آسیا در دوران پیشاتاریخی

نقشه آسیا

آسیا در دوران پیشاتاریخی به رویدادهای آسیا در طول دوره وجود بشر قبل از اختراع سامانه نوشتاری یا مستندسازی تاریخ مکتوب اشاره دارد. این شامل بخش‌هایی از سرزمین اوراسیا است که در حال حاضر یا به‌طور سنتی به عنوان قاره آسیا در نظر گرفته می‌شود. این قاره معمولاً به عنوان منطقه‌ای در شرق کوه‌های اورال، کوه‌های قفقاز، دریای خزر، دریای سیاه و دریای سرخ توصیف می‌شود که توسط اقیانوس‌های آرام، هند و قطب شمال محدود شده است.[۱] این مقاله مروری بر مناطق مختلف آسیا در دوران ماقبل تاریخ ارائه می‌دهد.

خاستگاه انسان‌های آسیایی

بازتولید مدرن جمجمه انسان دمانیسی از دمانیسی در گرجستان امروزی (قفقاز)، قدیمی‌ترین مدرک برای حضور انسان‌های اولیه در خارج از قاره آفریقا.
تصویری از اینکه مرد پکنی احتمالاً چه شکلی بوده است.

انسان‌های اولیه

حدود ۱٫۸ میلیون سال پیش، گونهٔ هومو ارکتوس قارهٔ آفریقا را ترک کرد.[۱] نام این گونه به معنای «انسان راست‌قامت» است و باور بر این است که در شرق و جنوب شرق آسیا از حدود ۱٫۸ میلیون تا ۴۰ هزار سال پیش زندگی می‌کرده‌اند.[۲] تمایز منطقه‌ای آن‌ها به‌عنوان انسان راست قامت طبقه‌بندی شده است.[۳] وزن متوسط زنان این گونه حدود ۵۲ کیلوگرم (۱۱۵ پوند) و قد متوسط آن‌ها حدود ۱٫۵ متر (۴٫۹ فوت) بوده است. مردان به‌طور متوسط ۵۸ کیلوگرم (۱۲۸ پوند) وزن داشته و قد متوسط آن‌ها حدود ۱٫۷ متر (۵٫۶ فوت) بوده است. اعتقاد بر این است که رژیم غذایی آن‌ها عمدتاً گیاهی بوده و گهگاه گوشت نیز مصرف می‌کردند.[۴] مغز این انسان نسبت به انسان بعدی کوچک‌تر بود و آن‌ها از ابزارهای سادهٔ سنگی برای زندگی روزمره استفاده می‌کردند.

قدیمی‌ترین فسیل‌های انسانی یافت شده در خارج از آفریقا، جمجمه‌ها و آرواره‌های انسان راست‌قامت آسیایی از دمانیسی (جمهوری گرجستان امروزی) در قفقاز هستند که یک کریدور زمینی است که از آفریقا به آسیای شمالی و خاور نزدیک یا خاورمیانه منتهی می‌شد. قدمت آنها تقریباً ۱٫۸ میلیون سال (سال یا میلیون سال) است. باستان‌شناسان این فسیل‌ها را انسان دمانیسی نامیده‌اند.[۵] [۶] [۷] همچنین بقایایی وجود داشت که شبیه به هومو ارگاستر بود، که ممکن است به این معنی باشد که در آن زمان چندین گونه در قفقاز زندگی می‌کردند. استخوان‌های حیواناتی که در نزدیکی بقایای انسانی یافت شدند شامل زرافه‌های گردن کوتاه، شترمرغ‌ها، کرگدن‌های باستانی از آفریقا و گربه‌های دندان شمشیری و گرگ‌ها از اوراسیا بودند. ابزارهایی که با فسیل‌های انسانی یافت شدند شامل ابزارهای سنگی ساده‌ای مانند ابزارهای مورد استفاده در آفریقا بودند: یک تیغه برنده، هسته و یک چاقوی تیزکن.

قدیمی‌ترین فسیل‌های هومو ارکتوس آسیای جنوب شرقی، که به عنوان انسان جاوه‌ای راست‌قامت شناخته می‌شوند، بین لایه‌های بقایای آتشفشانی در جاوه، اندونزی یافت شدند.[۸] فسیل‌هایی که نشان‌دهنده ۴۰ فرد راست قامت، معروف به انسان پکنی، هستند، در نزدیکی پکن در ژوکودیان یافت شدند که قدمت آنها به حدود ۴۰۰۰۰۰ سال پیش برمی‌گردد. اعتقاد بر این است که این گونه حداقل چند صد هزار سال در چین،[۹] و احتمالاً تا ۲۰۰۰۰۰ سال پیش در اندونزی زندگی می‌کرده است. آنها ممکن است اولین کسانی بوده باشند که از آتش استفاده کرده و غذا پخته‌اند.[۱۰]

در جاوه، جمجمه‌هایی از انسان راست قامت کشف شد که قدمت آن‌ها حدود ۳۰۰٬۰۰۰ سال پیش تخمین زده شده است. همچنین در مرکز چین جمجمه‌ای یافت شد که شباهت زیادی به بقایای انسان هایدلبرگی داشت؛ این گونه در اروپا و آفریقا نیز کشف شده و قدمت آن بین ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ سال پیش برآورد می‌شود.[۱۱]

پیشاتاریخ بر پایه منطقه

آسیای شمالی

سرخپوستان سیبری باستان از اجداد اوراسیایی‌های شمالی باستان و اجداد شمال شرقی آسیای باستان شکل گرفته‌اند و ارتباط نزدیکی با اولین موج انسان‌ها به قاره آمریکا دارند.

بالای چین، آسیای شمالی قرار دارد که در آن سیبری،[۱۲] و خاور دور روسیه، مناطق جغرافیایی وسیعی هستند که از قرن هفدهم بخشی از روسیه بوده‌اند.

در لبه جنوب غربی آسیای شمالی، قفقاز قرار دارد. این منطقه در مرز اروپا و آسیا، بین دریاهای سیاه و خزر واقع شده است. قفقاز محل کوه‌های قفقاز است که بلندترین کوه اروپا، کوه البروس، در آن قرار دارد. بخش جنوبی قفقاز از کشورهای مستقل تشکیل شده است، در حالی که بخش‌های شمالی تحت صلاحیت فدراسیون روسیه هستند.

آسیای مرکزی

مهاجرت‌های اولیه هندواروپایی‌ها از استپ‌های پونتیک و سراسر آسیای مرکزی، و مواجهه با جمعیت‌های باستانی شمال شرقی آسیا.[۱۳]

آسیای مرکزی منطقه اصلی قاره آسیا است و از دریای خزر در غرب تا چین در شرق و از افغانستان در جنوب تا روسیه در شمال امتداد دارد. همچنین گاهی اوقات به آن آسیای میانه و به صورت محاوره‌ای «ستان‌ها» (به شش کشوری که عموماً در این منطقه در نظر گرفته می‌شوند و نام‌هایشان با پسوند فارسی «ستان» به معنی «سرزمین» به پایان می‌رسد) گفته می‌شود[۱۴] و در محدوده قاره وسیع‌تر اوراسیا قرار دارد. این کشورها عبارتند از قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان و افغانستان.

شرق آسیا

شرق آسیا، برای اهداف این بحث، شامل مناطق پیشاتاریخی چین، تایوان، تبت، سین‌کیانگ و کره است. مطالعهٔ پیشاتاریخ چین شامل سایت‌های پارینه‌سنگی، فرهنگ‌های نوسنگی، فرهنگ‌های مس‌سنگی، عصر برنز چین و سایت‌های عصر برنز می‌باشد.

اجداد آسیایی‌های شرقی احتمالاً از ۷۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ سال پیش از سایر جمعیت‌های انسانی جدا شدند.[۱۵][۱۶] اجداد آسیایی‌های شرقی که منجر به آسیایی‌های شرقی/جنوب شرقی، پولینزیایی‌ها، سیبریایی‌ها و بومیان آمریکا شدند، در چندین موج از جنوب چین به سمت شمال و جنوب گسترش یافتند. داده‌های ژنومی جمعیت نشان می‌دهد که آسیای شرقی پارینه سنگی به آسیای شرقی‌های مدرن و گروه‌های مرتبط با آن پیوستگی نشان می‌دهد.[۱۷]

چین

قدیمی‌ترین آثار انسان‌های اولیه، هومو ارکتوس، در شرق آسیا در چین یافت شده است. بقایای فسیل شدهٔ انسان یوانمو در استان یوننان در جنوب غربی چین یافت شده و قدمت آن به ۱٫۷ میلیون سال پیش برمی‌گردد. ابزارهای سنگی از حوضهٔ نیهوان استان هبی در شمال چین ۱٫۶۶ میلیون سال قدمت دارند. [۱۸]

انسان‌های اولیه بیش از ۵۰۰۰۰۰ سال پیش جذب آب و هوای گرم و حاصلخیز چین مرکزی شدند. بقایای اسکلت حدود ۴۵ نفر که در مجموع به عنوان انسان پکنی شناخته می‌شوند، در غاری آهکی در استان یوننان در ژوکودیان یافت شد. قدمت آنها به ۴۰۰۰۰۰ تا ۶۰۰۰۰۰ سال پیش برمی‌گردد و برخی از محققان معتقدند که شواهد مربوط به اجاق‌ها و مصنوعات به این معنی چیرگی انسان نخستین بر آتش است، اگرچه این موضوع توسط سایر باستان‌شناسان به چالش کشیده شده است. حدود ۸۰۰ مایلی غرب این مکان، در نزدیکی شی‌آن در استان شانشی، بقایای یک انسان اولیه وجود دارد که پیش از انسان پکنی زندگی می‌کرده است.[۱۹]

تایوان

دوران ماقبل تاریخ تایوان با ورود شرکت هند شرقی هلند در سال ۱۶۲۴ به پایان رسید و از یافته‌های باستان‌شناسی در سراسر جزیره مشخص است. اولین شواهد سکونت انسان به ۵۰۰۰۰ سال یا بیشتر برمی‌گردد،[۲۰] زمانی که تنگه تایوان به دلیل پایین آمدن سطح دریا به عنوان یک پل خشکی نمایان شد. حدود ۵۰۰۰ سال پیش، کشاورزانی از سرزمین اصلی چین در این جزیره ساکن شدند. اعتقاد بر این است که این افراد به زبان‌های آسترونزیایی صحبت می‌کردند که از تایوان در سراسر جزایر اقیانوس آرام و هند پراکنده شدند. اعتقاد بر این است که بومیان فعلی تایوان از نوادگان آنها هستند.

کره

کره ماقبل تاریخ، دورانی از وجود بشر در شبه جزیره کره است که سوابق مکتوبی برای آن وجود نداشته است. با این حال، این دوره بزرگ‌ترین بخش از گذشته کره را تشکیل می‌دهد و موضوع اصلی مطالعه در رشته‌های باستان‌شناسی، زمین‌شناسی و دیرینه‌شناسی است.

ژاپن

مطالعه ژاپن ماقبل تاریخ شامل پارینه سنگی ژاپنی و دوره جومون می‌شود.

جنوب آسیا

دولمن از منطقه گوداواری، آندرا پرادش، هند. حکاکی روی چوب از مقاله "Indiska Fornsaker" اثر هانس هیلدبراند .

آسیای جنوبی منطقه جنوبی قاره آسیا است که شامل کشورهای زیر هیمالیا و به گفته برخی منابع، کشورهای مجاور در غرب و شرق را نیز شامل می‌شود. از نظر توپوگرافی، این منطقه تحت سلطه صفحه هند است که از سطح دریا به عنوان هند در جنوب هیمالیا و پاروپامیز بالا می‌رود. آسیای جنوبی از جنوب توسط اقیانوس هند و از طریق خشکی (در جهت عقربه‌های ساعت، از غرب) توسط آسیای غربی، آسیای مرکزی، آسیای شرقی و آسیای جنوب شرقی محدود شده است.

محوطه ریوات در پاکستان شامل چند اثر باستانی - یک هسته و دو تکه سنگ - است که ممکن است فعالیت انسان در آنجا را به ۱٫۹ میلیون سال پیش نسبت دهد، اما این تاریخ‌ها هنوز مورد بحث هستند. [۲۱]

پیش از تاریخ جنوب آسیا در مقالات مربوط به سریلانکا، هند و تامیل نادو پیش از تاریخ بررسی شده است.

جدول زمانی عصر برنز هند
تاریخ‌ها تقریبی هستند، برای جزئیات بیشتر به مقاله مربوطه مراجعه کنید

آسیای جنوب شرقی

انسان‌های مدرن در جزایر جنوب شرقی آسیا با گونه‌ای باستانی از انسان به نام دنیسوواها آمیزش کردند .

جنوب‌شرقی آسیا یک زیرمنطقه از آسیا است که شامل کشورهایی می‌شود که از نظر جغرافیایی جنوب چین، شرق هند، غرب گینهٔ نو و شمال استرالیا قرار دارند.[۲۲] این منطقه در محل تلاقی صفحات زمین‌شناسی واقع شده و به همین دلیل دارای فعالیت‌های شدید لرزه‌ای و آتشفشانی است.

جنوب‌شرقی آسیا از نظر جغرافیایی به دو بخش تقسیم می‌شود:

۱. جنوب‌شرقی آسیا قاره‌ای که به آن هندوچین نیز گفته می‌شود و شامل کشورهای کامبوج، لائوس، میانمار (برمه)، تایلند و ویتنام است.

۲. جنوب‌شرقی آسیا دریایی که شامل کشورهای برونئی، مالزی، تیمور شرقی، اندونزی، فیلیپین و سنگاپور می‌شود.[۲۳]

بقایای اسکلت یک انسان‌نما که تنها ۳ فوت (۰٫۹۱ متر) قد داشت، پیدا شد. قدی به اندازه یک انسان بالغ در اندونزی در جزیره فلورس. این موجود مغز کوچکی داشت و به دلیل ساختار کوچکش به «هابیت» معروف بود و به‌طور مشخص به عنوان انسان فلورسی طبقه‌بندی می‌شد. شواهد مربوط به انسان فلورسی به ۵۰۰۰۰ تا ۱۹۰۰۰۰ سال پیش برمی‌گردد،[۲۴] پس از آنکه انتشارات اولیه نشان دادند که این انسان کوچک تا ۱۲۰۰۰ سال پیش وجود داشته است. گفته می‌شود که اجداد آسیایی‌های شرقی قبل از گسترش به سمت شمال، در سرزمین اصلی آسیای جنوب شرقی منشأ گرفته‌اند.[۲۵]

نگریتوها جمعیت بومی جنوب شرقی آسیا را تشکیل می‌دهند، اما تا حد زیادی توسط گروه‌های آستروآسیایی و آسترونزیایی زبان که با گسترش نوسنگی از جنوب شرقی آسیا به سرزمین اصلی و آسیای جنوب شرقی جزیره‌ای مهاجرت کردند، جذب شدند. بقیه گروه‌های اقلیت را در مناطق جغرافیایی منزوی تشکیل می‌دهند.[۲۶]

زبان نوشتاری

تاریخ سامانه نوشتاری مستند مکان منطقه
حدود ۲۶۰۰–۲۵۰۰ پیش از میلاد زبان سومری متون خط میخی از شوروپاک و ابو صلابیخ (دورهٔ فارا) بین‌النهرین خاور نزدیک
حدود ۲۴۰۰ پیش از میلاد زبان اکدی چند ده متن پیش‌سارگونی از ماری (سوریه) و سایر سایت‌ها در شمال بابل[۲۷] سوریه خاور نزدیک
حدود ۲۴۰۰ پیش از میلاد زبان ابلایی الواح ابلا سوریه خاور نزدیک
حدود ۲۳۰۰ پیش از میلاد[۲۸] زبان ایلامی پادشاهی اوان، پیمان صلح با نارام سین ایران / عراق خاور نزدیک
حدود قرن ۲۱ پیش از میلاد زبان هوری کتیبهٔ معبد تیش-آتال در اورکش[۲۹] بین‌النهرین خاور نزدیک
حدود ۱۶۵۰ پیش از میلاد زبان هیتی متون مختلف میخی و تاریخچه کاخ از دوران حکومت هاتوشیلی یکم، از بایگانی‌های خاتوشا ترکیه خاور نزدیک
حدود ۱۳۰۰ پیش از میلاد زبان اوگاریتی لوح‌ها از اوگاریت[۳۰] سوریه خاور نزدیک
حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد چینی کهن خط جیا گو ون و کتیبه‌های برنزی چینی از دوران وو دینگ چین شرق آسیا
حدود ۱۰۰۰ پیش از میلاد زبان فنیقی سنگ‌نوشته اهیرام کنعان خاور نزدیک
حدود قرن ۱۰ پیش از میلاد زبان آرامی خاور نزدیک
حدود قرن ۱۰ پیش از میلاد زبان عبری تقویم گزر کنعان خاور نزدیک
حدود ۸۵۰ پیش از میلاد زبان عمونی کتیبه قلعه عمان[۳۱] اردن خاور نزدیک
حدود ۸۴۰ پیش از میلاد زبان موابی سنگ یادبود موآبی اردن خاور نزدیک
حدود ۸۰۰ پیش از میلاد زبان فریجی آناتولی خاور نزدیک
حدود ۸۰۰ پیش از میلاد عربی شمالی کهن شمال شبه‌جزیره عربستان خاور نزدیک
حدود ۸۰۰ پیش از میلاد عربی جنوبی کهن جنوب شبه‌جزیره عربستان خاور نزدیک
حدود ۶۰۰ پیش از میلاد زبان لیدیایی [۳۲] آناتولی خاور نزدیک
حدود ۶۰۰ پیش از میلاد زبان کاریایی آناتولی خاور نزدیک
حدود ۵۰۰ پیش از میلاد زبان فارسی باستان سنگ‌نوشته بیستون ایران خاور نزدیک
حدود ۵۰۰–۳۰۰

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ "Asia". eb.com, Encyclopædia Britannica. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc. 2006. Retrieved 2014-03-07.
  2. ↑ Out of Africa. بایگانی‌شده در ۲۰۱۴-۰۴-۱۹ توسط Wayback Machine American Museum of Natural History. Retrieved April 23, 2014.
  3. ↑ Peking Man بایگانی‌شده در ۲۰۱۴-۰۴-۱۹ توسط Wayback Machine. The History of Human Evolution. American Museum of Natural History. April 23, 2014.
  4. ↑ Peking Man بایگانی‌شده در ۲۰۱۴-۰۴-۱۹ توسط Wayback Machine. The History of Human Evolution. American Museum of Natural History. April 23, 2014.
  5. ↑ Out of Africa. بایگانی‌شده در ۲۰۱۴-۰۴-۱۹ توسط Wayback Machine American Museum of Natural History. Retrieved April 23, 2014.
  6. ↑ Rightmire & Lordkipanidze 2010, p. 242.
  7. ↑ Dennell 2010, pp. 247–48, 266.
  8. ↑ Keat Gin Ooi. Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor. ABC-CLIO; 1 January 2004. شابک ‎۹۷۸−۱−۵۷۶۰۷−۷۷۰−۲. p. 173–174.
  9. ↑ Peking Man بایگانی‌شده در ۲۰۱۴-۰۴-۱۹ توسط Wayback Machine. The History of Human Evolution. American Museum of Natural History. April 23, 2014.
  10. ↑ Homo erectus. London: Natural History Museum. Retrieved April 23, 2014.
  11. ↑ New Migrants. بایگانی‌شده در ۲۰۱۴-۰۴-۱۹ توسط Wayback Machine American Museum of Natural History. Retrieved April 23, 2014.
  12. ↑ Far East, AskOxford, archived from the original on 2007-09-29
  13. ↑ Narasimhan, Vagheesh M.; Patterson, Nick; Moorjani, Priya; Rohland, Nadin; Bernardos, Rebecca (6 September 2019). "The formation of human populations in South and Central Asia". Science. 365 (6457). doi:10.1126/science.aat7487. ISSN 0036-8075. PMC 6822619. PMID 31488661.
  14. ↑ Paul McFedries (2001-10-25). "stans". Word Spy. Archived from the original on 2014-07-05. Retrieved 2011-02-16.
  15. ↑ Di D, Sanchez-Mazas A, Currat M (November 2015). "Computer simulation of human leukocyte antigen genes supports two main routes of colonization by human populations in East Asia". BMC Evolutionary Biology. 15 (1). Bibcode:2015BMCEE..15..240D. doi:10.1186/s12862-015-0512-0. PMC 4632674. PMID 26530905.
  16. ↑ Vallini L, Marciani G, Aneli S, Bortolini E, Benazzi S, Pievani T, Pagani L (April 2022). "Genetics and Material Culture Support Repeated Expansions into Paleolithic Eurasia from a Population Hub Out of Africa". Genome Biology and Evolution. 14 (4). doi:10.1093/gbe/evac045. PMC 9021735. PMID 35445261.
  17. ↑ Zhang, Xiaoming; Ji, Xueping; Li, Chunmei; Yang, Tingyu; Huang, Jiahui; Zhao, Yinhui; Wu, Yun; Ma, Shiwu; Pang, Yuhong (2022-07-25). "A Late Pleistocene human genome from Southwest China". Current Biology (in English). 32 (14): 3095–3109.e5. Bibcode:2022CBio...32E3095Z. doi:10.1016/j.cub.2022.06.016. ISSN 0960-9822. PMID 35839766.
  18. ↑ Rightmire & Lordkipanidze 2010, p. 241.
  19. ↑ Marshall Cavendish, World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia. بایگانی‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۱۹ توسط Wayback Machine New York: Marshall Cavendish. 1. 2007. p. 30.
  20. ↑ "Changbin Culture - 台灣大百科全書 Encyclopedia of Taiwan". Archived from the original on 2014-05-03. Retrieved 2014-05-03.
  21. ↑ Dennell 2007, pp. 41 and 55–58.
  22. ↑ Klaus Kästle (September 10, 2013). "Map of Southeast Asia Region". Nations Online Project. One World – Nations Online. Retrieved September 10, 2013.
  23. ↑ "World Macro Regions and Components". The United Nations. Retrieved September 13, 2009.
  24. ↑ Sutikna, Thomas; Tocheri, Matthew W.; et al. (2016). "Revised stratigraphy and chronology for Homo floresiensis at Liang Bua in Indonesia". Nature. 532 (7599): 366–9. Bibcode:2016Natur.532..366S. doi:10.1038/nature17179. PMID 27027286. S2CID 4469009.
  25. ↑ Yang, Melinda A. (2022-01-06). "A genetic history of migration, diversification, and admixture in Asia". Human Population Genetics and Genomics (in English). 2 (1): 1–32. doi:10.47248/hpgg2202010001. ISSN 2770-5005.
  26. ↑ Yew, Chee-Wei; Lu, Dongsheng; Deng, Lian; Wong, Lai-Ping; Ong, Rick Twee-Hee; Lu, Yan; Wang, Xiaoji; Yunus, Yushimah; Aghakhanian, Farhang (February 2018). "Genomic structure of the native inhabitants of Peninsular Malaysia and North Borneo suggests complex human population history in Southeast Asia". Human Genetics. 137 (2): 161–173. doi:10.1007/s00439-018-1869-0. PMID 29383489. The analysis of time of divergence suggested that ancestors of Negrito were the earliest settlers in the Malay Peninsula, whom first separated from the Papuans ~ 50-33 thousand years ago (kya), followed by East Asian (~ 40-15 kya)...
  27. ↑ Hasselbach, Rebecca (2005). Sargonic Akkadian: A Historical and Comparative Study of the Syllabic Texts. Otto Harrassowitz Verlag. p. 8. ISBN 978-3-447-05172-9.
  28. ↑ Stolper, Matthew W. (2008). "Elamite". In Woodard, Roger D. (ed.). The Ancient Languages of Mesopotamia, Egypt and Aksum. Cambridge University Press. pp. 47–82. ISBN 978-0-521-68497-2.
  29. ↑ van Soldt, Wilfred H. (2010). "The adaptation of Cuneiform script to foreign languages". In De Voogt, Alexander J.; Finkel, Irving L. (eds.). The Idea of Writing: Play and Complexity. BRILL. pp. 117–128. ISBN 978-90-04-17446-7.
  30. ↑ Pardee, Dennis (2008). "Ugaritic". In Woodard, Roger D. (ed.). The Ancient Languages of Syria-Palestine and Arabia. Cambridge University Press. pp. 5–35. ISBN 978-0-521-68498-9.
  31. ↑ Fulco, William J. (1978). "The Ammn Citadel Inscription: A New Collation". Bulletin of the American Schools of Oriental Research. 230 (230): 39–43. doi:10.2307/1356612. JSTOR 1356612. S2CID 163239060.
  32. ↑ Baldi, Philip (2002). The Foundations of Latin. Walter de Gruyter. p. 30. ISBN 978-3-11-017208-9.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.