سلول شبکهای
سلول شبکهای (به انگلیسی: Grid cell) یک نوع سلول عصبی در قشر درونبینی (Entorhinal Cortex) است که وقتی جانور، یک فضای باز را پیمایش میکند، در فواصل منظمی برافروخته میشود. این نورون با ذخیرهکردن و جمعکردن اطلاعاتی دربارهٔ مکان، فاصله و جهت، امکان درک موقعیت در محیط را میدهد. سلول شبکه در بسیاری از جانوران یافت شده است. شامل موشصحرایی، موش، خفاش، میمون و انسان.
سلول شبکه در سال ۲۰۰۵ توسط ادوارد موزر، می-بریت موزر و شاگردانشان تُرکِل هفتین، ماریانا فین و استورلا مولدن در مرکز زیستشناسی حافظه (CBM) در نروژ کشف شد. این کشف موجب دریافت جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی در سال ۲۰۱۴ بهطور مشترک با جان اوکیف برای «کشف سلولهای سامانه موقعیتیابی در مغز» شد. چینش محدودههای مکانی برافروختگی (firing fields)، به گونهای که همه در فاصلهای مساوی از همسایشان قرار دارند، موجب تشکیل فرضیهای شد که این سلولها یک نمایش نورونی برای فضای اقلیدسی را بیان میکند. این اکتشاف همچنین سازوکاری برای محاسبهٔ مکان-خود بر اساس اطاعات دربارهٔ مکان و جهت که هر لحظه به دست میآید به صورت پویا بیان میکند.
برای به دست آوردن فعالیت سلول شبکه در یک آزمایش معمولی روی موشصحرایی، یک الکترود که توانایی ثبت فعالیت نورون منفرد را دارد، در بخش میانی-پشتی قشر مخ، کار گذاشته میشود و وقتی موش آزادانه در فضای باز به گردش میپردازد نتایج را ضبط میکنند. دادههای حاصل را میتوان با علامت زدن موقعیت موشِ صحرایی بر نقشهای از اتاق، هر بار که موشِ صحرایی یک پتانسیل عمل را برافروخته میکند، نمایش داد. این علامتها با گذشت زمان رویهم انباشته میشوند تا مجموعهٔ کوچکی از خوشهها (clusters) را تشکیل میدهند، در نتیجه راسهای یک شبکه از مثلثهای متساویالضلاع را تشکیل میدهند. این الگوی مثلثی منظم همان چیزی است که سلولهای شبکه را از انواع مختلفی از سلولهایی که بر اساس موقعیت در محیط برافروخته میشوند را نشان میدهند، متمایز میسازد. در مقابل، اگر یک سلول مکان از هیپوکامپ موش، به همان شکل مورد آزمایش قرار گیرد، آنگاه این علامتها اغلب فقط یک خوشه (یک «میدان محل» (Place field)) در محیط تشکیل میدهند. و حتی وقتی چند خوشه دیده میشود، هیچ نظم قابل پیشبینی در چینششان وجود ندارد.