گورستان سن میشل (ونیز)

گورستان سن میشل(ایتالیایی: Il cimitero di San Michele) از زمان تأسیس آن در سال ۱۸۰۷، گورستان اصلی ونیز بوده است. این گورستان در جزیره ایزولا دی سن میشل، بین ونیز و مورانو واقع شده است. علاوه بر گورستان اصلی کاتولیک که وقف شده است، بخش‌های جداگانه‌ای برای پروتستان‌ها و ارتدکس‌های شرقی نیز وجود دارد که به غیر کاتولیک‌ها خدمات ارائه می‌دهد. با این حال، گورستان یهودیان ونیز در جزیره لیدو واقع شده است. هم گورستان و هم جزیره به نام کلیسای سن میشل در ایزولا که در قرن پانزدهم در این جزیره ساخته شده و به سنت مایکل فرشته مقرب اختصاص داده شده است، نامگذاری شده‌اند.

تاریخچه و جزئیات

اندیشهٔ انتقال گورستان‌ها به خارج از مراکز شهری از فرمان سن‌کلو سرچشمه گرفت—فرمانی که در سال ۱۸۰۴ و در دوران اشغال فرانسه توسط ناپلئون بناپارت صادر شد. هدف اصلی این فرمان، بهبود بهداشت عمومی بود، چرا که دفن اجساد در سرداب‌های کلیساها درون شهر، به‌ویژه در رم و ونیز، به‌عنوان اقدامی ناسالم و خطرناک شناخته شده بود. این تحول، بخشی از موج اصلاحات شهری و بهداشتی در اروپا بود که در پی انقلاب فرانسه و ظهور دولت‌های مدرن شکل گرفت.

در ابتدا، جزیرهٔ سان کریستوفورو که توسط معمار جیان آنتونیو سلوا طراحی شده بود، به‌عنوان محل جدید گورستان انتخاب شد. اجساد با گوندولاهای ویژهٔ تشییع جنازه به این جزیره منتقل می‌شدند—نوعی مراسم عبور از آب که هم جنبهٔ نمادین داشت و هم با سنت‌های ونیزی هماهنگ بود. این گوندولاها، با تزئینات خاص و همراهی سوگواران، بخشی از منظرهٔ آیینی شهر شدند و نشان‌دهندهٔ پیوند میان مرگ، آب، و معماری در فرهنگ ونیز بودند. انتقال گورستان‌ها به جزایر اطراف، نه‌تنها اقدامی بهداشتی، بلکه بازتابی از تغییرات عمیق در نگرش به مرگ، فضا، و نظم شهری بود. این تصمیم، زمینه‌ساز شکل‌گیری گورستان سن میکله شد که بعدها به گورستان اصلی ونیز تبدیل گردید و تا امروز، بخشی از حافظهٔ تاریخی و فرهنگی شهر باقی مانده است.

سن میشل که در سال ۱۸۰۷ تأسیس شد، بیش از ۲۰۰ سال است که به عنوان گورستان اصلی ونیز مورد استفاده مداوم قرار گرفته است. فضا کم است و بنابراین مدیریت گورستان، گورها را به مدت ۱۲ سال برای اجاره قرار می‌دهد و پس از انقضای اجاره، قطعات زمین مشترک را با برداشتن بقایای اسکلت برای انتقال به یک استودان، بازیافت می‌کند. این گورستان چندین بار گسترش یافت، از جمله گسترش آن در سال ۱۸۳۹، زمانی که کانال جداکننده دو جزیره سن میشل و سن کریستوفورو دلا پاچه پر شد و دو جزیره به هم متصل شدند.

این گورستان شامل ۷ قبر جنگی از جنگ جهانی اول مربوط به افسران و دریانوردان کشتی‌های تجاری و نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا است.^[۱]

پرنسس آسپاسیا مأنوس، همسر پادشاه اسکندر یونان، ابتدا در بخش ارتدکس گورستان سن میشل به خاک سپرده شد. بقایای او بعداً به قطعه گورستان سلطنتی در پارک کاخ تاتوی در نزدیکی آتن منتقل شد.

در سال ۱۸۸۹، یک کوره جسدسوزی در منطقه‌ای که توسط شهرداری واگذار شده بود، ساخته شد. کوره جسدسوزی اصلی که با ژنراتور گاز کار می‌کرد، با دو کوره مدرن جدید که در سال‌های ۱۹۹۵ و ۲۰۰۴ نصب شدند، جایگزین شد^[۲]^[۳]

از دیگر نقاط دیدنی جزیرهٔ سن میکله، نمازخانهٔ کاپلا امیلیانا است—فضایی آرام و معنوی که در دل گورستان جای گرفته و با معماری ساده اما تأثیرگذار خود، یادآور سنت‌های عبادی ونیزی است. این نمازخانه، مانند دیگر بخش‌های گورستان، نه‌تنها محل نیایش بلکه بخشی از حافظهٔ جمعی شهر به‌شمار می‌رود. در سال ۲۰۱۳، وزارت فرهنگ ایتالیا گورستان سن میکله را به‌همراه صومعهٔ کامالدولی و کلیسای سن میکله این ایزولا، به‌عنوان میراث فرهنگی تاریخی و هنری به ثبت رساند. این اقدام، تأییدی رسمی بر ارزش چندلایهٔ این مجموعه بود—ترکیبی از معماری رنسانس، سنت‌های مذهبی، و نقش اجتماعی در تاریخ ونیز. کلیسای سن میکله، که در قرن پانزدهم ساخته شده، با نمای سنگی سفید و طراحی متقارن خود، نمونه‌ای برجسته از معماری دورهٔ رنسانس اولیه است و در کنار گورستان و صومعه، منظری کامل از پیوند میان ایمان، هنر، و مرگ در فرهنگ ونیزی ارائه می‌دهد. این مجموعه، نه‌تنها محل دفن چهره‌های برجسته‌ای چون ایگور استراوینسکی، جوزف برودسکی، و امیلیو وِدووا است، بلکه فضایی است برای تأمل، سکوت، و بازخوانی تاریخ روحانی و فرهنگی شهری که قرن‌ها بر آب ایستاده است.

در سال ۱۹۹۸، این گورستان موضوع یک مسابقه توسعه بود که معمار دیوید چیپرفیلد برنده آن شد. این پروژه شامل اضافه کردن حیاط‌های داخلی و همچنین یک استودان و یک ساختمان خدماتی بود. این ساختمان‌ها در سال ۲۰۱۷ تکمیل شدند. مرحله سوم شامل گسترش جزیره با باغ‌ها و بناهای یادبود تدفین است.^[۴]

بخش پروتستان‌ها

بخش پروتستان گورستان سن میکله که در زبان ایتالیایی با عنوان Reparto Evangelico شناخته می‌شود، تحت مالکیت شورای شهر ونیز قرار دارد و توسط سه نهاد مذهبی پروتستان فعال در این شهر اداره می‌شود: کلیسای انجیلی والدِنی، کلیسای آنگلیکان، و کلیسای انجیلی لوتری در ایتالیا. برخلاف بخش کاتولیک که از اوایل قرن نوزدهم فعالیت خود را آغاز کرد، دفن پروتستان‌ها در محل اختصاصی فعلی در دوره‌ای بعدتر آغاز شد. این بخش با دیوار آجری از چهار طرف محصور شده و از طریق دروازه‌ای آهنی به گورستان کاتولیک متصل می‌شود، نمادی از جدایی آیینی در عین پیوند شهری. در طول ۱۵۰ سال گذشته، حدود ۶۰۰ تدفین در این بخش صورت گرفته است. این آمار، در کنار ساختار مستقل و مدیریت چندنهادی، نشان‌دهندهٔ تلاش برای حفظ تنوع مذهبی و احترام به آیین‌های غیرکاتولیک در فضای سنتی ونیز است. بخش پروتستان، با طراحی ساده و آرام، فضایی برای تأمل و احترام به کسانی فراهم می‌آورد که در حاشیهٔ مذهبی جامعهٔ ونیزی زیسته‌اند، اما در مرگ نیز سهمی از حافظهٔ شهری را به خود اختصاص داده‌اند. این بخش، مانند سایر قسمت‌های گورستان سن میکله، بخشی از روایت چندلایهٔ ونیز است.

بخش ارتدکس شرقی

گورستان ارتدکس یونانی سن میکله (ایتالیایی: Il cimitero greco-ortodosso di San Michele) شامل قبور مسیحیان ارتدکس متوفی است و یونانی‌ها و مهاجران روسی اکثریت تدفین‌ها را در این مکان تشکیل می‌دهند. ایگور استراوینسکی و سرگئی دیاگیلف از برجسته‌ترین روس‌هایی هستند که در بخش ارتدکس دفن شده‌اند، همچنین برخی از اعضای خانواده‌های اشرافی مانند باگراسیون‌ها، گولیتسین‌ها و پوتمکین‌ها-تاوریچسکی‌ها نیز در این بخش دفن شده‌اند. اولین تدفین در سال ۱۸۱۶ در محل تدفین مقدس برای استفاده مسیحیان ارتدکس (رچینتو چهاردهم) انجام شد.^[۵]

تدفین‌های قابل توجه

فهرست بر اساس سال فوت مرتب شده است.

گاسپارو گوتسی (۱۷۱۳–۱۷۸۶)، منتقد و نمایشنامه‌نویس ونیزی، و برادرش کارلو گوتسی (۱۷۲۰–۱۸۰۶)، نمایشنامه‌نویس و مدافع هنر کمدیا دلآرته
جوستینا رنیه میکی‌یل (۱۷۵۵–۱۸۳۲)، بانوی اشراف‌زادهٔ ایتالیایی
لویی لئوپولد روبر (۱۷۹۴–۱۸۳۵)، نقاش سوئیسی
کارل فیلتش (۱۸۳۰–۱۸۴۵)، نوازندهٔ پیانو و آهنگساز اهل ترانسیلوانیا، نابغهٔ کودک و شاگرد فردریک شوپن
آلساندرو پوئریو (۱۸۰۲–۱۸۴۸)، شاعر و میهن‌دوست ایتالیایی
کریستیان داپلر (۱۸۰۳–۱۸۵۳)، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان اتریشی
کاترین باگراتیون (۱۷۸۳–۱۸۵۷)، شاهدخت و بانوی اشراف‌زادهٔ روس
ناتاله اسکیافونی (۱۷۷۷–۱۸۵۸)، نقاش و حکاک ایتالیایی
آنتونیو بوزولا (۱۸۱۵–۱۸۷۱)، آهنگساز و رهبر ارکستر ایتالیایی
اوردین دوبس دکر (۱۸۱۹–۱۸۷۴)، همسر اول نویسندهٔ هلندی ادوارد دوبس دکر
فریدریش فون نرلی (۱۸۰۷–۱۸۷۸)، نقاش آلمانی
جووانی باتیستا مدونا (۱۸۰۰–۱۸۸۶)، معمار ایتالیایی
جاکومو فاورتو (۱۸۴۹–۱۸۸۷)، نقاش ایتالیایی
اوژن شویلر (۱۸۴۰–۱۸۹۰)، پژوهشگر، نویسنده، کاوشگر و دیپلمات آمریکایی
دومنیکو آگوستینی (۱۸۲۵–۱۸۹۱)، کاردینال کاتولیک رومی و پاتریارک ونیز
سالوادور دی ایتوربیده ای مارزان (۱۸۴۹–۱۸۹۵)، شاهزادهٔ مکزیکی، نوهٔ نخستین امپراتور مکزیک مستقل
ویلهلم مایر (۱۸۲۴–۱۸۹۵)، پزشک دانمارکی
مارتین ریکو (۱۸۳۳–۱۹۰۸)، نقاش اسپانیایی
فرانتس ویکهوف (۱۸۵۳–۱۹۰۹)، تاریخ‌نگار هنر اتریشی
فردریک رولف (۱۸۶۰–۱۹۱۳)، نویسندهٔ کاتولیک بریتانیایی، مشهور به بارون کوروو
آنتونیو دال زوتو (۱۸۴۱–۱۹۱۸)، مجسمه‌ساز ایتالیایی
پیترو فراجاکومو (۱۸۵۶–۱۹۲۲)، نقاش ایتالیایی
هوراشیو براون (۱۸۵۴–۱۹۲۶)، تاریخ‌نگار اسکاتلندی
سرگئی دیاگیلف (۱۸۷۲–۱۹۲۹)، منتقد هنری، مدیر باله و بنیان‌گذار باله روس
اما چیاردی (۱۸۷۹–۱۹۳۳)، نقاش ایتالیایی
تئودورو ولف فراری (۱۸۷۸–۱۹۴۵)، نقاش ایتالیایی، برادر کوچکتر ارمانو ولف فراری
ارمانو ولف فراری (۱۸۷۶–۱۹۴۸)، آهنگساز و آموزگار ایتالیایی
فلیچه کارنا (۱۸۷۹–۱۹۶۶)، نقاش ایتالیایی
ایگور استراوینسکی (۱۸۸۲–۱۹۷۱)، آهنگساز روس
چسکو بازجو (۱۸۹۷–۱۹۷۱)، بازیگر ایتالیایی
ازرا پاوند (۱۸۸۵–۱۹۷۲)، شاعر و منتقد آمریکایی
فرانکو بازالیا (۱۹۲۴–۱۹۸۰)، روان‌پزشک، عصب‌شناس و اصلاح‌گر ایتالیایی
ورا د بوسه (۱۸۸۹–۱۹۸۲)، رقاص و هنرمند آمریکایی، همسر ایگور استراوینسکی
ژان شلومبرژه (۱۹۰۷–۱۹۸۷)، طراح جواهر فرانسوی
لوئیجی نونو (۱۹۲۴–۱۹۹۰)، آهنگساز ایتالیایی
اشلی کلارک (۱۹۰۳–۱۹۹۴)، دیپلمات بریتانیایی
جوزف برودسکی (۱۹۴۰–۱۹۹۶)، شاعر و مقاله‌نویس روسی-آمریکایی
اولگا روج (۱۸۹۵–۱۹۹۶)، نوازندهٔ ویولن آمریکایی
هلنیو هررا (۱۹۱۰–۱۹۹۷)، فوتبالیست آرژانتینی
گویدو توفولتی (۱۹۵۱–۱۹۹۹)، موسیقی‌دان ایتالیایی
زوران موشیتش (۱۹۰۹–۲۰۰۵)، نقاش و چاپگر اسلوونیایی
اریش کوبی (۱۹۱۰–۲۰۰۵)، روزنامه‌نگار، ناشر و فیلم‌نامه‌نویس آلمانی
امیلیو ودوا (۱۹۱۹–۲۰۰۶)، نقاش ایتالیایی
لورِتا مازیرو (۱۹۲۷–۲۰۱۰)، بازیگر و خوانندهٔ ایتالیایی
جنادیوس (زِرووس) (۱۹۳۷–۲۰۲۰)، اسقف اعظم ارتدکس یونانی در ایتالیا
روبرتو کالاسو (۱۹۴۱–۲۰۲۱)، نویسنده و ناشر ایتالیایی