوی ونتز را مثال زد.^[۲]

لباس مامی، اغلب نشان‌دهندهٔ بردگی اوست. مامی معمولاً مرتب و تمیز ظاهر می‌شود و لباسی می‌پوشد که برای وظایف خانگی او مناسب است. گاهی مامی به‌شکلی «آراسته» ظاهر می‌شود و کلاه با مانتوی مخملی از ابریشم می‌پوشد، که به برده‌دارش تعلق دارد.^[۱۲]

وقتی مامی در خانهٔ برده‌داران حضور ندارد و مشغول رسیدگی به نیازهای فرزندانشان نیست، جداگانه زندگی می‌کند. او با شوهر و فرزندانش در کلبه‌ای زندگی می‌کرد که از نظر اندازه و ساختار، از کلبهٔ برده‌های دیگر متمایز بود. کلبه در نزدیکی خانهٔ برده‌دار قرار می‌گیرد، اما با فاصله از کلبه‌های دیگر.^[۱۲]

اگرچه وظایف او کم‌تر خسته‌کننده و سخت بودند، ساعت کاری او اغلب طولانی بود و زمان کمی برای اوقات فراغت خودش باقی می‌ماند. زندگی او حول وظایفش می‌چرخید و چنان فرصتی نداشت که به کاری غیر از خدمت بپردازد. انعطاف‌پذیری در وظایفش وجود داشت که او را از یک پرستار معمولی یا یک دایه متمایز می‌کرد. در برخی از خانواده‌های ثروتمندتر، مامی دستیارانی داشت که به او کمک می‌کردند تا از فرزندان خانواده مراقبت کند. این زنان اغلب خیلی جوان‌تر از خود مامی بودند.^[۱۲]

مامی، برخلاف سایر بردگان، معمولاً برای فروش نبود و فرزندان مامی تا زمان ممکن، در یک خانواده نگهداری می‌شدند و همان روابطی را که مامی با برده‌دار داشت، حفظ می‌کردند.^[۱۲] مواقعی بودند که مامی، مجبور می‌شد فرزندان خود را برای نگهداری از فرزندان صاحبخانه رها کند. در خیلی از موارد، مامی ترجیح می‌دهد که از فرزندان خود چشم‌پوشی کند، تا بتواند شیر مادر را برای فرزندان برده‌دارش تأمین کند. مامی می‌ترسید که اگر به فرزندان خود شیر بدهد، شیر کافی برای فرزندان برده‌دار نماند.^[۱۳]

نقش خیالی مامی در خانواده‌های مزرعه‌دار، ریشه در نقش برده‌های سیاه‌پوست در مزرعه دارد. بردگان سیاه‌پوست، نقش حیاتی در خانواده‌های مزرعه‌دار داشتند. برای مامی، بیشتر این وظایف عموماً مربوط به مراقبت از فرزندان خانواده برده‌دار می‌شود، بنابراین خانم خانه را از تمام کارهای طاقت‌فرسا رها می‌کند و این شامل مراقبت از کودک نیز می‌شود. وقتی بچه‌ها بزرگ شدند و توانستند به درستی از خودشان مراقبت کنند، نقش اصلی مامی کمک به خانم در کارهای خانه است. با افزایش سال‌های خدمت مامی به خانواده، حوزهٔ نفوذ او نیز بیشتر می‌شود. او به اندازهٔ خانم خانه، اقتدار دارد و می‌تواند به همهٔ افراد خانه دستور دهد.^[۱۲]

مامی معمولاً به اندازهٔ اعضای خونی، جزئی از خانوادهٔ برده‌دارش است. اگرچه او از وضعیت پایین‌تری برخوردار است، همچنان در حلقهٔ داخلی قرار دارد. او اغلب «نوعی مادرخواندهٔ منحصربه‌فرد» دانسته می‌شود. مامی علاوه بر رسیدگی به نیازهای کودکان، وظیفهٔ آموزش آداب مناسب به آن‌ها را نیز بر عهده دارد، مثل اشاره به بزرگان مزرعه با نام‌هایی همچون «عمه» یا «عمو» در سخنرانی‌های مهم، چه مناسبتی خاص باشد یا نباشد. مامی توانایی نظم و انضباط را دارد و می‌تواند احترام کسانی که با آن‌ها کار کرده است را حفظ کند، حتی با رشد کودکان تا بزرگسالی.^[۱۲]

کاریکاتور مامی برای تبلیغات شرکت‌ها، به ویژه در صنایع غذایی استفاده شده است. در سال ۲۰۲۰، برند آنت جیمیما پس از استفاده از کاریکاتور مامی در لوگوی خود برای اهداف تجاری، مورد انتقاد مردم قرار گرفت.^[۱۴] شخصیت آنت جیمیما واقعی نبود و افراد مختلفی آن را به تصویر کشیدند: اولین آن‌ها، بردهٔ آزادشده نانسی گرین از سال ۱۸۹۳ تا ۱۹۲۳ بود و سپس آنا رابینسون (‎۱۹۲۳–۱۹۵۱)، ادیت ویلسون (‎۱۹۴۸–۱۹۶۶) و اتل ارنستین هارپر (دههٔ ۱۹۵۰). یکی از بنیانگذاران آنت جیمیما، پس از شنیدن آهنگ «عمه جیمیمای پیر» این نام را روی برند خود گذاشت.^[۱۵] متعاقباً، شرکت‌های دیگری که از استفاده از تصاویر کاریکاتورهای سیاه‌پوست سود می‌بردند نیز مورد انتقاد قرار گرفتند، از جمله: آنکل بنس، میسز باترورث و کریم آو ویت. در سال ۲۰۲۱، کواکر اوتس، صاحبان برند آنت جیمیما، تصمیم گرفتند نام آن را به پرل میلینگ کامپنی تغییر دهند و لوگوی خود را از کاریکاتور مامی، به تصویری از یک ساختمان آسیاب سنتی تغییر دادند.^[۱۴]

دستورپخت‌های عمه پریسیلا یک ستون غذا و دستورپخت بود که دههٔ ۱۹۳۰ در بالتیمور سان منتشر شد. عمه پریسیلا یک کاریکاتور کلیشه‌ای از مامی بود که به خوبی آشپزی می‌کرد و گویشی شکسته و اغراق‌آمیز داشت. عمه پریسیلا در واقع نامی مستعار برای یک زن سفیدپوست به نام النور پرسل بود. پرسل همچنین چندین کتاب آشپزی را به این نام مستعار منتشر و از نام مستعار عمه آدا در ستونی از ایونینگ سان به نام «از عمه آدا بپرس» استفاده کرد.^[۱۶] زنان سیاه‌پوست، چهرهٔ اصلی بیشتر این ستون‌های غذا یا خانه‌داری بودند، چون کلیشه‌هایی مانند مامی آن‌ها را مرتبط به خدمتکاری و انجام کارهای خانه می‌دانست.^[۱۷]

تصاویری مانند عمه جیمیما و عمه پریسیلا، کاریکاتورهای مامی بودند که بازنمایی منفی و محدودکننده‌ای از زنان سیاه‌پوست در حال خدمتکاری برای خانواده‌های سفیدپوست، ارائه می‌دادند.^[۱۸]

در اوایل سدهٔ بیستم، شخصیت مامی در خیلی از فیلم‌ها حضور داشت. هتی مک‌دنیل اولین آمریکایی آفریقایی‌تبار بود که به خاطر بازی در نقش «مامی» در فیلم بربادرفته (۱۹۳۹) برندهٔ جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن شد.^[۱۹] در سال ۱۹۴۰، اندکی پس از دریافت جایزه، انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان نقش مک‌دنیل را مورد بررسی قرار داد و از هالیوود به دلیل نداشتن نقش‌ها و شخصیت‌های متنوع برای سیاه‌پوستان غیر از بندگی، انتقاد کرد.^[۲۰] مک‌دنیل در پاسخ به واکنش‌ها گفت: «چرا باید از کسب درآمد ۷٬۰۰۰ دلاری در نقش یک خدمتکار شکایت کنم؟ اگر این کار را نمی‌کردم، در واقع هفته‌ای ۷ دلار می‌گرفتم.»^[۲۱]

برخی تصویرهای رسانه‌ای معاصر از کاریکاتور مامی را مردان سیاه‌پوست اجرا کرده‌اند.^[۲۲] مانند فیلم خانه مامان بزرگ (۲۰۰۰) به کارگردانی راجا گاسنل و بازی مارتین لارنس.^[۲۳] در این فیلم، مارتین لارنس نقش یک مأمور اف‌بی‌آی به نام مالکوم ترنر را بازی می‌کند که مخفیانه در نقش «مامان بزرگ» هتی می پیرس ظاهر می‌شود و رفتارهای کلیشه‌ای و ظاهر یک کاریکاتور مامی را به نمایش می‌گذارد. شخصیت مامان بزرگ، یک مادرسالار و خانه‌دار مسن و سیاه‌پوست با اعتقادات مذهبی آشکار و رفتاری پرورش‌دهنده است. کلیشه دیگری که در فیلم نمایش داده می‌شود، کلیشهٔ مامایی و انجام کارهای خانه است. این ریشه در تاریخ پیرزن‌های سیاه‌پوست دارد که برای خانواده‌های مزرعه‌دار مامایی می‌کردند.^[۲۴]

کمک (۲۰۱۱) به کارگردانی تیت تیلور، فیلمی برپایهٔ رمان خدمتکاران (۲۰۰۹) اثر کاترین استاکت دربارهٔ خدمتکاران سیاه‌پوستی است که در دههٔ ۱۹۶۰ برای خانواده‌های سفیدپوست در جکسون، می‌سی‌سی‌پی کار می‌کردند. رمان و فیلم روی تجربهٔ خدمتکاران سیاه‌پوست، تحت تأثیر نویسنده و کارگردانی که هردو دایه‌های سیاه‌پوستی داشتند، تمرکز کرده‌اند. داستان از چشم‌انداز شخصیت اصلی اسکیتر است که او را هم یک دایهٔ سیاه‌پوست بزرگ کرده است. در طول فیلم، اسکیتر چندین خدمتکار سیاه‌پوست را متقاعد می‌کند تا داستان‌ها و نارضایتی‌های خود را به اشتراک بگذارند و همین منجر به غوغا می‌شود. فیلم و رمان به دلایل مختلفی مورد انتقاد قرار گرفتند: یکی از آن‌ها این بود که سفیدپوستان هم رمان و هم فیلم را ساخته و در آن‌ها اجرا کرده‌اند.^[۲۱]

• ریچل، قصهٔ بابی (Bobby's Make-Believe)، ۱۹۱۹، کوچهٔ بنزین، ۱۹۲۱.^[۲۵]
• اپال، بوتس و رفقایش (Boots and Her Buddies) اثر ادگار مارتین

تصاویر مامی را می‌توان در قالب چندین اشیاء از جمله عروسک، ظروف سفالی، شیشه کوکی، نمک، فلفل‌پاش و سایر وسایل خانه یافت. کاریکاتور مامی، بخشی از تبلیغات پس از جنگ داخلی بود که کلیشه‌های منفی و نادرست را در مورد آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار منتشر می‌کرد. این ظروف سفالی و عروسک‌های مامی، تأثیراتی مشابه باورهای نادرست ایجادشده توسط مینسترل شو داشتند. این مجسمه‌ها، اغلب دارای ویژگی‌های اغراق‌آمیز بودند و تلاش می‌کردند تا آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار را به‌طور نادرست «رام، احمق و هیجانی» نشان دهند. علی‌رغم معنای نژادپرستانهٔ آن‌ها، این اقلام چون یادگاری هستند نگهداری می‌شوند. اگرچه این عروسک‌ها و ظروف سفالی، سیاه‌پوستان را از دایرهٔ انسانیت خارج می‌کنند، اما برخی از آن‌ها هنوز به ارزش صدها دلار فروخته می‌شوند.^[۲۶]

در نچیز، می‌سی‌سی‌پی، یک رستوران جاده‌ای به نام قفسهٔ مامی وجود دارد که سال ۱۹۴۰ تأسیس شد. این ساختمان به شکل کاریکاتور مامی همراه با دستمال سر و دامن بلند قرمز است. شبیه به آنت جیمیما، قفسهٔ مامی از تصاویر و کلیشه‌های زنان سیاه‌پوست برای تبلیغ یک تجارت استفاده می‌کند. استفاده از کاریکاتور مامی در رستوران برای به تصویر کشیدن بندگی سیاهان، یادآور نحوهٔ به تصویر کشیدن آن‌ها در جنوب قدیم است.^[۲۷]

• بلیندی دوست‌داشتنی (Beloved Belindy) اثر جانی گروئل: شخصیت بلیندی دوست‌داشتنی را جانی گروئل، خالق رگدی آن طراحی کرد. این شخصیت به شکل عروسک هم درآمد و در کتاب‌ها به تصویر کشیده شد.^[۲۸]

تلویزیون‌ها، تا اواسط دههٔ ۱۹۴۰ در خانه‌های ایالات متحده رایج نشدند و برنامه‌های رادیویی، سرگرمی محبوب خانواده‌های آمریکایی بودند. در سال ۱۹۳۹، بولا بوندی شخصیت رادیویی برای اولین بار در برنامهٔ Homeward Unincorporated حضور پیدا کرد. بولا شخصیتی بود که نقش مامی کلیشه‌ای را داشت. بازیگر سفیدپوست مارلین هرت، به جای این شخصیت صحبت می‌کرد. این شخصیت به خوبی در چندین برنامهٔ رادیویی دیگر حضور پیدا کرد. با گذشت زمان، سازندگان و تهیه‌کنندگان این نمایش‌ها می‌خواستند یک زن سیاه‌پوست واقعی به جای شخصیت حرف بزند. هتی مک‌دنیل، سال ۱۹۴۷ این نقش را در نسخهٔ رادیویی دریافت کرد. این برنامهٔ رادیویی، اوایل دههٔ ۱۹۵۰ به تلویزیون منتقل شد و به مدت سه فصل ادامه یافت. اتل واترز در فصل ۱ این برنامه نقش بازی می‌کرد، او بعدها برنامه را ترک کرد چون دیگر نمی‌خواست کلیشهٔ مامی را به تصویر بکشد. مک‌دنیل این نقش را در فصل دوم به عهده گرفت و پیش از بیمار شدنش، در ۶ قسمت حضور پیدا کرد. گفته شده است که مک‌دنیل بارها و بارها نقش‌های مامی را انتخاب کرده است، زیرا آن‌ها تنها نقش‌های قابل دسترس برای زنان سیاه‌پوست در این دوره بودند. مک‌دنیل مانند نقش خود در رادیو، ظاهر یک مامی را داشت: هیکل درشت، دهان بزرگ و پوست تیره که با دندان‌های سفید و چشمان درشتش در تضاد بودند. لوئیز بیورز هم از بازیگرانی بود که این نقش را در تلویزیون به عهده گرفتند. بولا همهٔ ویژگی‌های شخصیتی یک مامی را داشت. او همیشه مطمئن بود که از «خانواده» خود، — خانواده‌ای که او برایشان کار می‌کرد — به خوبی مراقبت می‌شود. در چندین قسمت برنامه، مامی در هر شرایطی به آن‌ها کمک می‌کرد و نیازهای آن‌ها را بالاتر از نیازهای خودش قرار می‌داد. انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان و منتقدان دیگر، تصویری را که نمایش از زنان آمریکایی آفریقایی‌تبار ارائه می‌کرد دوست نداشتند، زیرا از کلیشهٔ مامی حمایت می‌کرد.^[۲۹]

با گذشت زمان، تصویر مامی به شکل معاصری تغییر یافت. چندتا از ویژگی‌های امروزی‌تری که مامی دریافت کرد، این‌ها بودند که دستمال سر او برداشته شد، هیکلش کوچک‌تر گشت و همچنین رنگ روشن‌تری پیدا کرد. علاوه بر این، صاحب او همیشه سفیدپوست نبود.^[۳۰]

برخی از سیتکام‌های تلویزیونی معاصر که مامی‌ها را به نمایش می‌گذارند، عبارتند از: مود (‎۱۹۷۲–۱۹۷۸)، جایی که شخصیت فلوریدا با بازی استر رول، خدمتکار یک خانوادهٔ سفیدپوست بود. یک اسپین‌آف برای این سیتکام به نام روزگار خوب (‎۱۹۷۴–۱۹۷۹) ساخته شد و روی شخصیت فلوریدا و خانواده‌اش تمرکز کرد، که به خوشی در یک پروژهٔ مسکونی کم‌هزینه زندگی می‌کردند. برنامه‌های تلویزیونی دیگری که مامی از شخصیت‌های آن‌هاست، عبارتند از: مامای خودمه (‎۱۹۷۴–۱۹۷۵)، استراحتی بهم بده! (‎۱۹۸۱–۱۹۸۷) و چه اتفاقی داره می‌افته!! (‎۱۹۷۶–۱۹۷۹).^[۳۱]

وقتی مامی‌های معاصر دیگر ظهور کردند، معمولاً شغل خدمتکاری خود را نگه داشتند و تنها در ویژگی‌های فیزیکی خود دچار تغییر شدند؛ با این حال، ویژگی‌های عاطفی آن‌ها ثابت ماندند. مامی‌های معاصر تیزهوش و خودرأی ماندند. چرخش جدیدی در نگرش مامی معاصر در سیتکام جفرسون‌ها (‎۱۹۷۵–۱۹۸۵) رخ داد، جایی که فلورانس، خدمتکاری با بازی مارلا گیبس، برای یک خانوادهٔ آمریکایی آفریقایی‌تبار مرفه کار می‌کند.^[۵]

دنیایی متفاوت (‎۱۹۸۷–۱۹۹۳) یک سیتکام بود که دانشجویان هیلمن، کالج تخیلی سیاه‌پوستان را به نمایش می‌گذاشت. در قسمتی با عنوان «عزیزترینِ مامی»، کلیشهٔ مامی مورد بحث قرار گرفت.^[۳۲]

امروزه، تصاویر کلیشه‌ای یا کنترل‌کننده از زنان سیاه‌پوست، منعکس‌کننده تغییرات اقتصادی، قانونی و اجتماعی است که از دههٔ ۱۹۶۰ تاکنون برای سیاه‌پوستان رخ داده است. این تصاویر، همچنین بازتابی از یک جامعه به کل هستند – اقتصاد جهانی، دسترسی بی‌سابقه به رسانه‌ها و نابرابری‌های نژادی گذرا – و برای طبقات مختلف، به یک شکل نشان داده نمی‌شوند. به زنان سیاه‌پوست طبقهٔ کارگر، برچسب «مادر سیاه‌پوست بد» / «ولفر کویین» و «سلیطه» (زنان سیاه‌پوست بیش‌فعال جنسی و اهل مادیات در فرهنگ «هیپ‌هاپ») زده می‌شود، همچنین زنان سیاه‌پوست طبقهٔ متوسط، «بانوان سیاه‌پوست» با ظاهراً میل جنسی مهارنشدنی و زنان سیاه‌پوست تحصیل‌کرده، اغلب «سلیطهٔ سیاه‌پوست تحصیل‌کرده»، سوءاستفاده‌گر و کنترل‌کننده نامیده می‌شوند. زنان سیاه‌پوست در مناصب قدرت، اغلب «مامی امروزی» نامیده می‌شوند؛ این نام برای زنان سیاه‌پوست تحصیل‌کرده و موفقی در طبقهٔ متوسط روبه‌بالا/بالا استفاده می‌شود که «از تسلط ساختارها، نهادها یا کارفرمایان به مدیریت سفیدپوستان بر هزینهٔ [زندگی] شخصی [خود] پشتیبانی می‌کنند».^[۳۳] این تصور از کلیشهٔ اصلی «مامی» مشتق شده است که نه تنها زنان سیاه‌پوست را فرمان‌بردار نشان می‌داد، بلکه آن‌ها را اغلب راضی از خدمت به برده‌دار سفیدپوست خود می‌دانست.

• Bernstein, Robin, Racial Innocence: Performing American Childhood from Slavery to Civil Rights (New York: New York University Press, 2011), 157, 174–176, 180–181.
• Bogle, Donald, Toms, Coons, Mulattoes, Mammies, & Bucks: An Interpretive History of Blacks in American Films (New York: Continuum, 1973/1994), 57.
• Camacho, Roseanne V. , "Race, Region, and Gender in a Reassessment of Lillian Smith." Southern Women: Histories and Identities. Columbia: University of Missouri Press, 1992. p. 168.
• Clinton, Catherine, The Plantation Mistress: Woman's World in the Old South (New York: Pantheon Books, 1982), 201–202.
• Jewel, K. Sue, From Mammy to Miss America and Beyond: Cultural Images and the Shaping of US Social Policy, 1993.
• Parkhurst, Jessie W. , "The Role of the Black Mammy in the Plantation Household", The Journal of Negro History, Vol. 23, No. 3, July 1938
• Smith, Lillian, Killers of the Dream. New York: W.W. Norton, 1949. p. 123-4.
• Thurber, Cheryl, "The Development of the Mammy Image and Mythology." Southern Women: Histories and Identities, Columbia: University of Missouri Press, 1992. p. 96.
• Turner, Patricia A. , Ceramic Uncles & Celluloid Mammies: Black Images and Their Influence on Culture (New York: Anchor Books, 1994), 44.
• Walker-Barnes, Chanequa (2014), "Jezebels, Mammies, and Matriarchs", Too Heavy a Yoke: Black Women and the Burden of Strength, Wipf and Stock, ISBN 978-1-62032-066-2