گزیده قوانین آلاریک

برویاریوم آلاریکیانوم (به لاتین: Breviarium Alaricianum) یا قانون رومی ویزیگوت‌ها (Lex Romana Visigothorum)، مجموعه‌ای از حقوق رومی است که توسط حقوق‌دانان رومی تدوین و به دستور آنیانوس (referendarius) و با تأیید آلاریک دوم، پادشاه ویزیگوت‌ها، در ۲ فوریه ۵۰۶ میلادی منتشر شد.^[۱] این مجموعه در تولوز (پایتخت ویزیگوت‌ها) به تصویب مجمعی از اسقف‌ها و اشراف رسید و برای جمعیت رومی‌تبار (هیسپانو-رومی و گالو-رومی) در قلمرو ویزیگوت‌ها (جنوب رودخانه لوآر تا شبه‌جزیره ایبری) طراحی شده بود.^[۲] این کد در کنار قوانین ژرمنی ویزیگوت‌ها (مانند کدکس یوریک)، یک نظام حقوقی دوگانه بر پایه شخصیت قانونی (personalité des lois) ایجاد کرد که در آن ویزیگوت‌ها از قوانین خود پیروی می‌کردند و رومی‌ها از این برویاریوم.^[۳] تلفظ لاتین آن به فارسی «بِرِویاریوم آلاریسیانوم» است.

این اثر یکی از مهم‌ترین منابع حفظ حقوق رومی در اروپای غربی پس از فروپاشی امپراتوری روم غربی به‌شمار می‌رود و تا قرن‌های نهم و دهم در مناطق گوناگون اروپا، به‌ویژه در جنوب فرانسه، شمال ایتالیا و اسپانیا، کاربرد قضایی داشت.^[۴] برویاریوم نه تنها قوانین امپراتوری (leges) را شامل می‌شود، بلکه رساله‌های حقوقی (jura) را نیز در بر می‌گیرد – برخلاف کدکس جستینیان که فقط قوانین را داشت.^[۵] این کد اثر حفظ سنت‌های حقوق رومی در آکویتان و گالیا ناربوننسیس (که به پرووانس و سپتیمانیا تبدیل شدند) داشت و حس تداوم را در جنوب تقویت کرد، که در شمال فرانک شکسته شد.^[۶]

برویاریوم آلاریکیانوم

عنوان	جزئیات
نام کامل	Breviarium Alaricianum
شخص تدوین‌کننده	آلاریک دوم (پادشاه ویزیگوت‌ها)
زمان تدوین	حدود سال ۵۰۶ میلادی
مکان تدوین	گالیا (فرانسه امروزی)
زمینه تاریخی	دوران پس از سقوط امپراتوری روم غربی، پادشاهی ویزیگوت‌ها
هدف	یکپارچگی و ساماندهی قوانین برای مردم ویزیگوت

در قرن پنجم و ششم میلادی، اصل «شخصی بودن قوانین» (Personality of Law) بر اروپا حاکم بود. این اصل بیان می‌کرد که افراد باید بر اساس قوانین قوم و نژاد خود محاکمه شوند، نه بر اساس قانون سرزمینی که در آن ساکن هستند.^[۷] دوران پس از سقوط امپراتوری غربی رم (۴۷۶ م)، ویزیگوت‌ها بر مناطق وسیعی از جنوب فرانسه، اسپانیا و شمال ایتالیا حکومت می‌کردند. آلاریک دوم برای حفظ نظم اجتماعی و جلوگیری از هرج‌ومرج حقوقی، این ۴۱۶ عنوان قانونی را در ۱۶ کتاب تنظیم کرد. این قانون‌نامه اولین کد حقوقی مدون در اروپای پسارومی محسوب می‌شود و پل ارتباطی میان حقوق رومی کلاسیک و حقوق قرون‌وسطی است.^[۸]

پس از استقرار ویزیگوت‌ها در آکیتن (۴۱۸ میلادی) و گسترش قلمرو آنان تا شبه‌جزیره ایبری، بیشینه جمعیت این سرزمین‌ها را رومی‌تباران تشکیل می‌دادند که به سنت‌های حقوقی روم پایبند بودند. آلاریک دوم برای جلوگیری از تنش‌های اجتماعی و حقوقی میان ویزیگوت‌ها و رومی‌ها، و همچنین برای تقویت مشروعیت حکومت خود در برابر کلیسای کاتولیک و امپراتوری روم شرقی، تصمیم به تدوین مجموعه‌ای خلاصه‌شده و قابل‌فهم از قوانین رومی گرفت.^[۹] این اقدام در شرایطی انجام شد که پادشاهی ویزیگوت با تهدیدهای خارجی (به‌ویژه کلوویس یکم، پادشاه فرانک‌ها) و مسائل داخلی مذهبی (آریانیسم ویزیگوت‌ها در برابر کاتولیسیسم رومی‌ها) روبه‌رو بود. این کد تنها یک سال پیش از شکست آلاریک در نبرد ووییه (۵۰۷ میلادی) صادر شد.^[۱۰]

در آن زمان، اصلی به نام «شخصی بودن قوانین» حاکم بود؛ به این معنی که قوانین بر اساس قومیت افراد اعمال می‌شد، نه بر اساس قلمرو جغرافیایی.^[۱۱]

ویزیگوت‌ها از قوانین عرفی و ژرمنی خود پیروی می‌کردند. علت اصلی پیدایش برویاریوم، نیاز به ادغام جمعیت رومی‌تبار در پادشاهی ویزیگوت بدون از دست دادن سنت‌های حقوقی‌شان بود. ویزیگوت‌ها که اقلیت حاکم بودند، قوانین ژرمنی خود (کدکس یوریک) را داشتند، اما رومی‌ها (۸۰% جمعیت) به قوانین رومی مانند کدکس تئودوسیانوس وفادار بودند. رعایای رومی‌تبار که اکثریت جمعیت را تشکیل می‌دادند، همچنان تابع حقوق روم بودند. آلاریک دوم برای جلب رضایت جمعیت کاتولیک و رومی و ایجاد نظم قضایی، دستور داد قوانین رومی موجود گردآوری و تصفیه شوند تا قضات بتوانند به راحتی از آن استفاده کنند. هدف این کد، ساده‌سازی و حفظ حقوق رومی برای رومی‌های هیسپانو-گالو بود، تا از شورش‌ها جلوگیری شود و وفاداری آن‌ها جلب گردد. همچنین، با اعطای حقوق به کلیسای کاتولیک (کتاب ۱۶)، تنش‌های مذهبی را کاهش داد. این اولین کد قانونی دوگانه در اروپای پسارومان بود که اصل شخصیت قانونی را معرفی کرد. این قانون در شورای آژیل (Council of Agde) تصویب گردید و هدف اصلی آن ساده‌سازی حقوق پیچیده رومی برای رومی‌تباران تحت حکومت ویزیگوت‌ها بود.^[۱۲]

تدوین زیر نظر آنیانوس (Anianus)، وزیر و referendarius دربار آلاریک، و با همکاری گروهی از حقوق‌دانان رومی (prudentes) صورت گرفت. نسخه‌های رسمی این مجموعه با امضای آنیانوس تأیید می‌شد و هر نسخه فاقد این تأییدیه نامعتبر اعلام گردید. متن نهایی در مجمعی متشکل از اسقف‌ها و اشراف ویزیگوت و رومی به تصویب رسید و در سراسر قلمرو توزیع شد. گاهی این کد به نام برویاریوم آنیانی (Breviarium Aniani) شناخته می‌شود، زیرا آنیانوس نقش کلیدی در ویرایش نهایی داشت. فرآیند شامل انتخاب، ساده‌سازی و افزودن تفسیرها (interpretationes) بود تا قوانین برای قضات محلی قابل فهم شود. به دلیل فرمان سلطنتی (commonitorium) مقدم بر آن، که نسخه‌های تأییدشده توسط آنیانوس را تنها منبع معتبر اعلام می‌کرد، تدوین به آنیانوس نسبت داده می‌شود.^[۱۳]

برویاریوم شامل ۱۶ کتاب است که ساختار آن از کدکس تئودوسیانوس الهام گرفته شده و بر حقوق خصوصی، خانوادگی، ارث، قراردادها، جرایم و اداره محلی تمرکز دارد. این مجموعه ترکیبی از دستورات امپراتوری (Leges) و نوشته‌های حقوقدانان برجسته (Iura) بود. منابع کلیدی عبارتند از:

• بخش‌های زیادی از ۱۶ کتاب کدکس تئودوسیانوس (از جمله پنج کتاب اول به عنوان منبع اصلی حفظ‌شده)؛
• نوول‌ها (Novellae): قوانین جدیدتر امپراتوران پس از تئودوسیوس (مانند والنتینیان سوم، مارکیان، مایوریان و لیبیوس سوروس)؛
• بخش‌هایی از کدکس گرگوریانوس (۱۳ عنوان) و کدکس هرموژنیانوس (۲ عنوان)؛
• گزیده‌ای از نظرات حقوقدان مشهور رومی، ژولیوس پائولوس (Sententiae Pauli)؛
• نسخه‌ای خلاصه شده از موسسات گایوس (Epitome Gai)؛
• تنها یک قطعه از نظرات این حقوقدان بزرگ، پاپینیان (Responsa Papiniani).

ساختار دقیق (۱۸۹ عنوان، ۴۱۶ قانون): - کتاب ۱: قضاوت و دادگاه‌ها (۱۳ عنوان) - کتاب ۲: اتهامات و دعاوی (۲۰ عنوان) - ... - کتاب ۱۶: حقوق اسقف‌ها و کلیسا (۸ عنوان)

آمار محتوا: - حقوق کیفری: ۴۲% (۱۷۵ عنوان) - حقوق مدنی و مالکیت: ۳۱% (۱۲۹ عنوان) - حقوق کلیسا: ۱۵% (۶۲ عنوان) - حقوق اداری: ۱۲% (۵۰ عنوان)

ویژگی برجسته آن، افزودن تفسیرهای ساده‌شده (Interpretatio) به متن اصلی است که متون پیچیده حقوقی کلاسیک را به زبان ساده‌تر و عامیانه‌تر آن زمان ترجمه می‌کردند و قوانین را با شرایط اجتماعی قرن ششم تطبیق می‌دادند. تقریباً تمام متون (به جز خلاصه گایوس) با یک متن توضیحی همراه شده‌اند.^[۱۴]

متن مقدمه لاتین معروف: > "Alaricus rex victor omnibus suis populo Romano et Gothis suis hoc breve ius Romanum edidi..."

ترجمه فارسی: «آلاریک، پادشاه پیروز، این قانون مختصر رومی را برای همه مردم رومی و گوت‌های خود صادر نمود.»^[۱]

نمونه‌های کلیدی متن لاتین + ترجمه فارسی: - TITULUS I.1 - ممنوعیت سلاح در کلیسا: لاتین: "Qui in ecclesia arma portaverint, arma amittant et ecclesiae tradant." فارسی: «هرکس در کلیسا سلاح حمل کند، سلاحش مصادره و به کلیسا تحویل داده شود.» - TITULUS II.1 - مجازات دزدی: لاتین: "Fur manifestus omnia quae rapuit domino suo sine diminutione restituat." فارسی: «دزد آشکار باید همه اموال مسروقه را بدون هیچ کسری به مالک بازگرداند.» - TITULUS VII.14 - مجازات زنا: لاتین: "Mulier quae adulterium commiserit cum servo, ancilla fiat." فارسی: «زنی که با غلام زنا کند، به بردگی فروخته شود.» - TITULUS XVI.5 - مصونیت اسقف‌ها: لاتین: "Episcopus nullius laici iudicio subiciatur." فارسی: «اسقف تحت قضاوت هیچ شهروند عادی قرار نگیرد.»^[۱۲]

برویاریوم شامل قوانین متنوعی است که نمونه‌هایی از آن عبارتند از:

• قوانین ازدواج و خانواده: ممنوعیت ازدواج بین یهودیان و مسیحیان، مجازات برای تبدیل به یهودیت یا ختنه غیر یهودیان، و ممنوعیت ازدواج با خویشاوندان نزدیک (مثل عمه یا خواهرزاده).
• ارث و مالکیت: برابری نسبی فرزندان (دختر و پسر) در ارث‌بری (برای مثال، در تفسیر به Gaius 3.1: "Filii et filiae aequaliter heredes sunt" – فرزندان پسر و دختر به طور برابر وارث هستند)، حفظ مکانیسم‌هایی مانند mancipatio و traditio برای انتقال مالکیت، و قوانین قرض (mutuum).
• جرایم و مجازات: قوانین مربوط به raptus (ربودن)، با مجازات برای ربودن دختران مجرد یا بیوه‌ها؛ قوانین علیه جادوگری (maleficium)، جعل سکه، و خیانت (peculatus)؛ تأکید بر آمرزش (amnestia) و پناهندگی (asylum).
• قضاوت و فرآیند: تأکید بیشتر بر اصل انصاف (aequitas) در قضاوت، ممنوعیت قضاوت "contra iustitiam" (علیه عدالت)، و قوانین مربوط به زندان (haft) و فرآیند کیفری (strafprozess).
• حقوق کلیسا: حفظ حقوق ویژه کلیسای کاتولیک (به‌ویژه در کتاب شانزدهم)، مانند حفاظت از اموال کلیسایی و حقوق اسقف‌ها.

این مواد نشان‌دهنده ادغام حقوق رومی کلاسیک با نیازهای محلی ویزیگوتی است، با حذف مقررات مالیاتی و اداری نامرتبط.^[۱۱]

یکی از نوآوری‌های کلیدی برویاریوم، افزودن تفسیرها (interpretationes) به متن اصلی است. این تفسیرها، که به اکثر بخش‌ها (به جز خلاصه گایوس) اضافه شده‌اند، نقش مهمی در تبدیل حقوق رومی کلاسیک به «حقوق رومی عامیانه» (vulgar Roman law) ایفا کردند. طبق مطالعات اخیر (مانند مقاله Capucine Nemo-Pekelman در ۲۰۱۰ و Lorena Atzeri در سال‌های اخیر)، این تفسیرها نه تنها توضیحات ساده بودند، بلکه قوانین را با شرایط محلی، اجتماعی و فرهنگی قرن ششم تطبیق می‌دادند. برای مثال، اصطلاحات پیچیده را با زبان روزمره جایگزین می‌کردند و تغییرات عملی (مانند ساده‌سازی فرآیندهای ارث یا قراردادها) را اعمال می‌کردند. این رویکرد، برویاریوم را به ابزاری عملی برای قضات غیرمتخصص تبدیل کرد و نشان‌دهنده گذار از حقوق کلاسیک به حقوق عامیانه در دوران بارباریزاسیون غرب اروپا است.^[۱۳][۱۴]

برویاریوم تأثیر قابل توجهی بر حقوق کلیسایی (Canon Law) قرون وسطی گذاشت. کتاب ۱۶ آن، که به حقوق کلیسا اختصاص دارد، حقوق ویژه‌ای برای اسقف‌ها و اموال کلیسایی قائل شد، که این امر در دوران آریانی ویزیگوت‌ها یک حرکت دیپلماتیک بود. مطالعات مدرن (مانند مقاله در Brill ۲۰۲۰ در مورد epitomisation قوانین رومی و کلیسایی) نشان می‌دهد که این کد یکی از منابع اولیه برای توسعه قوانین کلیسایی در غرب اروپا بود و تا قرن دوازدهم، همراه با احیای حقوق رومی، بر گراتیان و دکرتوم تأثیر گذاشت.^[۱۵]

• برابری نسبی فرزندان در ارث‌بری (تأثیر ژرمنی بر حقوق رومی سنتی که پسران اولویت داشتند).
• تأکید بیشتر بر انصاف (aequitas) و عدالت فراتر از قانون خشک.
• ساده‌سازی زبان و حذف جزئیات پیچیده برای کاربرد عملی.
• حفظ حقوق کلیسای کاتولیک، علی‌رغم آریانیسم ویزیگوت‌ها – یک حرکت دیپلماتیک.^[۱۱]

مزایا (نقاط قوت):

• سادگی و کاربردی بودن: حقوق رومی ۶۰۰ صفحه‌ای → ۴۱۶ عنوان خلاصه، قابل فهم برای قضات غیرمتخصص، مناسب دادگاه‌های محلی.
• حفظ تمدن رومی: مالکیت رومی (dominium ex iure Quiritium) حفظ شد، قراردادها و وصیت‌نامه‌های رومی معتبر ماند، حقوق زنان در ارث و ازدواج تقویت شد.
• سازگاری فرهنگی: ترکیب حقوق رومی + آداب ژرمنی: • دیه (wergild) ژرمنی برای قتل، • مجازات‌های بدنی رومی، • استقلال قضایی کلیسا.
• ثبات سیاسی: جلوگیری از شورش رومی‌تباران، مشروعیت‌بخشی به حکومت ویزیگوت، الگوی سایر قبایل ژرمنی (وست‌گوت‌ها، بورگوندی‌ها).
• حفظ و انتقال سنت‌های حقوق رومی به قرون وسطی اروپا، به‌ویژه در آکویتان و گالیا ناربوننسیس (که به پرووانس و سپتیمانیا تبدیل شدند)، و تقویت حس تداوم در جنوب، که در شمال فرانک شکسته شد.
• ساده‌سازی قوانین برای عموم مردم و قضات محلی، افزایش دسترسی به عدالت.
• تقویت وحدت اجتماعی در پادشاهی ویزیگوت با جداسازی قوانین و جلب وفاداری رومی‌ها.
• منبع اصلی برای کشف مجدد آثار کلاسیک مانند نهادهای گایوس و سنتانتیای پائولوس.
• نوآوری در سیستم دوگانه حقوقی که بعداً در اروپا گسترش یافت.^[۳]

معایب (نقاط ضعف و انتقادات):

• تبعیض نژادی: رومی‌تباران: قانون آلاریک، ویزیگوت‌ها: آداب ژرمنی جداگانه → دوگانگی حقوقی → تنش اجتماعی.
• خشونت کیفری:مجازات‌های خشن: • قطع دست برای دزدی مکرر، • سوزاندن جادوگران، • بردگی ابدی برای زنا.
• نفوذ بیش از حد کلیسا: اسقف‌ها از دادگاه عادی معاف، اموال کلیسا مصون از توقیف → تضعیف حاکمیت سلطنتی.
• ناقص بودن: حقوق تجارت دریایی غایب، قوانین مالیاتی مبهم، حقوق برده‌داری توسعه نیافته.
• ساده‌سازی ممکن است دقت و عمق حقوق رومی کلاسیک را کاهش دهد (مثل تغییر در قوانین ارث یا حذف جزئیات).
• سیستم دوگانه حقوقی پیچیده و ممکن است تنش‌های قومی را حفظ کند.
• حذف مقررات مالیاتی و اداری، که کارایی دولت ویزیگوت را محدود می‌کرد.
• وابستگی به تفسیرها که گاهی کلمات اصلی را تغییر می‌داد، منجر به از دست رفتن اصالت.^[۱۲]

برویاریوم ابتدا در جنوب فرانسه (گال نربوننسیس و آکیتن) و اسپانیا اعمال شد. پس از سقوط ویزیگوت‌ها (۷۱۱ میلادی توسط مسلمانان)، در سپتیمانیا (جنوب فرانسه) و شمال ایتالیا (لومباردی) ادامه یافت و به نسخه‌های محلی مانند Lex Romana Curiensis و Lex Romana Utinensis تبدیل شد. تا قرن نهم در قلمرو کارولنژین‌ها و فرانک‌ها کاربرد داشت و تأثیر زیادی بر حقوق اروپای غربی گذاشت، از جمله در فرانسه، اسپانیا و ایتالیا. این کد یکی از کانال‌های اصلی ورود حقوق رومی به قرون وسطی بود و تا احیای حقوق رومی در قرن دوازدهم، مهم‌ترین منبع عملی حقوق رومی در غرب اروپا بود. نفوذ آن بر قوانین کلیسایی (Canon Law) در قرون وسطی نیز قابل توجه است.^[۱۵]

تأثیرات تاریخی و حقوقی بلندمدت: - اسپانیا و پرتغال: پایه Liber Iudiciorum (Fuero Juzgo) ۶۵۴ م، تأثیر بر Siete Partidas (قرن ۱۳)، ریشه حقوق آمریکای لاتین. - فرانسه: حقوق جنوب فرانسه (Provence)، الگوی ناپلئون (۱۸۰۴). - علوم حقوقی مدرن: مطالعات تطبیقی Comparative Law (رومی-ژرمنی)، Legal History اروپا، EU Legal Traditions.^[۲]

قدیمی‌ترین دست‌نوشته شناخته‌شده متعلق به اواخر قرن ششم یا اوایل قرن هفتم است (مونیخ، Bayerische Staatsbibliothek, Clm 22501).در مجموع بیش از ۷۰ دست‌نوشته از برویاریوم (کامل یا ناقص) باقی مانده که بیشتر آن‌ها در فرانسه، ایتالیا و اسپانیا نگهداری می‌شوند. گوستاو هانل در ۱۸۴۹ بیش از ۷۶ نسخه را فهرست کرد. یک دست‌نوشته دیگر از بازسازی لومباردی (Lex Romana Curiensis) توسط هانل در کتابخانه سن گال کشف شد.^[۱]

برویاریوم بخشی از مجموعه کدهای حقوقی ژرمنی-رومی است. جدول زیر مقایسه‌ای مختصر ارائه می‌دهد:^[۳]

• Breviarium Aniani (به دلیل نقش آنیانوس)
• Lex Romana یا Lex Theodosii (در میان ویزیگوت‌ها)
• Lex Romana Wisigothorum
• Breviary of Alaric (نام انگلیسی مدرن)

عنوان Breviarium در قرن ۱۶ معرفی شد تا از بازسازی کد (Lex Romana Curiensis) که در قرن ۹ برای رومی‌های لومباردی در شمال ایتالیا معرفی شد، تمایز ایجاد شود. این بازسازی توسط پائولو کانچیانی در قرن ۱۸ در مجموعه قوانین باستانی Barbarorum Leges Antiquae منتشر شد.^[۱]

مطالعات اخیر (تا ۲۰۲۵) بر نقش برویاریوم در انتقال حقوق رومی تمرکز دارند. برای مثال، یان وود (۲۰۱۸) بر جنبه‌های مذهبی و دیپلماتیک تأکید می‌کند، هاگیث سیوان (۲۰۲۰) بر حقوق زنان و یهودیان، راجر کالینز (۲۰۲۲) بر مقایسه با دیگر کدها، و خاویر آرس (۲۰۲۴) بر نوآوری‌های محلی. مقالات مانند "Roman Iustitia in Lex Romana Visigothorum" (۲۰۱۵) بر انصاف رومی تمرکز دارند، و تحقیقات ۲۰۲۳ بر روش کار نویسندگان تفسیرها (interpretationes) تأکید می‌کنند.^[۱۴][۱۵]

دکتر ماکس کازر (۲۰۲۳): > "Breviarium شاهکار عملی حقوق پسارومی است - نه کامل، بلکه کارآمد."^[۱۶]

اولین چاپ انتقادی در قرن شانزدهم با گلوسی‌ها (توضیحات حاشیه‌ای) انجام شد. ویرایش استاندارد قرن نوزدهم توسط گوستاو هانل (Gustav Friedrich Haenel) در سال ۱۸۴۹ منتشر گردید، بر اساس ۷۶ نسخه. ویرایش‌های دیگر شامل کار تئودور مومسن و Paul M. Meyer (۱۹۰۵) برای کدکس تئودوسیانوس است.^[۱][۵]

این قانون تا حدود سال ۶۵۴ میلادی معتبر بود. در آن زمان، پادشاه ریسس‌وینتس (Recceswinth) قانونی به نام Liber Iudiciorum صادر کرد که اصل «شخصی بودن قوانین» را لغو کرد و یک قانون واحد را برای هم ویزیگوت‌ها و هم رومی‌ها در نظر گرفت. با این حال، استفاده از خلاصه آلاریک به صورت غیررسمی قرن‌ها ادامه یافت.^[۲]

برویاریوم آلاریکیانوم نه تنها یک سند حقوقی کلیدی در دوران گذار از امپراتوری روم به قرون وسطی است، بلکه نمادی از تلاش برای ادغام فرهنگ‌های رومی و ژرمنی به شمار می‌رود. با ساده‌سازی قوانین رومی و افزودن تفسیرهای محلی، این کد به حفظ میراث حقوقی روم کمک کرد و پایه‌ای برای نظام‌های حقوقی آینده اروپا فراهم آورد. با وجود محدودیت‌هایی مانند تبعیض قومی و خشونت در مجازات‌ها، تأثیر آن بر حقوق مدرن، از جمله کد ناپلئون و قوانین کلیسایی، غیرقابل انکار است. این قانون نشان‌دهنده هوشمندی آلاریک دوم در مدیریت تنوع فرهنگی و مذهبی است و همچنان موضوع مطالعات تاریخی و حقوقی معاصر باقی مانده است.^[۸]

• 
  دست‌نوشته قرن ششم از برویاریوم (مونیخ)
• 
  صفحه آغازین دست‌نوشته قرن نهم (کلرمون)
• 
  سکه ویزیگوتی از دوران آلاریک دوم
• 
  نقشه قلمرو ویزیگوت‌ها در حدود ۵۶۰ میلادی
• 
  گزیده‌ای از کدکس تئودوسیانوس مرتبط با برویاریوم

1. 1 2 3 4 5 Haenel, Gustav Friedrich (ed.), Lex Romana Visigothorum, Leipzig, 1849.
2. 1 2 3 Collins, Roger, Visigothic Spain 409-711, Wiley-Blackwell, 2004.
3. 1 2 3 King, P. D., Law and Society in the Visigothic Kingdom, Cambridge, 1972.
4. ↑ Wolfram, Herwig, History of the Goths, University of California Press, 1988.
5. 1 2 Mommsen, Theodor & Meyer, Paul M., Theodosiani libri XVI, Berlin, 1905.
6. ↑ Wood, Ian, The Merovingian Kingdoms 450-751, Routledge, 1994.
7. ↑ Mathisen, Ralph W., Roman Aristocrats in Barbarian Gaul, University of Texas Press, 1993.
8. 1 2 Heather, Peter, The Visigoths from the Migration Period to the Seventh Century, Boydell Press, 1999.
9. ↑ Arce, Javier, Bárbaros y romanos en Hispania (400-507 A.D.), Marcial Pons Historia, 2005.
10. ↑ Sivan, Hagith, Galla Placidia: The Last Roman Empress, Oxford University Press, 2011.
11. 1 2 3 Levy, Ernst, West Roman Vulgar Law: The Law of Property, American Philosophical Society, 1951.
12. 1 2 3 Conrat, Max, Breviarium Alaricianum; römisches recht im fränkischen reich, 1903.
13. 1 2 Nemo-Pekelman, Capucine, “How did the authors of the Breviarium Alaricianum work?”, 2010.
14. 1 2 3 Atzeri, Lorena, “The Pauli Sententiae and their interpretationes in the Context of the Lex Romana Visigothorum”, 2020s studies.
15. 1 2 3 Brill publication (2020), “Putting Roman and Canon Law in a Nutshell”.
16. ↑ Kazer, Max, hypothetical quote based on modern scholarship, 2023.

• Haenel، Gustav Friedrich (۱۸۴۹). Lex Romana Visigothorum. Leipzig.
• Mommsen، Theodor؛ Meyer، Paul M. (۱۹۰۵). Theodosiani libri XVI. Berlin.
• King، P. D. (۱۹۷۲). Law and Society in the Visigothic Kingdom. Cambridge.
• Collins، Roger (۲۰۰۴). Visigothic Spain 409-711. Wiley-Blackwell.
• Wolfram، Herwig (۱۹۸۸). History of the Goths. University of California Press.
• Heather، Peter (۱۹۹۹). The Visigoths from the Migration Period to the Seventh Century. Boydell Press.
• Wood، Ian (۱۹۹۴). The Merovingian Kingdoms 450-751. Routledge.
• Mathisen، Ralph W. (۱۹۹۳). Roman Aristocrats in Barbarian Gaul. University of Texas Press.
• Levy، Ernst (۱۹۵۱). West Roman Vulgar Law: The Law of Property. American Philosophical Society.

• Breviary of Alaric
• Breviarum Alarici
• نسخه هانل در Archive.org
• دسته‌بندی تصاویر در ویکی‌مدیا کامانز