آموزش در کوبا

آموزش در Cuba
بودجهٔ آموزش و پرورش ملی (۲۰۰۲)
بودجه۲٬۷۵۲ میلیون پزو کوبا ($۲۴۶ پزو کوبا سرانه)[۱]
داده‌های همگانی
زبان‌های نخستاسپانیایی
باسوادی (۲۰۱۱)
مجموع100.0[۲]
مردان100.0[۳]
زنان100.0[۴]

آموزش در کوبا از دیرباز یکی از پیشرفته‌ترین نظام‌های آموزشی در آمریکای لاتین به‌شمار می‌رود. پس از انقلاب ۱۹۵۹، دولت کاسترو تمامی نهادهای آموزشی را ملی کرد و نظامی دولتی برای اداره آنها برپا ساخت. بی‌سوادی در سراسر کشور ریشه‌کن شد و هزینه‌های آموزشی همواره از اولویت‌های بالای بودجه دولت بوده‌است. میانگین سال‌های تحصیل در کوبا تا سال ۲۰۲۵ به ۱۱٫۸ سال رسیده‌است.

دانش‌آموزان در حال تحصیل در سانتاکلارا

دانشگاه هاوانا در سال ۱۷۲۷ میلادی تأسیس شد و شماری از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی دیگر نیز در کوبا وجود دارند. نظام آموزش عمومی در کوبا از دوره ابتدایی تا دانشگاه رایگان است و پوشش تحصیلی اجباری از سن شش تا پانزده یا شانزده سالگی را دربرمی‌گیرد. این نظام با توجه به شرایط اقتصادی کشور، دستاوردهای چشمگیری در سطح منطقه آمریکای لاتین داشته‌است.

پیشینه

امپراتوری اسپانیا از اوایل سده شانزدهم میلادی تا ۱۸۹۸ کوبا را در اختیار داشت. در آن سال، پیمان پاریس (۱۸۹۸) استقلال جزیره را پس از جنگ آمریکا و اسپانیا به رسمیت شناخت. دانشگاه هاوانا که در ۱۷۲۷ بنیان‌گذاری شد، کهن‌ترین دانشگاه کوبا و یکی از قدیمی‌ترین‌های قاره آمریکاست.

در سال ۱۹۰۰ میزان باسوادی در کوبا ۳۶٫۱ درصد بود[۵][۶] که برای آمریکای لاتین در آن دوره رقم بالایی به‌شمار می‌رفت.[۷] در آغاز سده بیستم کوبا نظام آموزشی نسبتاً توانمندی داشت، اما تنها نیمی از کودکان کشور در آن شرکت می‌کردند. مدارس برای فقیرترین کوبایی‌ها در دسترس نبود و این وضع به پایین ماندن نرخ باسوادی در مناطق روستایی در مقایسه با شهرها انجامید. سرشماری ۱۹۵۳ نشان داد که از میان کوبایی‌های بالای پانزده سال، ۲۲ درصد بی‌سواد و ۶۰ درصد نیمه‌سواد بودند، زیرا بسیاری از کوبایی‌های روستایی تنها تا پایه سوم ابتدایی درس خوانده بودند.[۸]

پس از انقلاب ۱۹۵۸–۱۹۵۹، دولت جدید بازسازی نظام آموزشی بر پایه اصول ایدئولوژیک مارکسیستی را از اولویت‌های اصلی خود اعلام کرد.[۹] پنج هدف کلیدی برای چارچوب‌بندی نظام آموزشی کوبا تدوین شد. بسیاری از کودکانی که در مناطق دور افتاده روستایی زندگی می‌کردند، اکنون می‌توانستند از آموزشی که معلمان داوطلب به آنان ارائه می‌دادند بهره‌مند شوند.

پس از بازسازی و بازگشایی مدارس کوبا، دولت جدید بر مشکل گسترده بی‌سوادی تمرکز کرد.[۱۰] تا آوریل ۱۹۵۹ (فروردین ۱۳۳۸)، ۸۱۷ مرکز سوادآموزی گشوده شد[۱۱] و جوانان و داوطلبان به مناطق روستایی اعزام شدند تا به هموطنان خود خواندن و نوشتن بیاموزند. کمپین سوادآموزی دو هدف داشت:

  • آموزش همه کوبایی‌ها و یاددادن خواندن به آنان
  • دادن فرصت به شهرنشینان برای آشنایی با زندگی روستایی

در مدت کوتاهی دولت کوبا دگرگونی‌های گسترده‌ای در نظام آموزشی ایجاد کرد و تا سال ۲۰۰۰، ۹۷ درصد از کوبایی‌های ۱۵ تا ۲۴ ساله باسواد شدند.[۱۲] مدارس و دانشگاه‌های خصوصی در سال ۱۹۶۱ ملی شدند. تا سال ۲۰۲۵ نرخ باسوادی در کوبا به صد درصد رسیده‌است.[۱۳]: ۶۳ 

اصلاحات جامع آموزشی

در کوبا، پیش از انقلاب با وجود برقراری نظام ابتدایی عمومی، رایگان و اجباری، در سال ۱۹۵۹ با جمعیتی ۶٫۵ میلیونی، حدود نیم میلیون کودک بدون مدرسه، یک میلیون بی‌سواد، آموزش ابتدایی که تنها به نیمی از دانش‌آموزان می‌رسید و آموزش متوسطه و عالی که منحصر به جمعیت شهری بود وجود داشت.[۱۴] در دسامبر ۱۹۵۹ (آذر ۱۳۳۸)، حدود ۱۰٬۰۰۰ کلاس درس جدید ساخته شد و میزان آموزش برای کودکان ۶ تا ۱۲ ساله به نزدیک ۹۰ درصد رسید.[۱۵] دولت جدید ۶۹ پایگاه نظامی را به مدرسه تبدیل کرد که گنجایش ۴۰٬۰۰۰ دانش‌آموز داشت.[۱۵]

«اصلاح جامع آموزش» در ۱۹۵۹ اعلام شد و هدف بنیادی آموزش را «پرورش کامل انسان» تعیین کرد. «گروه معلمان داوطلب» با ۳٬۰۰۰ نوجوان و جوان تشکیل شد که برای آموزش روستاییان در مناطق دورافتاده به مأموریت رفتند.[۱۵]

در ۶ ژوئن ۱۹۶۱ (۱۶ خرداد ۱۳۴۰) «قانون ملی‌سازی آموزش» صادر شد که آموزش خصوصی را لغو و آموزش انقلابی را جایگزین روش‌های کهنه ساخت.[۱۵]

مشارکت زنان

انقلاب کوبا در ۱۹۵۹ تحولات گسترده‌ای برای زنان به همراه آورد. پیش از انقلاب بسیاری از زنان به عنوان خانه‌دار زندگی می‌کردند و برای آنان که ناچار به کار بودند گزینه‌های بسیار اندکی وجود داشت.[۱۶] فدراسیون زنان کوبا در اوت ۱۹۶۰ (مرداد ۱۳۳۹) به رهبری ویلما اسپین با هدف روشن مشارکت دادن همه زنان در امور کوبا تأسیس شد.[۱۷]

دولت کوبا نهضت سوادآموزی کوبا را برای افزایش نرخ باسوادی و برقراری ارتباط میان روستا و شهر به راه انداخت.[۱۸] زنان روستایی آموزش و کارآموزی شغلی دریافت کردند که به آنان امکان کار در بیرون از کشاورزی را داد. برنامه‌های جداگانه‌ای نیز برای کارگران خانگی برپا شد که آموزش، کارآموزی، مراقبت از کودکان و مسکن رایگان ارائه می‌داد.[۱۹]

کیفیت آموزش

کارت عضویت یک دانشکده کوبایی با عبارت «دانشگاه برای انقلابیون است» در گوشه بالا چپ.

کوبا جمعیتی با تحصیلات بالا دارد.[۱۳]: ۳۹ 

پژوهش ۱۹۹۸ یونسکو نشان داد دانش‌آموزان کوبایی سطح دستاورد آموزشی بالایی دارند. دانش‌آموزان پایه سوم و چهارم کوبا در آزمون‌های مهارت‌های پایه زبان و ریاضی ۳۵۰ امتیاز کسب کردند که ۱۰۰ امتیاز بالاتر از میانگین منطقه بود. این گزارش نشان داد که پیشرفت نیمه پایین دانش‌آموزان کوبا بسیار بالاتر از پیشرفت نیمه بالای دانش‌آموزان کشورهای دیگر آمریکای مرکزی و جنوبی در این مطالعه بود.[۲۰][۲۱]

پژوهش ۱۹۹۸ [یونسکو] در اوج یک رکود اقتصادی انجام شد؛ توسعه اقتصادی کوبا به شدت از تحریم تجاری آمریکا محدود شده‌است. کوبا یکی از فقیرترین کشورهای منطقه است و از منابع پایه‌ای کم بهره‌است، با این حال در آموزش ابتدایی بر اساس آزمون‌های استاندارد شده پیشتاز آمریکای لاتین است.[۲۲]

در چهار دهه گذشته آموزش یکی از اولویت‌های اصلی دولت کوبا بوده‌است.[۲۳] هزینه‌های آموزشی کوبا به ۱۰ درصد تولید ناخالص ملی می‌رسد.[۲۴]

نظام آموزشی کوبا در سال‌های اخیر با کمبود معلم روبه‌رو بوده‌است.[۲۵] بنا بر اعلام وزارت امور خارجه آمریکا، «تأکید بر القای ایدئولوژیک در تمام سطوح نظام آموزشی کوبا نفوذ دارد، هرچند به‌طور یکسان اعمال نمی‌شود.»[۲۶]

آموزش ابتدایی و متوسطه

دانش‌آموزان در هاوانا
دانش‌آموزان در هاوانا، ۲۰۱۲.

تا سال ۲۰۲۵، میانگین سال‌های تحصیل در کوبا ۱۱٫۸ سال است.[۱۳]: ۶۳ 

حضور در مدرسه از سن ۶ تا ۱۵ یا ۱۶ سالگی (پایان آموزش متوسطه پایه) اجباری است و همه دانش‌آموزان صرف‌نظر از سن یا جنس یونیفرم مدرسه می‌پوشند که رنگ آن نشان‌دهنده پایه تحصیلی است. آموزش ابتدایی شش سال طول می‌کشد و پایه‌های اول تا ششم را دربرمی‌گیرد. آموزش متوسطه به دو بخش متوسطه پایه و پیش‌دانشگاهی تقسیم می‌شود. برنامه درسی مدارس ابتدایی و متوسطه بر پایه اصول «کار سخت، انضباط شخصی و عشق به میهن» استوار است. برنامه درسی ابتدایی شامل رقص و باغبانی، آموزش بهداشت و تاریخ انقلابی کوباست.[۲۷] در پایان متوسطه پایه، دانش‌آموزان می‌توانند میان آموزش پیش‌دانشگاهی و آموزش فنی‌وحرفه‌ای یکی را برگزینند. فارغ‌التحصیلان دوره پیش‌دانشگاهی مدرک «باچیلراتو» دریافت می‌کنند. آموزش فنی به دو سطح کارگر ماهر و تکنسین میانی منجر می‌شود. گذراندن موفق این دوره به ورود به مؤسسات فناوری راه می‌دهد.[۲۸]

ساختار آموزشی

نظام آموزشی کوبا از طریق «نظام ملی آموزش» سازماندهی می‌شود که مجموعه‌ای از زیرنظام‌های به هم پیوسته‌است.[۲۹] هم آموزش ابتدایی و هم متوسطه پایه اجباری هستند.

دوره پیش‌دبستانی

«مراکز کودکان» (Círculos Infantiles) که در ۱۹۶۱ تأسیس شدند، کودکان از یک سالگی تا پنج سالگی را می‌پذیرند. این مرحله با برنامه «فرزندت را آموزش بده» (Educa a tu Hijo) برای خانواده‌هایی که فرزندانشان را به این مراکز نمی‌فرستادند همراه بود.[۳۰]

آموزش ابتدایی

از پایه اول تا ششم درس‌هایی مانند ریاضی، اسپانیایی، انفورماتیک، آموزش بدنی، آموزش هنری و از پایه سوم انگلیسی تدریس می‌شود. از پایه پنجم تاریخ کوبا، جغرافیای کوبا، علوم طبیعی و آموزش کار نیز افزوده می‌شود.[۲۹]

متوسطه پایه

این دوره پایه‌های هفتم تا نهم را دربرمی‌گیرد. در پایه نهم دانش‌آموزان بر اساس نتایج آزمون‌ها رتبه‌بندی می‌شوند و رشته‌های مورد نظر خود را انتخاب می‌کنند.

پیش‌دانشگاهی

این سطح آموزشی (که «باچیلراتو» یا «ووکاسیونال» نیز نامیده می‌شود) برای ورود به رشته‌های علمی، علوم اجتماعی، تاریخ یا ادبیات است. در سال آخر (پایه دوازدهم) محتوا در چهار شاخه تقسیم می‌شود:[۳۱]

  • علوم پزشکی، کشاورزی، زیستی و تربیت بدنی
  • علوم فنی، طبیعی و ریاضی
  • علوم اجتماعی، انسانی و اقتصادی
  • علوم تربیتی

آموزش فنی‌وحرفه‌ای

آموزش فنی‌وحرفه‌ای مسیر دیگری پس از متوسطه پایه است که کارگران ماهر و تکنسین‌های میانی تربیت می‌کند. تا سال ۲۰۰۸ این نظام ۳۲۲ مرکز پلی‌تکنیک و ۱۵۲ مدرسه حرفه‌ای با نزدیک به ۳۰۰٬۰۰۰ دانش‌آموز در سراسر کشور داشت.[۳۲]

بحران معلم

در دهه ۲۰۱۰، بحران اقتصادی، مهاجرت و پایین بودن حقوق معلمان به کمبود نیروی آموزشی در مدارس ابتدایی و متوسطه سراسر جزیره انجامید و مدارس با کمبود شدید کارمند روبه‌رو شدند. تقاضا برای تدریس خصوصی و مدارس خصوصی که انگلیسی و دیگر درس‌ها آموزش می‌دادند افزایش یافت.[۳۳] معلمان سابق به صنعت گردشگری روی آوردند که به دلیل پیشنهادهای رفع تحریم گردشگری توسط آمریکا در دوره اوباما، دستمزدهای بهتری پرداخت می‌کرد.[۳۴]

آموزش بزرگسالان

آموزش بزرگسالان در کوبا در سه سطح «آموزش کارگران و دهقانان»، «متوسطه کارگران و دهقانان» و «دانشکده کارگران و دهقانان» سازماندهی شده‌است تا سطح آموزشی بزرگسالان کم‌سواد را تضمین کند. همچنین دوره‌های شبانه و عصرانه در مراکز پلی‌تکنیک و کلاس‌های آموزشی در مراکز آموزش عالی برگزار می‌شود.[۳۵]

آموزش ویژه

زیرنظام آموزش ویژه کوبا دانش‌آموزانی با کم‌توانی ذهنی، تأخیر در رشد روانی، ناشنوا، کم‌شنوا، نابینا، کم‌بینا، اوتیسم متوسط یا شدید، اختلالات زبانی، محدودیت‌های جسمی‌حرکتی و اختلالات رفتاری را پوشش می‌دهد. در حال حاضر ۴۲۱ مدرسه ویژه در سراسر کشور وجود دارد.[۳۶]

دانشگاه

آخرین مرحله آموزشی که پس از پایه دوازدهم آغاز می‌شود. دانشجویان دانشگاه‌های کوبا به فدراسیون دانشجویان دانشگاهی تعلق دارند. دانشگاه‌های کوبا همچنین پذیرای شماری از متخصصان کوبایی و خارجی هستند که برای تکمیل دانش و کسب مدارک تحصیلات تکمیلی می‌آیند.[۳۷]

دانشجویان بین‌المللی

برای دانشجویان بین‌المللی در کوبا، مراکز آمادگی دوره‌هایی به زبان اسپانیایی ارائه می‌دهند. در سال تحصیلی ۲۰۰۰–۲۰۰۱، کوبا به ۹۰۵ دانشجوی آمریکایی اجازه بازدید و تحصیل داد.[۳۸] در ۱۹۹۹ برنامه‌ای برای جذب دانشجویان پزشکی از پس‌زمینه‌های کم‌برخوردار در ایالات متحده آمریکا، بریتانیا و کشورهای آمریکای لاتین، کارائیب و آفریقا اجرا شد.[۳۹] کوبا در حال حاضر ۳٬۴۳۲ دانشجوی پزشکی از ۲۳ کشور را در هاوانا می‌پذیرد.[۴۰]

کوبا همچنین آموزش یارانه‌ای دولتی برای اتباع خارجی در قالب برنامه‌های ویژه فراهم کرده‌است، از جمله برای دانشجویان آمریکایی که در مدرسه پزشکی آمریکای لاتین پزشکی می‌آموزند. این برنامه بورس کامل شامل اقامت اعطا می‌کند و فارغ‌التحصیلان باید به آمریکا بازگردند تا مراقبت‌های پزشکی کم‌هزینه ارائه دهند.[۴۱][۴۲]

همکاری‌های آموزشی بین‌المللی

در سال ۲۰۰۶ (۱۳۸۵)، ونزوئلا و کوبا به‌طور مشترک برنامه‌های آموزشی در الپالومار بولیوی را حمایت مالی کردند.[۴۳] کوبا همچنین همکاری نزدیکی در زمینه آموزش با بریتانیا[۴۴] و دیگر کشورهای اتحادیه اروپا دارد.[۴۵] در ۲۰۰۲، وزیر آموزش دولت ولز جین دیویدسون و نمایندگانی از دانشگاه‌های سوانسی و دانشگاه گلامورگان در ولز به کوبا سفر کردند تا زمینه همکاری آموزشی میان مقامات دو کشور را فراهم سازند.[۴۶] در ایالات متحده آمریکا، مؤسسه مطالعات کوبایی و کارائیبی که بخشی از دانشگاه تولین است، روابطی با سازمان‌های همتای کوبایی برای همکاری علمی، تبادل فرهنگی و توسعه بین‌المللی برقرار کرده‌است.

جستارهای وابسته

  • فهرست دانشگاه‌های کوبا
  • فهرست مقاله‌های آموزشی بر اساس کشور
  • مؤسسه عالی فناوری‌ها و علوم کاربردی – نهادی آموزشی کوبایی که دانشجویان را در زمینه علوم هسته‌ای و محیطی آماده می‌سازد
  • مدرسه بین‌المللی هاوانا

منابع

  1. ↑ Tabla No بایگانی‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine
  2. ↑ «unstats | Millennium Indicators». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۷ دسامبر ۲۰۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ unstats | Millennium Indicators
  4. ↑ unstats | Millennium Indicators
  5. ↑ Torres, Carlos and A. Puiggros. "Part Three," Latin American Education. Colorado: Boulder, 1997: 291.
  6. ↑ "The making of literate societies" (PDF). Education for All Global Monitoring Report (in English). Paris: Unesco. 2006. Archived from the original (PDF) on 11 ژوئن 2017.
  7. ↑ Gomez, Andy S.; Hare, Paul Webster (26 فوریه 2015). "The Education System Within Cuba Remains a Mystery to Much of the Outside World". The Atlantic (in English). Retrieved 23 سپتامبر 2021.
  8. ↑ "Education in Pre-revolutionary Cuba". Census of the Republic of Cuba, 1953.
  9. ↑ Compare: Chomsky، Aviva (۲۰۱۵). A History of the Cuban Revolution. Wiley Blackwell. ص. ۴۲. شابک ۹۷۸-۱-۱۱۸-۹۴۲۲۸-۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. ↑ Wilkinson، Stephen (۲۰۲۲). «Cuba – Revolution in Ruins or Still Being Built? Reflections on a Visit to the Island 1–17 February 2022». International Journal of Cuban Studies. ۱۴ (۱): ۵–۱۰. شاپا ۱۷۵۶-۳۴۶۱.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  11. ↑ Britton, John A. "Part Five," Molding Hearts and Minds. Delaware: Wilmington, 1994: 168.
  12. ↑ UNICEF, 2007.
  13. 1 2 3 Mesa-Lago، Carmelo (۲۰۲۵). Comparing Socialist Approaches: Economics and Social Security in Cuba, China, and Vietnam. Pitt Latin American Series. Pittsburgh, Pennsylvania: انتشارات دانشگاه پیتسبورگ. شابک ۹۷۸-۰-۸۲۲۹-۴۸۴۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ Breve historia de la educación en Cuba
  15. 1 2 3 4 Revolución educacional
  16. ↑ Evenson, Debra. "Women's Equality in Cuba: What Difference Does a Revolution Make". Law & Inequality: A Journal of Theory and Practice. University of Minnesota Libraries Publishing, 1986: 295.
  17. ↑ "Federation of Cuban Women". Cuba, 2010.
  18. ↑ Thrupkaew, Noy. "Cuba: Cuban Women, Beyond Prostitution". Green Left Weekly #461 (2001).
  19. ↑ Lewis, Oscar & Ruth. "The 'Rehabilitation' of Prostitutes". The Cuban Reader. Duke University Press, 2004: 395.
  20. ↑ UNESCO report ranks Cuban students first in international math and reading tests بایگانی‌شده در ۲ سپتامبر ۲۰۰۵ توسط Wayback Machine 1998
  21. ↑ Cultivating Minds Joel E. Cohen and David E. Bloom International Monetary Fund Magazine 2005
  22. ↑ Marquis, Christopher. "Cuba Leads Latin America in Primary Education, Study Finds," New York Times, 14 December 2001.
  23. ↑ Kirk, Margo. "Early Childhood Education in Revolutionary Cuba during the Special Period" The Cuba Reader. Ed. Phillip Brenner, Marguerite Rose Jimenez, John M. Kirk, ویلیام لئوگرانده. Lanham, MD. : Rowman & Littlefield Publishers, Oct. 2007.
  24. ↑ Gasperini, Lavinia. The Cuban Educational System: Lessons and Dilemmas. Country Studies Education Reform and Management Publication. Washington, D.C. : The World Bank, LAC, Human Development Dept. 1999.
  25. ↑ Pentón، Mario J. (۳ سپتامبر ۲۰۱۷). «Some 40,000 Cuban teachers have left the profession under Raúl Castro». Miami Herald. دریافت‌شده در ۱ اوت ۲۰۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  26. ↑ Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs. "Intellectual and Academic Freedom in Cuba". 2001-2009.state.gov (in English). Retrieved 1 اوت 2020.
  27. ↑ Latin lessons: What can we Learn from the World's most Ambitious Literacy Campaign? by Nina Lakhani, ایندیپندنت، ۷ نوامبر ۲۰۱۰
  28. ↑ Cuba - Education system UNESCO World Higher Education Database (WHED)
  29. 1 2 Sistema Nacional de Enseñanza
  30. ↑ Educación Pre-escolar
  31. ↑ Educación Preuniversitaria
  32. ↑ Educación Técnica Profesional
  33. ↑ بایگانی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  34. ↑ Breidlid, A. 2007. Education in Cuba An Alternative Educational Discourse: Lessons to be Learned? Compare: A Journal of Comparative and International Education 37 (5): 617–634. doi:10.1080/03057920701582491.
  35. ↑ Educación de adultos
  36. ↑ Educación especial
  37. ↑ Maestrías
  38. ↑ Students eye Cuba for study abroad سی‌ان‌ان ۷ ژانویه ۲۰۰۳. دسترسی ۲۰ مه ۲۰۱۵
  39. ↑ Cuba trains disadvantaged US medical students بایگانی‌شده در ۱۵ مارس ۲۰۰۵ توسط Wayback Machine Kay Brennan. Student British Medical Journal online
  40. ↑ US medical students in Cuba may be forced to leave British Medical Journal online 3 July 2004
  41. ↑ "U.S. students graduate from Cuban med school". NBC News (in English). 25 ژوئیه 2007. Retrieved 1 آوریل 2026.
  42. ↑ «Cuba-trained US doctors graduate» (به انگلیسی بریتانیا). ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱ آوریل ۲۰۲۶.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  43. ↑ Venezuelan and Cuban aid win fans in Bolivia - International Herald Tribune
  44. ↑ House of Commons Hansard Written Answers for 18 Apr 2006 (pt 23) بایگانی‌شده در ۱۹ مه ۲۰۰۶ توسط Wayback Machine
  45. ↑ External assistance and Latin America
  46. ↑ Cuba Solidarity Campaign : Cuba Si : Welsh Education Minister meets Fidel

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.