کولوها
کولوها گروهی از مردم سیاهپوست و از ایرانیان آفریقاییتبار هستند که در استان فارس زندگی میکنند. تمرکز جمعیتی این گروه عمدتاً در مناطق جنوبی و جنوبشرقی استان، بهویژه در شهرهای داراب جهرم و فسا و روستاهای اطراف است.یکی از روستاهای داراب به دنگون یا دنگان به طور کامل اهالی روستا را این گروه از مردم یعنی کولوها تشکیل می دهند، و همچنین شماری از روستاهای مانند صحرارود، نوبندگان و زنگنه در فسا و همچنین روستای باباعرب در جهرم دارای جمعیت قابل توجهی از کولوها هستند.[۱]
پیشینهٔ تاریخی کولوها به دوران قاجار و پهلوی بازمیگردد، زمانی که بردگان آفریقایی از طریق خلیج فارس و توسط سوداگران عرب از مناطق شرقی آفریقا مانند زنگبار، اتیوپی، سومالی و تانزانیا به ایران آورده میشدند. بسیاری از این افراد پس از آزادی، در مناطق جنوبی ایران ساکن شدند و نسلهای بعدی آنان در قالب جوامع محلی مانند کولوها در فارس شکل گرفتند.[۲]
مادام دیولافوا، باستانشناس فرانسوی، در سفرهای خود به ایران در قرن نوزدهم، مشاهداتی دربارهٔ زندگی و فرهنگ کولوها ثبت کرده است. او از جمله نخستین پژوهشگرانی بود که به بررسی ریشههای آفریقایی برخی از جوامع جنوب ایران پرداخت.[۳]
امروزه کولوها به زبان فارسی سخن میگویند و در زمینههای کشاورزی، دامداری و صنایع دستی فعالیت دارند. برخی از آیینها و مراسم سنتی آنان، مانند مراسم زار، ریشه در فرهنگ آفریقایی دارد و در مناطق جنوبی ایران نیز رایج است. موسیقی و رقص بندری نیز از جلوههای فرهنگی تأثیرگرفته از سنتهای آفریقایی در میان ایرانیان آفریقاییتبار محسوب میشود.[۲]
پژوهشگران معاصر مانند بهناز میرزایی، دانشیار تاریخ خاورمیانه در دانشگاه بروک کانادا، مطالعات گستردهای دربارهٔ دیاسپورای آفریقایی در ایران انجام دادهاند. او در تحقیقات خود به نقش تاریخی، فرهنگی و اجتماعی ایرانیان آفریقاییتبار از جمله کولوها پرداخته است.[۲]