یارتا

یارتا
در پارک ملی لاوکا، شیلی
رده‌بندی علمی edit
فرمانرو: گیاهان
کلاد: نهان‌دانگان
کلاد: دولپه‌ای‌های نو
کلاد: گل‌ستاره‌داران
راسته: کرفس‌سانان
تیره: چتریان
سرده: Azorella
گونه:
A. compacta
نام دوبخشی
Azorella compacta
Phil.

یارتا (انگلیسی: Yareta) (به اسپانیایی: llareta)، با نام علمی Azorella compacta (در گذشته Azorella yareta)، یک گیاه بالشتکی مخملین به رنگ سبز زرد (سبز لیمویی) از تیرهٔ چتریان و بومی آمریکای جنوبی است. این گیاه در علفزارهای پونا در کوه‌های آند در پرو، بولیوی، شمال شیلی و غرب آرژانتین در ارتفاعات میان ۳٬۲۰۰ و ۵٬۲۵۰ متر (۱۰٬۵۰۰ و ۱۷٬۲۲۰ فوت) می‌روید.[۱][۲]

پراکنش گل‌ها

نام این گیاه از واژهٔ «یاریتا» در زبان‌های کچوا آمده است.

توصیف

یارتا یک همیشه‌سبز چندساله با قامت بسیار کم‌ارتفاع، شکل گستردهٔ حصیری و فرمی نیم‌کروی است که قطر آن تا حدود ۶ متر (۲۰ فوت) می‌رسد.[۳] گل‌های صورتی یا بنفشِ دارای خودناسازگاری نرماده هستند و عمدتاً به‌وسیلهٔ مگس‌های کوچک، زنبورها، زنبورهای کاغذی و بیدها گرده‌افشانی می‌شوند.[۴]

این گیاه خاک‌های شنیِ با زهکشی خوب را ترجیح می‌دهد و می‌تواند در خاک‌های از نظر غذایی فقیر با واکنش اسیدی، خنثی یا قلیایی در ارتفاعات تا ۵٬۲۰۰ متر (۱۷٬۱۰۰ فوت) رشد کند.[۲] یارتا به نرخ‌های بالای برتابش خورشیدی در فلات‌های بلند آند سازگار است و در سایه رشد نمی‌کند. برگ‌ها در قالب توده‌ای بسیار فشرده و متراکم رشد می‌کنند که اتلاف گرما و آب را کاهش می‌دهد.[۵] این توده نزدیک سطح زمین شکل می‌گیرد، جایی که دمای هوا یک تا دو درجهٔ سلسیوس از میانگین دمای هوا بیشتر است؛ تفاوتی که از تابش طول‌موج‌بلند بازتابیده از سطح خاک—که در پونا معمولاً خاکستری تیره تا سیاه است—ناشی می‌شود.[۵]

برآورد می‌شود یارتا سالانه حدود ۱٫۵ سانتیمتر (۰٫۵۹ اینچ) رشد کند.[۲] بسیاری از یارتاها بیش از ۳۰۰۰ سال سن دارند.[۶] کهن‌سال‌ترین نمونه‌ها گزارش شده است که با آهنگ بسیار کندِ ۱⁄۱۸ اینچ (۱٫۴ میلیمتر) در سال رشد می‌کنند.[۷] رشد بسیار کند این گیاه باعث می‌شود که بهره‌برداری سنتی از آن برای سوخت به‌شدت ناپایدار باشد.[۸]

نگارخانه

منابع

  1. ↑ [(http://www.chileflora.com/Florachilena/FloraEnglish/HighResPages/EH2013.htm) "Image of Azorella compacta"]. chileflora. Retrieved 28 October 2015. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  2. 1 2 3 Kleier, Catherine; Rundel, Philip W. (August 2004). "Microsite requirements, population structure and growth of the cushion plant Azorella compacta in the tropical Chilean Andes". Austral Ecology. 29 (4): 461–470. Bibcode:2004AusEc..29..461K. doi:10.1111/j.1442-9993.2004.01386.x.
  3. ↑ Pugnaire, Francisco I.; Morillo, José A.; Rodríguez-Echeverría, Susana; Gaxiola, Aurora (February 2020). "Azorella compacta: survival champions in extreme, high-elevation environments". Ecosphere. 11 (2). Bibcode:2020Ecosp..11E3031P. doi:10.1002/ecs2.3031.
  4. ↑ López-Sepúlveda, Patricio; Takayama, Koji; Greimler, Josef; Crawford, Daniel J.; Peñailillo, Patricio; Baeza, Marcelo; Ruiz, Eduardo; Kohl, Gudrun; Tremetsberger, Karin; Gatica, Alejandro; Letelier, Luis; Novoa, Patricio; Novak, Johannes; Stuessy, Tod F. (2014-10-08). [(http://dx.doi.org/10.1007/s10265-014-0666-7) "Progressive migration and anagenesis in Drimys confertifolia of the Juan Fernández Archipelago, Chile"]. Journal of Plant Research. 128 (1): 73–90. doi:10.1007/s10265-014-0666-7. ISSN 0918-9440. PMC 4300435. PMID 25292282. {{cite journal}}: Check |url= value (help)
  5. 1 2 Wickens, G. E. (April 1995). "Llareta (Azorella Compacta, Umbelliferae): A review". Economic Botany (به انگلیسی). 49 (2): 207–212. Bibcode:1995EcBot..49..207W. doi:10.1007/BF02862926. ISSN 0013-0001. S2CID 37079723.
  6. ↑ Stenger, Richard (2019-11-28). ["The) oldest living things on Earth". CNN Travel (به انگلیسی). Retrieved 2020-01-09. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  7. ↑ Ralph, Carol P. (March 1978). "Observations on Azorella compacta (Umbelliferae)". Biotropica. 10 (1): 62 plus photo p. 63. doi:10.2307/2388107. JSTOR 2388107.
  8. ↑ [(https://www.newscientist.com/gallery/oldest-things/3) "See the world's oldest organisms"]. {{cite web}}: Check |url= value (help)

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ یارتا موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.