آموزش در پاناما
آموزش در پاناما برای شش سال نخست دوره ابتدایی و سه سال نخست دوره متوسطه اجباری است. نرخ باسوادی کشور در حال حاضر بیش از ۹۴ درصد گزارش شده‌است. این کشور در زمینه آموزش و پرورش در سطح منطقه آمریکای مرکزی جایگاه قابل توجهی دارد و نرخ ناخالص ثبت‌نام آن در میان بالاترین‌های منطقه قرار می‌گیرد.
نظام آموزشی پاناما به دو زیرسامانه اصلی تقسیم می‌شود: زیرسامانه منظم و زیرسامانه غیرمنظم. زیرسامانه منظم که سامانه اصلی آموزشی کشور به‌شمار می‌رود، از دوران کودکی تا بزرگسالی را پوشش می‌دهد و شامل سه سطح آموزش پایه، آموزش متوسطه و آموزش عالی است. وزارت آموزش و پرورش پاناما (MEDUCA) مسئولیت سازماندهی آموزش عمومی را بر عهده دارد.
از سال تحصیلی ۲۰۰۴–۲۰۰۵ میلادی، در حدود ۴۳۰٬۰۰۰ دانش‌آموز در پایه‌های اول تا ششم ابتدایی ثبت‌نام کرده‌اند که نشان‌دهنده نرخ حضور ۹۵ درصدی است. در همان دوره، ثبت‌نام در شش پایه دوره متوسطه به ۲۵۳٬۹۰۰ نفر (نرخ حضور ۶۰ درصد) رسید. پاناما همچنین دارای ۸۸ مؤسسه آموزش عالی است که دانشگاه‌های دولتی و خصوصی را دربر می‌گیرد.
پیشینه
آموزش عمومی در پاناما اندکی پس از جدایی این کشور از کلمبیا در سال ۱۹۰۳ میلادی (۱۲۸۲ شمسی) آغاز شد. در سال ۱۹۰۶ میلادی کالج پاناما توسط متدیست‌ها بنیان‌گذاری شد که امروزه با نام انستیتوی پان‌آمریکن شناخته می‌شود. نخستین تلاش‌ها با دیدگاهی سرپرستانه نسبت به اهداف آموزشی هدایت می‌شد؛ چنان‌که در نشست ۱۹۱۳ میلادی نخستین مجمع آموزشی پاناما چنین اظهار شد: «میراث فرهنگی داده‌شده به کودک باید بر اساس موقعیت اجتماعی‌ای که او باید اشغال کند تعیین شود. از این‌رو آموزش باید بر حسب طبقه اجتماعی متفاوت باشد.» این رویکرد نخبه‌گرایانه به سرعت زیر تأثیر نفوذ ایالات متحده دگرگون شد.[۱]
در دهه ۱۹۲۰ میلادی، آموزش پاناما به یک سامانه آموزشی پیشرو روی آورد که به‌صراحت برای یاری فرد توانمند و بلندهمت در جستجوی پیشرفت اجتماعی طراحی شده بود. دولت‌های ملی پی‌درپی اولویت بالایی به توسعه دست‌کم آموزش ابتدایی همگانی دادند. در اواخر دهه ۱۹۳۰، تا یک‌چهارم بودجه ملی به آموزش اختصاص یافت. میان سال‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۴، ثبت‌نام در مدارس ابتدایی دو برابر شد. بی‌سوادی بزرگسالان که در سال ۱۹۲۳ بیش از ۷۰ درصد بود، در کمتر از یک دهه به تقریباً نیمی از جمعیت بزرگسال کاهش یافت.[۱]
در اوایل دهه ۱۹۵۰، بی‌سوادی بزرگسالان به ۲۸ درصد کاهش یافته بود. دهه ۱۹۵۰ پیشرفت چشمگیری نداشت و نرخ بی‌سوادی بزرگسالان در سال ۱۹۶۰ همچنان ۲۷ درصد بود. اما در دهه ۱۹۶۰ دستاوردهای قابل‌توجهی حاصل شد و نرخ بی‌سوادی بزرگسالان تا پیش از سال ۱۹۷۰ هشت واحد درصد کاهش یافت. بر اساس برآوردهای سال ۱۹۸۰، تنها ۱۳ درصد از پاناماییان بالای ۱۰ سال بی‌سواد بودند. مردان و زنان تقریباً به‌طور یکسان در میان باسوادان نمایندگی داشتند. بارزترین نابرابری میان پاناماییان شهری و روستایی بود؛ ۹۴ درصد از بزرگسالان شهرنشین باسواد بودند، درحالی‌که کمتر از دوسوم ساکنان روستایی این توانایی را داشتند — رقمی که نشان‌دهنده نرخ بالای بی‌سوادی در میان جمعیت بومی کشور نیز بود.[۱]
از دهه ۱۹۵۰ تا اوایل دهه ۱۹۸۰، ثبت‌نام‌های آموزشی سریع‌تر از نرخ رشد کلی جمعیت و برای بیشتر این دوره سریع‌تر از جمعیت در سن مدرسه افزایش یافت. بیشترین افزایش‌ها در ثبت‌نام‌های متوسطه و آموزش عالی دیده شد که به ترتیب ده برابر و بیش از سی برابر شدند. در اواسط دهه ۱۹۸۰، نرخ ثبت‌نام در مقطع ابتدایی تقریباً ۱۱۳ درصد جمعیت در سن ابتدایی بود. ثبت‌نام دختران و پسران به‌طور کلی نسبتاً برابر بود، هرچند تفاوت‌های منطقه‌ای قابل‌توجهی وجود داشت.[۱]
میان سال‌های ۱۹۶۰ و اواسط دهه ۱۹۸۰، ثبت‌نام در مقطع متوسطه حدود چهار و نیم برابر و آموزش عالی نزدیک به دوازده برابر شد. در سال ۱۹۶۵، کمتر از یک‌سوم کودکان در سن متوسطه در مدرسه بودند و تنها ۷ درصد از افراد ۲۰ تا ۲۴ ساله در آموزش عالی حضور داشتند. در اواسط دهه ۱۹۸۰، نزدیک به دوسوم دانش‌آموزان در سن متوسطه ثبت‌نام کرده بودند و حدود ۲۰ درصد از افراد ۲۰ تا ۲۴ ساله در مؤسسات آموزش عالی بودند.[۱]
در حال حاضر پاناما دارای نرخ باسوادی بیش از ۹۴ درصد است.[۲]
سطوح آموزشی پاناما
سطح پیش‌دبستانی
سطح پیش‌دبستانی برای کودکان ۴ تا ۵ ساله طراحی شده‌است. دو مرحله آموزشی وجود دارد: پیش‌کودکستان و کودکستان، که هر کدام یک سال به طول می‌انجامد.[۳]
سطح ابتدایی
دوره ابتدایی شش سال است و برای دانش‌آموزان ۶ تا ۱۲ ساله طراحی شده‌است. در این دوره درس‌های پایه‌ای مانند اسپانیایی، انگلیسی، ریاضیات، علوم طبیعی، علوم اجتماعی، هنر، موسیقی، فناوری، تربیت بدنی، آموزش خانه‌داری و کشاورزی تدریس می‌شود.[۳]
چرخه پیش‌متوسطه (مرحله اول متوسطه)
مرحله بعدی، چرخه پیش‌متوسطه، سه سال است و برای دانش‌آموزان ۱۲ تا ۱۵ ساله طراحی شده‌است. در پایان این سطح، دانش‌آموز گواهی‌نامه آموزش پایه عمومی دریافت می‌کند. هدف این مرحله آن است که همه دانش‌آموزان در سن مدرسه بتوانند بر اساس توانایی‌های خود، ظرفیت‌ها و مهارت‌هایشان را به‌طور کامل رشد دهند تا مسیر حرفه‌ای یا شغلی خود را دنبال کنند. حوزه‌های مطالعاتی شامل اسپانیایی، جغرافیا، تاریخ، شهروندی، علوم، فناوری، تایپ، هنر، هنرهای صنعتی، موسیقی، ریاضیات، مبانی تجارت و حسابداری، تربیت بدنی، کشاورزی و انگلیسی است.[۳]
دوره متوسطه (مرحله دوم متوسطه)
این مرحله سه سال (یا دو سال در مدارس جایگزین) به طول می‌انجامد و برای دانش‌آموزان ۱۵ تا ۱۸ ساله است. در پایان این مرحله، دانش‌آموز دیپلم دبیرستان در یکی از رشته‌های زیر دریافت می‌کند:[۳]
- علوم
- علوم انسانی
- بازرگانی
- حسابداری
- فناوری اطلاعات
- کشاورزی
- آموزش‌وپرورش
- گردشگری
- خدمات دریایی
- رشته‌های فنی مانند: تبرید و تهویه مطبوع، ساختمان، برق، الکترونیک، مکانیک خودرو یا فناوری مکانیکی
- مدیریت و خدمات سازمانی
- آموزش خانه‌داری
- هنر
رشته توسط دانش‌آموز درست پیش از پایان دوره پیش‌متوسطه انتخاب می‌شود و پس از آن، جز در موارد استثنایی، قابل تغییر نیست.
آموزش عالی
آموزش عالی در پاناما به دو نوع تقسیم می‌شود: عالی دانشگاهی و عالی غیردانشگاهی.[۳]
دانشگاه‌های دولتی یا رسمی، نهادهای آموزشی مستقل دولتی هستند که به توسعه انسانی و آموزش حرفه‌ای با کیفیت بالا و با هزینه مناسب می‌پردازند. این دانشگاه‌ها مسئول نظارت بر اینکه آموزش حرفه‌ای ارائه‌شده در دانشگاه‌های خصوصی بالاترین استانداردهای کیفیت را رعایت کند نیز هستند و همچنین مسئول هم‌ارزسازی مدارک اخذشده از دانشگاه‌های سایر کشورها می‌باشند.[۳]
دانشگاه‌های دولتی پاناما عبارتند از:
- دانشگاه پاناما
- دانشگاه خودمختار چیریکی
- دانشگاه فناوری پاناما
- دانشگاه بین‌المللی دریانوردی پاناما
- دانشگاه تخصصی آمریکاها
برخی از دانشگاه‌های خصوصی پاناما عبارتند از:
- دانشگاه کاتولیک سانتا ماریا لا آنتیگوا
- دانشگاه لاتین پاناما
- دانشگاه ایستموس
- دانشگاه سانتاندر
- دانشگاه آمریکایی پاناما
- دانشگاه بین‌آمریکایی آموزش از راه دور
- دانشگاه متروپولیتن علوم، فناوری و آموزش
- دانشگاه بین‌آمریکایی پاناما
- دانشگاه مسیحی پاناما
- دانشگاه کلمبوس (پاناما)
- دانشگاه ISAE
- دانشگاه INCAE
- دانشگاه هنر گانکسا
- دانشگاه کارائیب
به‌طور کلی، دوره‌های کارشناسی چهار سال دارند، به استثنای رشته‌های علوم دقیق و مهندسی که پنج سال و رشته‌های علوم بهداشتی که شش سال طول می‌کشد. دوره‌های تحصیلات تکمیلی بسته به رشته متفاوت است.[۳]
آموزش عالی غیردانشگاهی از «مؤسسات مطالعات عالی» یا «مراکز آموزش عالی» تشکیل شده‌است که دیپلم و آموزش فنی حرفه‌ای در بالاترین سطح ارائه می‌دهند.
از جمله مؤسسات عالی دولتی عبارتند از:
- مؤسسه ملی آموزش حرفه‌ای و توانمندسازی برای توسعه انسانی (INADEH)
- مؤسسه عالی پلیس رئیس‌جمهور بلیساریو پوراس
- مؤسسه عالی کشاورزی
- مؤسسه عالی آموزش حرفه‌ای هوانوردی
- مؤسسه بین‌المللی بانکداری پاناما
- مؤسسه عالی تحقیقات جنایی و علوم پزشکی‌قانونی
- مؤسسه عالی فنی شرق
ثبت‌نام و سال تحصیلی
سال تحصیلی مدارس دولتی پاناما از اواخر ماه فوریه آغاز و در ماه دسامبر پایان می‌یابد و به سه ترم تقسیم می‌شود. اکثر مدارس خصوصی از همین تقویم پیروی می‌کنند، به‌جز برخی از آن‌ها که از تقویم‌های بین‌المللی پیروی می‌کنند.[۳]
پاناما دارای نرخ ناخالص ثبت‌نام ۸۰٫۹ درصد است که آن را به پیشتاز منطقه آمریکای مرکزی تبدیل می‌کند. شاخص آموزش پاناما در سال ۲۰۰۷ میلادی ۰٫۸۸۸ بود که در رده «بالا» قرار می‌گیرد و یکی از بالاترین‌ها در آمریکای لاتین است.[۴]
میانگین سال‌های تحصیل و نرخ بی‌سوادی بر حسب استان
| استان | میانگین سال‌های تحصیل ۲۰۰۵ | نرخ بی‌سوادی ۲۰۰۷ |
|---|---|---|
| استان بوکاس دل تورو | ۷٫۸ | ۱۰٫۶ |
| استان کوکله | ۸٫۵ | ۳٫۸ |
| استان کولون | ۱۰٫۲ | ۲٫۰ |
| استان چیریکی | ۱۰٫۱ | ۵٫۳ |
| استان داریِن | ۷٫۰ | ۱۸٫۵ |
| استان هررا | ۸٫۶ | ۶٫۷ |
| استان لوس سانتوس | ۸٫۶ | ۶٫۹ |
| استان پاناما | ۱۱٫۴ | ۱٫۸ |
| استان وراگواس | ۸٫۸ | ۱۰٫۶ |
وزارت آموزش و پرورش
آموزش عمومی پاناما توسط وزارت آموزش و پرورش (MEDUCA) سازماندهی می‌شود. با تصویب قانون اساسی ۲ ژانویه ۱۹۴۱ میلادی (۱۲ دی ۱۳۱۹)، دگرگونی‌های حقوقی و اداری‌ای پدید آمد که زمینه ایجاد وزارت آموزش و پرورش را فراهم کرد. این قانون اساسی رژیم حقوق اجتماعی را معرفی کرد و خدمات آموزش ملی را وظیفه اساسی دولت قرار داد. اصل اجباری بودن آموزش ابتدایی و رایگان بودن آن در این سطح و در سطوح متوسطه حفظ شد. قانون اساسی ۱۹۴۱ همچنین دبیرخانه‌ها و دبیران دولتی را که از سامانه جمهوری ایالات متحده آمریکا نشأت می‌گرفتند، با وزارتخانه‌ها و وزیران دولتی همسو با سامانه‌های آمریکای لاتین جایگزین کرد.[۵]
تأیید مدارک خارجی
گواهی‌نامه‌ها یا دیپلم‌های صادرشده توسط مراکز آموزشی، اعم از دولتی یا خصوصی، باید در وزارت آموزش و پرورش ثبت شوند. برای اینکه این مدرک بتواند در خارج از پاناما اثر قانونی داشته باشد، باید توسط مدیر احراز هویت و قانونی‌سازی وزارت امور خارجه تأیید شود. در صورتی که کشور مقصد عضو کنوانسیون لاهه دربارهٔ حذف الزام قانونی‌سازی اسناد عمومی باشد، سند فقط باید توسط کنسولگری پاناما تأیید شود.[۶]
منابع
- 1 2 3 4 5
این مقاله حاوی محتوای تحت مالکیت عمومی از سند Library of Congress است: Patricia Kluck (December 1987). Sandra W. Meditz and Dennis M. Hanratty (ed.). "Panama: A country study". Federal Research Division. Education. - ↑ «Panama». ۱۵ مه ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 7 8 «Background Note: Panama». Bureau of Western Hemisphere Affairs, U.S. Department of State. فوریه ۲۰۰۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ http://www.undp.org.ni/files/doc/1256143167_IDH-AC%20Seguridad%20Ciudadana%202009-2010.pdf.
{{cite web}}: از پارامتر ناشناخته|fechaacceso=صرف نظر شد (|access-date=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|fechaarchivo=صرف نظر شد (|archive-date=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|título=صرف نظر شد (|title=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|urlarchivo=صرف نظر شد (|archive-url=پیشنهاد می‌شود) (کمک); پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک); پیوند خارجی در|urlarchivo= - ↑ http://www.meduca.gob.pa/.
{{cite web}}: از پارامتر ناشناخته|fechaacceso=صرف نظر شد (|access-date=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|fechaarchivo=صرف نظر شد (|archive-date=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|título=صرف نظر شد (|title=پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته|urlarchivo=صرف نظر شد (|archive-url=پیشنهاد می‌شود) (کمک); پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک); پیوند خارجی در|urlarchivo= - ↑ «Sistema Educativo de Panamá» (PDF). Secretaría de Educación Pública de México. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۲ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۳ مه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Panama». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sistema educativo de Panamá». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی ، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- آموزش در پاناما
- جامعه پاناما