آنیتا (پادشاه)

آنیتا، پسر پیتانا، در حدود ۱۷۴۰ تا ۱۷۲۵ پیش از میلاد (بر پایهٔ گاه‌شماری میانی) فرمانروایی می‌کرد و پادشاه کوشارا بود، شهری که مکان دقیق آن هنوز شناسایی نشده است. او نخستین فرمانروای شناخته‌شده‌ای است که متنی به زبان هیتی از خود بر جای گذاشته است.^[۱] مقام عالی‌رتبهٔ او، با عنوان «رابی سیمیلتیم»، پرووا نام داشت.^[۲]

آنیتا بر پایهٔ گاه‌شماری میانی، یا به‌صورت دقیق‌تر حدود ۱۷۳۰ تا ۱۷۱۵ پیش از میلاد (گاه‌شماری میانیِ پایین)، سلطنت می‌کرد. او نویسنده یا دست‌کم منسوبٌ‌الیهِ متن معروف به «متن آنیتا» (CTH 1.A، ویرایش‌شده در StBoT 18، ۱۹۷۴) است که کهن‌ترین متن شناخته‌شده به زبان زبان هیتی به‌شمار می‌رود.^[۳]

این متن در قالب لوح موسوم به «بالشتکی» با شناسهٔ KBo 3.22 حفظ شده است؛ لوحی که کهن‌ترین متن شناخته‌شده در یکی از زبان‌های هندواروپایی نیز به‌شمار می‌آید و گاه با عنوان «اعمال آنیتا» شناخته می‌شود.^[۴] به‌گفتهٔ آلفونسو آرچی، این متن در اصل به زبان اکدی و با خط آشوریِ کهن نوشته شده است، در دوره‌ای که آنیتا از شهر کانش حکومت می‌کرد و هنوز مستعمره‌های آشوری در آناتولی فعال بودند. به‌نظر می‌رسد متن موجود بازتابی از کتیبه‌های کهن‌تر آنیتا در کانش باشد که بعدها، احتمالاً در دورهٔ هاتوسیلی یکم، در هاتوسا گردآوری شده‌اند.

بر پایهٔ متن آنیتا، پدر او، پیتانا، شهر نشا (کانش، کول‌تپه) را فتح کرد و این شهر به یکی از مراکز مهم پادشاهی کوشارا بدل شد. آنیتا در دوران سلطنت خود، هوزیا، واپسین پادشاه ثبت‌شدهٔ زالپووا، و همچنین پادشاه هَتّی به نام پیوستی را شکست داد. او سپس هاتوسا، پایتخت آیندهٔ هیتی‌ها، را تصرف کرد، شهر را ویران ساخت، زمین آن را به نشانهٔ نفرین با علف‌های هرز پوشاند^[۵] و طلسمی بر آن نهاد.^[۶]

آنیتا، پسر پیتانا، پادشاه کوشارا، چنین می‌گوید: او نزد خدای توفانِ آسمان محبوب بود، و چون نزد خدای توفانِ آسمان محبوب بود، پادشاه نشا [بخشِ فعل از میان رفته] نزد پادشاه کوشارا. پیتانا، پادشاه کوشارا، با نیروی نظامی از شهر فرود آمد و شهر نشا را در شب و به زور تصرف کرد. او پادشاه نشا را اسیر گرفت، اما هیچ بدی‌ای با ساکنان نشا نکرد؛ بلکه آنان را چون پدران و مادران خود به شمار آورد. پس از پدرم، پیتانا، در همان سال شورشی را فرونشاندم. هر سرزمینی که در سوی برآمدن خورشید سر به شورش برداشت، همهٔ آن‌ها را، هر یک را، شکست دادم.پیش‌تر، اُهنا، پادشاه زالپووا، سیوسِ ما را از شهر نشا به شهر زالپووا برده بود. اما پس از آن، من، آنیتا، شاه بزرگ، سیوسِ ما را از زالپووا به نشا بازگرداندم. اما هوزیا، پادشاه زالپووا، را زنده به نشا آوردم. شهر هاتوسا [لوح شکسته است] دسیسه چید، و من آن را رها کردم. اما پس از آن، هنگامی که دچار قحطی شد، ایزدبانوی من، هالماسوییز، آن را به من سپرد. و در شب آن را به زور گرفتم، و در جای آن علف‌های هرز کاشتم. هر که پس از من پادشاه شود و بار دیگر هاتوسا را آباد کند، باشد که خدای توفانِ آسمان او را درهم کوبد!^[۷]

نام آنیتا بر روی کتیبه‌ای بر خنجری که در کول‌تپه یافت شده، دیده می‌شود. همچنین نام او همراه با نام پدرش در متون مختلف کول‌تپه و در سنت‌های بعدی هیتی ثبت شده است.