کوه ادزیزا

کوه ادزیزا
کوه ادزیزا موقعیت کوه ادزیزا در نقشه
مرتفع‌ترین نقطه
ارتفاع	۲٬۷۸۰ متر (۹٬۱۲۰ فوت)
برجستگی	۱٬۷۵۰ متر (۵٬۷۴۰ فوت)
فهرست‌بندی	کوه‌های بریتیش کلمبیا بلندترین قله اصلی کانادا هشتاد و ششمین قله‌های برجسته کانادا شصت و چهارمین فهرست آتشفشان‌های کانادا
مختصات	۵۷°۴۲′۵۶″ شمالی ۱۳۰°۳۸′۰۵″ غربی
جغرافیا
موقعیت	بریتیش کلمبیا
بخش	ناحیه کاسیار لند
رشته‌کوه مادر	ارتفاعات تهلتان
نقشه توپو	NTS 104G10 Mount Edziza
زمین‌شناسی
سن صخره	پلیستوسن-to-هولوسن
نوع کوه	آتشفشان چینه‌ای
کمان/کمربند آتشفشانی	استان آتشفشانی کوردیلرای شمالی
آخرین فوران	950 CE ± 1000 years

کوه ادزیزا (Mount Edziza) (/ədˈzaɪzə/؛ در زبان تالتان: Tenh Dẕetle [ten̥ ˈdðetle]) یک کوه آتشفشانی در ناحیهٔ کاسیار در شمال‌غربی استان بریتیش کلمبیا، کانادا است. این کوه بر روی فلات بیگ ریون از بلندبوم تالتان قرار دارد؛ ناحیه‌ای که در امتداد بخش غربی فلات استیکین گسترش یافته است. ارتفاع کوه ادزیزا ۲٬۷۸۶ متر (۹٬۱۴۰ فوت) است و بلندترین نقطهٔ مجموعهٔ آتشفشانی کوه ادزیزا و یکی از مرتفع‌ترین آتشفشان‌های کانادا به‌شمار می‌رود.

با این حال، ارتفاع این کوه در گذشته دست‌کم ۳٬۳۹۶ متر (۱۱٬۱۴۲ فوت) بوده است؛ پیش از آن‌که قلهٔ مخروطی‌شکل آن احتمالاً در اثر یک فوران بسیار شدید در گذشتهٔ زمین‌شناسی نابود شود. قلهٔ کنونی که مسطح است، دارای دهانه‌ای پر از یخ با قطری حدود ۲ کیلومتر (۱٫۲ مایل) است. در دامنه‌های کوه ادزیزا چندین گنبد گدازه‌ای، مخروط خاکستر و میدان‌های گدازه وجود دارد. همچنین یک کلاهک یخی با چندین یخچال خروجی در آن دیده می‌شود که تا ارتفاعات پایین‌تر امتداد دارند. تمامی دامنه‌های کوه ادزیزا به‌وسیلهٔ شاخه‌هایی از مس کریک و کاکیدی کریک زهکشی می‌شوند که هر دو در حوضهٔ آبریز رود استیکین قرار دارند.

کوه ادزیزا از انواع مختلف سنگ‌های آتشفشانی تشکیل شده و دست‌کم شامل شش سازند زمین‌شناسی است که طی شش مرحلهٔ متمایز فعالیت آتشفشانی شکل گرفته‌اند. مرحلهٔ نخست، حدود ۱٫۱ میلیون سال پیش، جریان‌های بازالتی و مجموعه‌ای از گنبدهای ریولیتی و تراکیتی را پدیدآورد. در مرحلهٔ دوم، حدود ۱ میلیون سال پیش، جریان‌های بازالتی به همراه مقادیر کمتری از تراکیت، تریستانیت، تراکی‌بازالت، بنموریت و موگاریت شکل گرفتند که امروزه آیس پیک را می‌سازند؛ یک آتشفشان چینه‌ای که به‌شدت توسط یخچال‌ها فرسایش یافته و قلهٔ جنوبی کوه ادزیزا را تشکیل می‌دهد.

مرحلهٔ سوم و چهارم، حدود ۰٫۹ میلیون سال پیش، به‌ترتیب سبب ایجاد پشته‌های بازالتی و آتشفشان چینه‌ای مرکزیِ تراکیتیِ کوه ادزیزا شدند. در مرحلهٔ پنجم، حدود ۰٫۳ میلیون سال پیش، جریان‌های ضخیم تراکیتی فوران کردند که بیشتر آن‌ها بعدها فرسایش یافتند. مرحلهٔ ششم در ۲۰٬۰۰۰ سال گذشته آغاز شد و با فوران مخروط‌های خاکستر، جریان‌های بازالتی و مقدار اندکی مواد پرتابی تراکیتی همراه بود. ازسرگیری فعالیت آتشفشانی می‌تواند با مسدود کردن آبراهه‌های محلی به‌وسیلهٔ گدازه، ایجاد اختلال در ترافیک هوایی به‌سبب خاکستر آتشفشانی، و تولید سیلاب یا لاهار ناشی از ذوب یخ‌های یخچالی همراه باشد.

مردمان بومی هزاران سال است که در پیرامون کوه ادزیزا زندگی کرده‌اند. این کوه برای قوم تالتان کوهی مقدس به‌شمار می‌رود و آنان در گذشته از شیشه آتشفشانی آن برای ساخت ابزار و سلاح استفاده می‌کردند. اکتشافات معدنی در جنوب‌شرقی کوه ادزیزا از دههٔ ۱۹۵۰ آغاز شد؛ جایی که طلا، نقره و فلزات دیگر کشف شدند. این فعالیت‌ها توسط چندین شرکت معدنی تا اوایل دههٔ ۱۹۹۰ ادامه یافت. در اوایل دههٔ ۱۹۷۰، کوه ادزیزا و مناطق پیرامون آن به‌منظور حفاظت از چشم‌انداز آتشفشانی به‌عنوان یک پارک استانی بزرگ تعیین شدند. دسترسی به کوه و پارک استانی آن تنها از طریق هواپیما یا شبکه‌ای از مسیرهای اسب‌رو از جاده‌های اطراف امکان‌پذیر است.

جستارهای وابسته

• فهرست شهرهای کانادا