کوه‌زایی گرنویل
کوه‌زایی گرنویل یک رویداد دیرپای کوه‌ساز در دورهٔ پیشین‌زیستی میانه بود که با شکل‌گیری ابرقارهٔ رودینیا ارتباط داشت. آثار این رویداد در قالب یک کمربند کوه‌زایی برجسته باقی مانده است که بخش قابل‌توجهی از قارهٔ آمریکای شمالی، از لابرادور تا مکزیک، و همچنین اسکاتلند را دربر می‌گیرد.
پوستهٔ کوه‌زایی گرنویل با سن مزوزوییک میانی تا پسین (ح.۱۲۵۰—۹۸۰ میلیون سال پیش) در سراسر جهان یافت می‌شود، اما عموماً تنها رویدادهایی که در حاشیه‌های جنوبی و شرقی لورنتیا رخ داده‌اند، با نام «گرنویل» شناخته می‌شوند.[۱] این رویدادهای کوه‌زایی در آفریقا با نام کوه‌زایی کیباران، در اروپای غربی با نام کوه‌زایی دالسلندی و در برزیل با نام کوه‌زایی سونساس نیز شناخته می‌شوند.
مقیاس زمانی
زمان‌بندی کوه‌زایی گرنویل همچنان موضوع بحث و اختلاف‌نظر است. مقیاس زمانی ارائه‌شده توسط توبی ریورز در سال ۲۰۰۲ از ایالت گرنویل که به‌خوبی حفظ شده است، استخراج شده و یکی از دقیق‌ترین سوابق مربوط به این کوه‌زایی را ارائه می‌دهد.[۲] این طبقه‌بندی، عنوان کلاسیک «گرنویل» را شامل دو چرخهٔ جداگانهٔ کوه‌زایی در نظر می‌گیرد؛ کوه‌زایی‌های ریگولت، اتاوان و شاویگین چرخهٔ گرنویل را تشکیل می‌دهند و کوه‌زایی الزویرین به‌صورت چرخه‌ای مستقل در نظر گرفته می‌شود. به دلیل وسعت زیاد منطقه‌ای که تحت تأثیر رویدادهای گرنویل قرار گرفته است، زمان‌بندی این رویدادها در نقاط مختلف کمربند کوه‌زایی تفاوت‌هایی دارد.[۱]
سن‌ها از روی فعالیت ماگمایی مرتبط با چرخه‌های منفرد کوه‌زایی به‌طور تقریبی تعیین شده‌اند. فاصله‌های موجود در سن چرخه‌های فشاری و تجزیه‌وتحلیل ایزوتوپی هورنبلند، بیوتیت و فلدسپات پتاسیمی نشان می‌دهند که هنگامی که فشردگی به‌طور موقت متوقف شده بود، کشش در حال وقوع بوده است.[۳][۴]
مقالهٔ ریورز در سال ۲۰۰۸ زمان‌بندی دوره‌های مختلف کوه‌زایی را بررسی و خط زمانی را بر اساس دگرگونی فضایی و زمانی سنگ‌های موجود بازسازی می‌کند. بر اساس این نسخهٔ جدیدتر خط زمانی، که ترکیبی از مدل‌های سال ۱۹۹۷ ریورز و ۲۰۰۲ گاور و کروگ است، کوه‌زایی الزویرین از ۱۲۴۰ تا ۱۲۲۰ میلیون سال پیش رخ داده است؛ کوه‌زایی شاویگین از ۱۱۹۰ تا ۱۱۴۰ میلیون سال پیش روی داده و دیگر بخشی از چرخهٔ گرنویل محسوب نمی‌شود؛ و کوه‌زایی‌های اتاوان (۱۰۹۰–۱۰۲۰ میلیون سال پیش) و ریگولت (۱۰۱۰–۹۸۰ میلیون سال پیش) به‌عنوان فازهایی در کوه‌زایی گرنویل گروه‌بندی می‌شوند.[۵]
زمین‌ساخت عمومی
بازسازی رویدادهای کوه‌زایی همچنان ادامه دارد، اما دیدگاه پذیرفته‌شدهٔ کلی این است که حاشیه‌های شرقی و جنوبی لورنتیا تا آغاز برخورد قاره‌ای، حاشیه‌های همگرای فعال بودند. این نوع فرورانش (نوع B) در مناطق فرورانش امروزی تمایل دارد کمان‌های ماگمایی را روی لبه یا در نزدیکی لبهٔ صفحهٔ فرورونده قرار دهد و شواهدی از کمان‌های جزیره‌ای هم‌زمان (حدود ۱۳۰۰–۱۲۰۰ میلیون سال پیش) را می‌توان در سراسر کوه‌زایی گرنویل یافت. آند در آمریکای جنوبی به‌عنوان نمونهٔ امروزی مشابه این وضعیت در نظر گرفته می‌شود.[۱]
از حدود ۱۱۹۰ تا ۹۸۰ میلیون سال پیش (که زمان دقیق آن بسته به محل متفاوت است)، دو بلوک قاره‌ای جداگانه با لورنتیا برخورد کردند. تصور می‌شود هر دو رویداد برخورد مشابه برخوردی باشند که امروزه موجب رشد رشته‌کوه هیمالیا می‌شود.[۱][۶] برای مدتی تصور می‌شد یکی از این بلوک‌ها قارهٔ آمازونیا باشد، اما شواهد دیرینه‌مغناطیس‌شناسی اکنون ثابت کرده‌اند که چنین نیست.[۷]
این دوره‌های رانش و دگرگونی پیوسته نبودند، بلکه با دوره‌های نسبتاً آرامی قطع می‌شدند که طی آن پلوتون‌های مجموعهٔ AMCG (آنورتوزیت / مانجریت / شارنوکیت / گرانیت) در سنگ‌های میزبان نفوذ کردند.[۱] قطبیت فرورانش (اینکه کدام صفحه بر روی دیگری قرار می‌گرفت) بر اساس منطقه و زمان متفاوت بود. برخی بقایای کمان‌های جزیره‌ای در حاشیهٔ لورنتیا جای‌گیری کردند و برخی دیگر طی کوه‌زایی به آن پیوستند.[۸][۹] زمان‌بندی این رویدادها با استفاده از روابط قطع‌کنندگی مشاهده‌شده در صحرا و همچنین SHRIMP (ریزکاوشگر یونی با تفکیک‌پذیری بالا) و TIMS (طیف‌سنجی جرمی یونش حرارتی) و سن‌یابی اورانیوم–سرب تعیین شده است.[۱۰]
نخستین دورهٔ فعالیت زمین‌ساختی، پیوستن یک کمان جزیره‌ای در مقطعی طی کوه‌زایی الزویرین بود.[۷] پیش از پیوستن کمان جزیره‌ای، فرورانش میان یک صفحهٔ قاره‌ای و احتمالاً یک صفحهٔ اقیانوسی در حال وقوع بود. کشش ورقه و عوامل دورمیدانی مانند فشار پشته به کاهش فاصلهٔ میان کمان جزیره‌ای و قاره کمک می‌کردند. بسته به زاویهٔ فرورانش، تغییرشکل پوستهٔ قاره‌ای نیز از پیش آغاز شده و موجب ضخیم‌شدن سنگ‌کره شده بود. تا ۱٫۱۹ میلیارد سال پیش، حوضهٔ پشت‌کمانی الزویر در حال بسته‌شدن بود.[۳]
از ۱٫۱۸ تا ۱٫۱۴ میلیارد سال پیش، کشش در این منطقه رخ می‌داد.[۳] این کشش ممکن است ناشی از سردشدن سنگ‌کره، که با نام فرونشست گرمایی نیز شناخته می‌شود، یا ناشی از فعالیت فشاری منطقه بوده باشد که برخی گسل‌های کششی را دوباره فعال کرده است. کشش با سن‌های ایزوتوپی سنگ‌هایی که پیش‌تر ذکر شدند مشخص می‌شود. علاوه بر این، حوضه‌های رسوبی تشکیل شدند که نشان می‌دهد حاشیه به‌اندازه‌ای آرام بوده است که رسوبات بتوانند در آن انباشته شوند. بااین‌حال، در برخی مناطق از ۱٫۱۶ تا ۱٫۱۳ میلیارد سال پیش، هم‌زمان با کشش، شواهدی از ادامهٔ رانش و جای‌گیری ترانها وجود دارد.[۳]
بر اساس یکی از مدل‌ها، از ۱٫۱۲ تا ۱٫۰۹ میلیارد سال پیش رانش به سوی غرب رخ داده و پس از آن، تا ۱٫۰۵ میلیارد سال پیش، کشش فعالیت اصلی زمین‌ساختی بوده است.[۳] در این زمان زمین‌وارهٔ گرانولیتی مرکزی برون‌زد پیدا کرد و ماگماتیسم جزئی رخ داد.[۷] علت تغییر از فشردگی به کشش مشخص نیست، اما ممکن است حاصل فروریزش گرانشی، جداشدگی گوشته، تشکیل یک ستون گوشته‌ای در زیر یک ابر قاره، تغییر عوامل دورمیدانی در توزیع تنش، یا ترکیبی از این عوامل بوده باشد که همگی از پویایی سیارهٔ ما ناشی می‌شوند.[۷] تاریخچهٔ چرخه‌ای فشردگی و کشش این منطقه مشابه چرخهٔ ویلسون است. در این بخش از جهان، چرخهٔ ویلسون موجب ایجاد حوضه‌ای برای اقیانوس یاپتوس می‌شد.
سنگ‌شناسی عمومی
امروزه کوه‌زایی گرنویل با کمربندهای چین‌خوردگی و راندگی با روند به سوی شمال‌غرب و رژیم‌های دگرگونی فشار بالا، همچنین ماگماتیسم متمایز مجموعهٔ AMCG مشخص می‌شود. دگرگونی معمولاً در رخساره‌های آمفیبولیت و گرانولیت رخ داده است؛ یعنی تغییرات در دما و فشار متوسط تا بالا. متاگابروهای اکلوژیتی‌شده (سنگ‌های دگرگونی سنگ فرامافیک با فشار بسیار بالا) در برخی نقاط یافت می‌شوند و احتمالاً نشان‌دهندهٔ نواحی با عمیق‌ترین مدفون‌شدگی و/یا شدیدترین برخورد هستند.[۱۱] در سراسر این کوه‌زایی، این توالی‌های سنگ‌های دگرگونی فشار بالا توسط پلوتون‌های نفوذی مجموعهٔ AMCG قطع شده‌اند که عموماً به‌عنوان نفوذی‌های هم‌زمان یا پس از زمین‌ساخت تفسیر می‌شوند. پلوتونیسم AMCG عموماً با صعود سست‌کره در زیر سنگ‌کرهٔ نازک‌شده مرتبط است.[۱][۱۲] این موضوع از نظریه‌ای ناشی می‌شود که بر اساس آن پلوتونیسم AMCG در اثر انباشت بازالت تولئیتی الیوینی در قاعدهٔ پوستهٔ قاره‌ای هنگام کشش زمین‌ساختی ایجاد می‌شود.[۳] سنگ‌کره ممکن است در اثر همرفت یا دلامیناسیون نازک شده باشد؛ در دلامیناسیون، بخش زیرین سنگ‌کره جدا و برداشته می‌شود. هر دو مدل برای کوه‌زایی گرنویل پیشنهاد شده‌اند.[۳]
کوه‌زایی گرنویل را می‌توان بر اساس ساختار، سنگ‌شناسی و دیرین‌گرماسنجی به سه بخش تقسیم کرد. این سه بخش که به‌ترتیب کمربند گنیس، کمربند متاسدیمنتی و زمین‌وارهٔ گرانولیتی نامیده می‌شوند، همگی توسط پهنهٔ برشی از یکدیگر جدا شده‌اند.[۴][۷] کمربند گنیس از گنیس‌های فلسیک و آمفیبولیت‌هایی تشکیل شده است که در رخساره‌های آمفیبولیت بالایی تا گرانولیت دگرگون شده‌اند. رانش در این بخش کم‌زاویه بوده، اما با ادامه و تکامل فرایند می‌توانسته افزایش یافته و بچرخد. برش در این ناحیه از نوع برش شکل‌پذیر است؛ یعنی ماده در حال سردشدن و جامدشدن بوده، اما همچنان رفتار لزج یا پلاستیک داشته است. سن این کمربند تقریباً ۱٫۸ تا ۱٫۱۸ میلیارد سال است. تصور می‌شود دگرگونی منطقه‌ای در حدود ۱٫۴ میلیارد سال پیش این ناحیه را تغییرشکل داده و رانش دگرگونی در حدود ۱٫۱۶ تا ۱٫۱۲ میلیارد سال پیش رخ داده است.[۴][۷]
کمربند متاسدیمنتی عمدتاً از سنگ‌های رسوبی و آتشفشانی تشکیل شده است که دچار دگرگونی از رخسارهٔ شیست سبز تا گرانولیت شده‌اند. بخش‌های فرعی این کمربند شامل حوزه‌های بنکرافت، الزویر، شاربات لیک و فرانتناک و نیز پست‌بوم آدیرونداک هستند. بسته به محل، مشخص شده است که ماگماتیسم در این کمربند بین ۱٫۴۲ تا ۱٫۰۴ میلیارد سال پیش رخ داده است. همانند کمربند گنیس، تصور می‌شود دگرگونی در حدود ۱٫۱۶ میلیارد سال پیش رخ داده باشد.[۴][۷]
زمین‌وارهٔ گرانولیتی از گنیس‌های متاآذرین، از جمله توده‌های آنورتوزیتی، تشکیل شده است. آنورتوزیت‌ها در پلوتون‌ها تشکیل می‌شوند و عمدتاً از پلاژیوکلاز ساخته شده‌اند. سنگ‌های استان گرنویل در کانادا در این دسته قرار می‌گیرند. قدیمی‌ترین ماگماتیسم شناخته‌شده در این منطقه حدود ۱٫۳۲ میلیارد سال قدمت دارد. دگرگونی رخسارهٔ گرانولیت در حدود ۱٫۱۵ میلیارد سال پیش آغاز شد و حدود ۱۵۰ میلیون سال پس از شروع آن ادامه یافت؛ بااین‌حال، تداوم این دگرگونی را نمی‌توان تعیین کرد.[۴][۷]
تغییرات منطقه‌ای
برای درک کوه‌زایی، جداکردن تاریخچهٔ زمین‌ساختی محلی از تاریخچهٔ زمین‌ساختی در مقیاس بزرگِ کمربند کوه‌زایی اهمیت دارد. برای این منظور، کوه‌زایی گرنویل معمولاً به چهار ناحیه تقسیم می‌شود: گسترهٔ جنوبی در تگزاس و مکزیک، رشته‌کوه آپالاش، کوه‌های آدیرونداک و ایالت گرنویل. بخشی از این کوه‌زایی را می‌توان در اسکاتلند نیز یافت، اما به دلیل نزدیکی اسکاتلند به استان گرنویل پیش از گشایش اقیانوس یاپتوس، این دو منطقه تا حد زیادی تاریخچهٔ مشترکی دارند.[۱][۱۳]
تگزاس و مکزیک
تگزاس و مکزیک حاشیهٔ جنوبی لورنتیا را تشکیل می‌دهند و احتمالاً با قاره‌ای متفاوت از قارهٔ دخیل در برخورد شرقی برخورد کرده‌اند.[۶] کوه‌زایی زاپوتکان در مکزیک هم‌زمان با مراحل پایانی کوه‌زایی گرنویل است و عموماً هر دو یک رویداد واحد در نظر گرفته می‌شوند.[۱۴] پروتولیت‌های آذرین مزوزوییک میانی (که در جریان کوه‌زایی به رخسارهٔ گرانولیت دگرگون شده‌اند) در مکزیک به دو گروه سنی تقسیم می‌شوند: حدود ۱۲۳۵–۱۱۱۵ میلیون سال و حدود ۱۰۳۵–۱۰۱۰ میلیون سال. سنگ‌های گروه نخست دارای ویژگی‌های ژئوشیمیایی هستند که منشأ آن‌ها را به کمان جزیره‌ای و حوضه پشت‌کمانی نسبت می‌دهد. گروه دوم نمایانگر ماگماتیسم AMCG است. این سنگ‌های AMCG در سراسر کوه‌زایی گرنویل تا حدی غیرعادی هستند، زیرا هیچ رویداد کوه‌زایی شناخته‌شده‌ای وجود ندارد که بلافاصله پیش از جای‌گیری آن‌ها رخ داده باشد.[۱۴]
پیشنهاد شده است که رژیم فرورانش زیر حاشیهٔ لورنتیا (که امروزه در تگزاس و در شمال تران مکزیکیِ افزوده‌شده قرار دارد) حدود ۱۲۳۰ میلیون سال پیش پایان یافته و قطبیت فرورانش معکوس شده است تا قارهٔ برخوردکننده را به سوی شمال بیاورد؛ زیرا بالاآمدگی لیانو که تاریخچهٔ گرنویل در تگزاس را ثبت کرده است، پس از این زمان هیچ شواهدی از ماگماتیسم کمانی ندارد.[۹]
آپالاش
رشته‌کوه آپالاش شامل رخنمون‌های کوچک و جداافتاده‌ای از کوه‌زایی گرنویل است. بزرگ‌ترین آن‌ها، برون‌زد درازدامنه، شامل کوه‌های لانگ رنج در نیوفاندلند است. دیگر رخنمون‌ها شامل توده‌های شناندوآ و فرنچ برود هستند که ایالت بلو ریج در ویرجینیا را تشکیل می‌دهند. سنگ‌های بلو ریج از گنیس‌های گوناگون در رخساره‌های آمفیبولیت بالایی و گرانولیت تشکیل شده‌اند که توسط سنگ‌های شارنوکیت و گرانیتوئید قطع شده‌اند. این سنگ‌های آذرین در سه بازه نفوذ کرده‌اند: حدود ۱۱۶۰–۱۱۴۰ میلیون سال پیش، حدود ۱۱۱۲ میلیون سال پیش و حدود ۱۰۸۰–۱۰۵۰ میلیون سال پیش؛ و بافت آن‌ها از توده‌ای تا دارای تورق ضعیف است.[۱]
آدیرونداک‌ها
این منطقه شامل یک گنبد عظیم از سنگ‌های پروتروزوییک در مرز نیویورک–کانادا است. هر دو پالس کوه‌زایی الزویرین (حدود ۱۲۵۰–۱۱۹۰ میلیون سال پیش) و اتاوان (حدود ۱۰۸۰–۱۰۲۰ میلیون سال پیش) در آدیرونداک‌ها ثبت شده‌اند و موجب تشکیل سنگ‌های دگرگونی درجه‌بالا شده‌اند. یک پهنهٔ برشی پرکرنش با روند شمال‌غربی، گنبد را به ارتفاعات در جنوب‌شرق و پست‌بوم‌ها در شمال‌غرب تقسیم می‌کند. تصور می‌شود[۷][۱۵] که این پهنهٔ برشی (کارتاژ–کالتن) در جریان دورهٔ اتاوان یک مرز تراسپرسشی بوده است؛ زمانی که ارتفاعات بر روی پست‌بوم‌ها رانده شدند.[۱]
ایالت گرنویل
ایالت گرنویل به نام گرنویل در کبک نام‌گذاری شده و جوان‌ترین بخش سپر کانادا را تشکیل می‌دهد. از آنجا که این منطقه از زمان کوه‌زایی تاکنون تحت تأثیر دگرگونی منطقه‌ای دیگری قرار نگرفته است، منطقه‌ای ایده‌آل برای مطالعهٔ زمین‌ساخت دورهٔ گرنویل و پیش از گرنویل به شمار می‌رود. ازاین‌رو، بخش عمدهٔ دانسته‌های موجود دربارهٔ کوه‌زایی و فرایندهای آن از استان گرنویل به دست آمده است.[۱] کوه‌های لورنتین بخشی از این استان هستند.
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Tollo, Richard P.; Louise Corriveau; James McLelland; Mervin J. Bartholomew (2004). "Proterozoic tectonic evolution of the Grenville orogen in North America: An introduction". In Tollo, Richard P.; Corriveau, Louise; McLelland, James; et al. (eds.). Proterozoic tectonic evolution of the Grenville orogen in North America. Geological Society of America Memoir. Vol. 197. Boulder, CO. pp. 1–18. ISBN 978-0-8137-1197-3.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) - ↑ Rivers, T.; et al. (2002). "The High Pressure belt in the Grenville Province: Architecture, timing, and exhumation". Canadian Journal of Earth Sciences. 39 (5): 867–893. Bibcode:2002CaJES..39..867R. doi:10.1139/e02-025.
- 1 2 3 4 5 6 7 Corrigan, D.; Hanmer, S. (1997). "Anorthosites and related granitoids in the Grenville orogen: A product of convective thinning of the lithosphere?". Geology. 25 (1): 61–64. Bibcode:1997Geo....25...61C. doi:10.1130/0091-7613(1997)025<0061:AARGIT>2.3.CO;2.
- 1 2 3 4 5 DeWolf, C.; Mezger, K. (1994). "Lead isotope analysis of leached feldspars: Constraints on the early crustal history of the Grenville Orogen" (PDF). Geochimica et Cosmochimica Acta. 58 (24): 5537–5550. Bibcode:1994GeCoA..58.5537D. doi:10.1016/0016-7037(94)90248-8. hdl:2027.42/31183.
- ↑ Rivers, T.; et al. (2008). "Assembly and Preservation of lower, mid, and upper orogenic crust in the Grenville Province-Implications for the evolution of large hot long-duration orogens". Precambrian Research. 167 (3–4): 237–259. Bibcode:2008PreR..167..237R. doi:10.1016/j.precamres.2008.08.005.
- 1 2 Mosher, Sharon; April M. Hoh; Jostin A. Zumbro; Joseph F. Reese (2004). "Tectonic evolution of the eastern Llano Uplift, central Texas: A record of Grenville orogenesis along the southern Laurentian margin". In Tollo, Richard P.; Corriveau, Louise; McLelland, James; et al. (eds.). Proterozoic tectonic evolution of the Grenville orogen in North America. Geological Society of America Memoir. Vol. 197. Boulder, CO. pp. 783–798. ISBN 978-0-8137-1197-3.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Margaret M.Streepey; Carolina Lithgow-Bertelloni; Ben A. van der Pluijm; Eric J. Essene; Jerry F. Magloughlin (2004). "Exhumation of a collisional orogen: a perspective from the North American Grenville Province". In Tollo, Richard P.; Corriveau, Louise; McLelland, James; et al. (eds.). Proterozoic tectonic evolution of the Grenville orogen in North America (PDF). Geological Society of America Memoir. Vol. 197. Boulder, CO. pp. 391–410. ISBN 978-0-8137-1197-3. Archived from the original (PDF) on 2016-06-23. Retrieved 2011-04-30.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) - ↑ Corriveau, Louise (1990). "Proterozoic subduction and terrane amalgamation in the southwestern Grenville province, Canada: Evidence from ultrapotassic to shoshonitic plutonism". Geology. 14 (7): 614–617. Bibcode:1990Geo....18..614C. doi:10.1130/0091-7613(1990)018<0614:PSATAI>2.3.CO;2.
- 1 2 Mosher, S.; et al. (2008). "Mesoproterozoic plate tectonics: A collisional model for the Grenville-aged orogenic belt in the Llano uplift, central Texas". Geology. 36 (1): 55–58. Bibcode:2008Geo....36...55M. doi:10.1130/G24049A.1.
- ↑ Tollo, Richard P.; John N. Aleinikoff; Elizabeth A. Borduas; Paul C. Hackley; C. Mark Fanning (2004). "Petrologic and geochronologic evolution of the Grenville orogen, northern Blue Ridge province, Virginia". In Tollo, Richard P.; Corriveau, Louise; McLelland, James; et al. (eds.). Proterozoic tectonic evolution of the Grenville orogen in North America. Geological Society of America Memoir. Vol. 197. Boulder, CO. pp. 647–677. ISBN 978-0-8137-1197-3.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) - ↑ Indares, Aphrodite; Rivers, Toby (February 1995). "Textures, metamorphic reactions and thermobarometry of eclogitized metagabbros: a Proterozoic example". European Journal of Mineralogy. 7 (1): 43–56. Bibcode:1995EJMin...7...43I. doi:10.1127/ejm/7/1/0043. ISSN 0935-1221.
- ↑ Emslie, R. F. (1978). "Anorthosite massifs, rapakivi granites, and Late Proterozoic rifting of North America". Precambrian Research. 7 (1): 61–98. Bibcode:1978PreR....7...61E. doi:10.1016/0301-9268(78)90005-0.
- ↑ Darabi, M. H.; Piper, J. D. A. (2004). "Palaeomagnetism of the (Late Mesoproterozoic) Stoer Group, northwest Scotland: implications for diagenesis, age and relationship to the Grenville Orogeny". Geological Magazine. 141 (1): 15–39. Bibcode:2004GeoM..141...15D. doi:10.1017/S0016756803008148. S2CID 140614712.
- 1 2 Cameron, Kenneth L.; Robert Lopez; Fernando Ortega-Gutiérrez; Luigi A. Solari; J. Duncan Keppie; Carlos Schulze (2004). "U-Pb geochronology and Pb isotopic compositions of leached feldspars: Constraints on the origin and evolution of Grenville rocks from eastern and southern Mexico". In Tollo, Richard P.; Corriveau, Louise; McLelland, James; et al. (eds.). Proterozoic tectonic evolution of the Grenville orogen in North America. Geological Society of America Memoir. Vol. 197. Boulder, CO. pp. 755–769. ISBN 978-0-8137-1197-3.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) - ↑ Johnson, Eric L.; Eric T. Goergen; Benjamin L. Fruchey (2004). Tollo, Richard P.; Corriveau, Louise; McLelland, James; et al. (eds.). "Right lateral oblique slip movements followed by post-Ottawan (1050–1020 Ma) orogenic collapse along the Carthage-Colton shear zone: Data from the Dana Hill metagabbro body, Adirondack Mountains, New York". Proterozoic Tectonic Evolution of the Grenville Orogen in North America. Geological Society of America Memoir. 197. Boulder, CO: 357–378. doi:10.1130/0-8137-1197-5.357. ISBN 978-0-8137-1197-3.
{{cite journal}}: کاراکتر no-break space character در|title=در موقعیت 73 (کمک)
- کوه‌زایی‌های آمریکای شمالی
- کوه‌زایی‌های پیشین‌زیستی نو