گرگ (اساطیر رومی)

گرگ ماده در حال شیر دادن به دوقلوها

در افسانهٔ بنیان‌گذاری روم، ماده‌گرگ (که در لاتین به آن لوپا می‌گویند) گرگی ایتالیایی بود که از دو نوزاد دوقلو به نام‌های رومولوس و رِموس نگهداری کرد و به آن‌ها شیر داد. این دو نوزاد به فرمان پادشاه آمولیوس از شهر آلبا لونگا در طبیعت رها شده بودند تا بمیرند. ماده‌گرگ آن‌ها را در غارش، که «لوپرکال» نام داشت، پناه داد تا این‌که یک چوپان به نام فاوستولوس آن‌ها را پیدا کرد.

رومولوس بعدها بنیان‌گذار و نخستین پادشاه شهر رم شد و هر دو برادر در طول تاریخ به عنوان بنیان‌گذاران روم شناخته شدند. تصویر ماده‌گرگ که به این دو نوزاد شیر می‌دهد از زمان‌های باستان نمادی شناخته‌شده از روم بوده و یکی از مشهورترین نشانه‌های اسطوره‌های باستانی به‌شمار می‌رود.

خاستگاه‌ها

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد گرگ در میان اقوام باستانی ایتالیا جایگاه ویژه‌ای داشته است. یکی از افسانه‌ها روایت می‌کند که قوم هیرپینی این نام را به این دلیل گرفته‌اند که وقتی برای تأسیس نخستین مستعمرهٔ خود حرکت کردند، گرگی آن‌ها را به محل مورد نظرشان هدایت کرد (واژهٔ hirpus به معنای گرگ در زبان اسکی-اومبری).[۱] افسانهٔ لوپرکال در مرکز روایت دوقلوها قرار دارد و احتمالاً از آن‌ها نیز قدیمی‌تر است. برای خدای رومی مارس، گرگ حیوانی مقدس است. همچنان بحث‌هایی دربارهٔ ارتباط این داستان با جشنوارهٔ باستانی لوپرکالیا وجود دارد.

در اسطوره‌شناسی یونانی، گفته می‌شود که مادر آپولون، یعنی لتو، برای فرار از هرا، او را در قالب یک ماده‌گرگ به دنیا آورد.[۲]

منابع ادبی

سه نسخهٔ «معیار» از این افسانه – نوشته‌های تیتوس لیویوس، پلوتارک و دیونوسیوس هالیکارناسی – همگی به‌شدت تحت تأثیر آثار کوئینتوس فابیوس پیکتور هستند.[۳] او یکی از نخستین تاریخ‌نگاران رومی محسوب می‌شود و اثر از دست‌رفتهٔ او ماجرای ماده‌گرگ و دوقلوها را توصیف کرده است.

دوقلوها به فرمان آمولیوس رها شده بودند. برخی روایت‌ها می‌گویند که آن‌ها باید در کنار رود رها می‌شدند، و برخی دیگر می‌گویند که باید به داخل آب انداخته می‌شدند. خدمتکاری که مأمور این کار بود یا از انجام آن صرف‌نظر کرد یا به دلیل بالا بودن آب، نتوانست به نقطهٔ مورد نظر برسد. به‌جای آن، بچه‌ها را در آب ایستاده‌ای در پای پالاتین رها کرد.

روایت‌ها می‌گویند که یا سبد دوقلوها زیر درخت انجیر گذاشته شد یا در اثر جریان آب به آن نقطه رسید. در هر دو حالت، ماده‌گرگ آن‌ها را پیدا کرد و با مهربانی در نزدیکی لوپرکال از آن‌ها نگهداری کرد. بعدتر، چوپان‌های محلی آن‌ها را پیدا کردند.

دیونوسیوس گزارش می‌دهد که باران باعث شد سطح آب چنان بالا بیاید که خدمتکار آمولیوس ناچار شود دوقلوها را زودتر از محل تعیین‌شده رها کند. سبد حامل دوقلوها به‌آرامی با جریان آب عقب‌نشینی کرد تا به سنگی خورد و واژگون شد و بچه‌ها به گِل افتادند. ماده‌گرگ سپس رسید، پستان‌هایش را برای تغذیهٔ نوزادان پایین آورد و گِل را از بدنشان لیسید.

پس از آن‌که چوپانی حین چراندن گله‌اش این صحنه را دید، به‌سرعت نزد همراهانش رفت و گروهی گرد آمدند تا این منظرهٔ شگفت‌انگیز را ببینند. دوقلوها چنان به ماده‌گرگ چسبیده بودند که انگار مادر واقعی‌شان است. وقتی مردان سر و صدا کردند تا گرگ را بترسانند، او بی‌تفاوت عقب‌نشینی کرد و به غاری رفت که نزد مردم آرکادیا مقدس بود و محرابی به خدای طبیعت اپن داشت.[۴]

لیوی می‌گوید خدمتکاران آمولیوس صرفاً از روی تنبلی بچه‌ها را در آب ایستاده رها کردند. درخت انجیر، اولین جایی بود که به آن رسیدند و فکر کردند بچه‌ها در هر حال خواهند مرد. دوقلوها در سبد گریه می‌کردند تا اینکه آب فروکش کرد و آن‌ها را روی خشکی گذاشت. ماده‌گرگ از تپه‌ها برای نوشیدن آب آمده بود که صدای گریهٔ آن‌ها را شنید.[۵]

پلوتارک می‌گوید خدمه به‌خاطر شدت سیلاب نتوانستند فرمان شاه را کاملاً اجرا کنند. پس از رها کردن دوقلوها در ساحل، آب دوباره بالا آمد و آن‌ها را با خود برد، سپس به‌آرامی در نزدیکی درخت انجیر رها کرد.[۶]

هر سه نویسنده به روایت‌هایی اشاره می‌کنند که در آن واژهٔ "lupa" نه به معنای «ماده‌گرگ»، بلکه به‌عنوان کنایه‌ای برای تن‌فروشی در روم باستان به کار رفته است. پلوتارک دو روایت دیگر نیز ارائه می‌دهد که ربطی به ماده‌گرگ یا رهاسازی ندارند: در یکی، دوقلوها فرزندان هرکول هستند که پس از برنده شدن در بازی تاس، مادرشان را – که جایزه‌ای ناآگاه بوده – می‌برد؛ و در روایتی دیگر، پدربزرگ آن‌ها بچه‌ها را با یک جفت نوزاد دیگر عوض کرده و در خفا از شهر بیرون می‌فرستد تا نزد چوپانان بزرگ شوند و سپس در گابئی آموزش ببینند.[۷]

شمایل‌شناسی

نقش‌برجستهٔ جلد نخست Geschichte der Kunst des Alterhums (سال ۱۷۷۶) اثر یوهان یواخیم وینکلمان. وینکلمان پیشگام در مطالعهٔ هنر یونانی-رومی و به‌ویژه هنر روم باستان بود. او در مرکز تصویر قرار دارد، با ماده‌گرگ در حال شیر دادن به دوقلوها، و هومر در نزدیکی او. ابوالهول و یک گلدان اتروسکی در پس‌زمینه دیده می‌شوند.

نخستین بازنمایی

در «آینهٔ بولسنا» متعلق به تمدن اتروسک، تصویری از ماده‌گرگ و دوقلوها در میان چهره‌های انسانی و حیوانی دیده می‌شود. تفسیرهای متفاوت، مانع از دستیابی به اجماعی دربارهٔ بسیاری از ویژگی‌های آن شده‌اند.[۸] از جمله دربارهٔ قدمت آن. با این حال، این اثر با سایر آینه‌های مشابه – که به‌عنوان هدیهٔ عروسی در قرن چهارم پیش از میلاد در منطقهٔ اوریتریا ساخته می‌شدند – هم‌خوانی دارد و احتمالاً مربوط به حدود سال‌های ۳۳۰ تا ۳۴۰ پیش از میلاد است.

مجسمهٔ معروف گرگ کاپیتول ممکن است از منشأ تمدن اتروسک یا لاتین‌ها باشد.[۹] اما کشفی در جریان مرمت آن در سال ۲۰۰۰ و نتایج تاریخ‌گذاری رادیوکربن تردیدهایی دربارهٔ قدمت باستانی آن پدیدآورد.[۱۰]

یکی از سنگ‌های یادبود اتروسکی یافت‌شده در بولونیا که قدمت آن به حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد، حیوانی (احتمالاً گرگ) را در حال شیر دادن به نوزادی نشان می‌دهد. تا سال ۲۶۹ پیش از میلاد، سکهٔ نقره‌ای درام قدیمی‌ترین تصویر از نماد کامل است، با ویژگی خاص «گرداندن سر ماده‌گرگ» به عقب و پایین، به‌سوی دوقلوها.[۱۱]

تصویر متمایز گرگ ماده و دوقلوها، آن را از دیگر نمادهای شهر، همچون روما، الههٔ نگهبان شهر، یا آکیلا قابل‌تشخیص‌تر می‌کرد. این ویژگی در دوره‌ای که دنیای روم گسترش یافت و نمادهای روم برای حفظ وحدت اهمیت یافتند، سودمند بود.[۱۱] تا قرن نخست پس از میلاد، گرگ ماده در رم و استان‌های امپراتوری رایج بود. او و دوقلوها بر روی Ara Pacis مجلل، که به افتخار آگوستوس ساخته شده و به پاکس، الههٔ صلح، اختصاص یافته بود، نمایش داده شدند.[۱۲]

سکه‌هایی با تصویر آنان ضرب و به‌طور گسترده‌ای در گردش قرار گرفتند. این سکه‌ها در مستعمرات رومی نیز تولید می‌شدند تا «رومی‌بودن» خود را ابراز کنند.[۱۳] همچنین این تصویرها بر روی اشیای شخصی مانند شمشیر، سگک، چراغ‌روغنی و تندیس‌ها، و نیز بر روی بناها، کف‌موزاییک‌ها و سنگ‌قبرهایی که به قرون اول تا سوم پس از میلاد بازمی‌گردند، دیده شده‌اند.[۱۴]

قرون میانهٔ آغازین

صندوقچه فرانک‌ها، یک صندوقچهٔ مزین آنگلوساکسونی از سدهٔ هشتم یا نهم میلادی که احتمالاً در نورتامبریا ساخته شده، گرگ ماده و دوقلوها را به همراه روایت خط رونی از داستان رومولوس و رموس نشان می‌دهد.[۱۶] سایر اشیای آنگلوساکسون و سکه‌هایی از همان دوره نیز آن‌ها را نمایش می‌دهند.[۱۷] امپراتوری بیزانس نیز به استفاده از این تصویر ادامه داد، و سکه‌هایی منسوب به آن‌ها در مکان‌هایی در آسیای مرکزی یافت شده‌اند که امروزه در تاجیکستان و ازبکستان قرار دارند، به‌همراه یک نقاشی دیواری سغدی از سدهٔ هشتم میلادی که گرگ ماده‌ای را با سر برگشته به پایین نشان می‌دهد که به دو کودک شیر می‌دهد.[۱۸]

ورزش

تیم‌های فوتبال ایتالیایی باشگاه فوتبال آ.اس. رم[۱۹] و باشگاه فوتبال روبور سیه‌نا[۲۰] از این تصویر در نشان‌های رسمی تیم خود استفاده می‌کنند.

موسولینی

دولت ایتالیای فاشیستی (۱۹۲۲ تا ۱۹۴۳) به رهبری بنیتو موسولینی در دوران قدرت خود از گرگ ماده به عنوان نماد استفاده می‌کرد.

نشان‌ها و نمادها

گرگ ماده سیه‌نا

سیه‌نا افسانه‌ای سنتی دارد که بر پایهٔ آن، شهر توسط سنیوس و آسکیوس، جفت دوقلوی دیگری که آنان نیز توسط گرگ ماده‌ای شیر داده شدند، بنیان‌گذاری شده است. این دو فرزندان رموس بودند که پس از کشته‌شدن پدرشان به‌دست عمویشان رومولوس، از رم گریختند. این افسانه پیش از دورهٔ رنسانس تأیید نشده، اما نقش‌های گرگ ماده و دوقلوها در شهر فراوان است و برخی از آن‌ها به دوره‌های پیش‌تر بازمی‌گردند.

سکه‌ها و اسکناس‌ها

گرگ ماده و دوقلوها بر روی چیزی ظاهر شدند که ممکن است نخستین سکهٔ نقره‌ای ضرب‌شده در رم باشد.[۱۵]

لوپرکالیا

لوپرکالیا جشنی بسیار کهن بود، حتی در دوران روم باستان. تاریخ‌نگاران رومی دربارهٔ ریشه‌های آن گمانه‌زنی‌هایی داشته‌اند. ممکن است این جشن با ایزد لوپرکوس، خدای دامداری و پشتیبان گله‌ها، مرتبط بوده باشد. برخی تاریخ‌نگاران آن را به گرگ ماده و غار لوپرکال پیوند می‌دهند.

بازنمایی در هنر

گرگ ماده بر کرانه‌های رود تیبر

دیرینه‌روزگار

سده‌های میانه

رنسانس

قرون هجدهم تا بیستم

منابع

  1. ↑ Strabo Book V Ch.12 (Loeb p. 467)
  2. ↑ ارسطو (1965). "History of Animals". doi:10.4159/DLCL.Aristotle-history_animals.1965. Retrieved 5 December 2016. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)  – via کتابخانه کلاسیک لوئب (نیازمند آبونمان)
  3. ↑ Dionysius I 79
  4. ↑ Dionysius I ch.79
  5. ↑ Livy I pp.17-19
  6. ↑ Plutarch Romulus IV pp.99
  7. ↑ Plutarch Romulus IV pp.101-105
  8. ↑ Mazzoni pp173-178
  9. ↑ Tennant p.81
  10. ↑ Adriano La Regina,"Roma, l'inganno della Lupa è "nata" nel Medioevo "رم: ماده‌گرگ جعلی تا قرون وسطی پدید نیامده بود" لا رپوبلیکا. ۱۷ نوامبر ۲۰۰۶، بازبینی: ۱ دسامبر ۲۰۱۶
  11. 1 2 Rissanen p.336
  12. ↑ Rissanen p.336-8
  13. ↑ Rissanen p.339
  14. ↑ Rissanen p.343-7
  15. 1 2 Crawford, Michael Hewson (1985), Coinage and Money Under the Roman Republic: Italy and the Mediterranean Economy, University of California Press, p. 31, ISBN 978-0-520-05506-3, retrieved 30 November 2016
  16. ↑ Rassanen pg.356 fn.148
  17. ↑ Rassanen pg.357
  18. ↑ Compareti p.304
  19. ↑ "Official Website of Associazione Sportiva Roma". Retrieved 5 December 2016.
  20. ↑ "Robur Siena". Retrieved 5 December 2016.
  21. 1 2 El Solar Vasco-Navarro, A. et A. Garcia Caraffa, 6 vol. San Sebastian, 1966–1967
  22. ↑ الگو:GASOref
  23. ↑ "Cluj County Council". Retrieved 5 December 2016.
  24. ↑ "Discover the history". Retrieved 5 December 2016.
  25. ↑ "Local Police Force of Rome". Retrieved 6 December 2016.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ گرگ (اساطیر رومی) موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.