آن ماری اورلئان

آن ماری اورلئان
ملکه همسر ساردنی
تصدی	۲۴ اوت ۱۷۲۰ – ۲۶ اوت ۱۷۲۸
ملکه همسر سیسیل
تصدی	۱۱ آوریل ۱۷۱۳ – ۱۷ فوریه ۱۷۲۰
تاج‌گذاری	۲۴ دسامبر ۱۷۱۳
دوشس همسر ساووی
تصدی	۱۰ آوریل ۱۶۸۴ – ۲۶ اوت ۱۷۲۸
زاده	۲۷ اوت ۱۶۶۹ سن-کلو
درگذشته	۲۶ اوت ۱۷۲۸ (۵۸ سال) ویلا دلا رجینا
آرامگاه	کلیسای جامع سوپرگا
همسر(ان)	ویکتور آمادئوس دوم (ا. ۱۶۸۴)
فرزند(ان)	ماریا آدلاید ساووی ماریا لوئیزا گابریلا ساووی ویکتور آمادئوس ساووی شارل امانوئل سوم ساردنی
خاندان	خاندان اورلئان
پدر	فیلیپ یکم، دوک اورلئان
مادر	هنریتا انگلستان، دوشس اورلئان
امضاء

آن ماری اورلئان (انگلیسی: Anne Marie d'Orléans; ۲۷ اوت ۱۶۶۹ – ۲۶ اوت ۱۷۲۸) در پی ازدواج با پادشاه ویکتور آمادئوس دوم، ملکه همسر ساردنی بود. او در سال ۱۶۸۶ در غیاب همسرش و بار دیگر در جریان جنگ جانشینی اسپانیا، به‌عنوان نایب‌السلطنهٔ ساووی خدمت کرد.

آن ماری برای مدتی وارث احتمالی ادعای ژاکوبی‌گرایی نسبت به تاج‌وتخت‌های انگلستان، اسکاتلند و ایرلند بود؛ ادعایی که سرانجام به خاندان هانوفر پروتستان رسید.

جوانی

پدر او فیلیپ یکم، دوک اورلئان، برادر کوچک‌تر لویی چهاردهم و مادرش هنریتا انگلستان، کوچک‌ترین دختر شارل یکم انگلستان بود. مادرش ده ماه پس از تولد آن ماری در سن-کلو درگذشت. یک سال بعد، پدرش با الیزابت شارلوت فالتس ۱۹ ساله ازدواج کرد که با آن ماری، دخترخوانده‌اش، رابطه بسیار نزدیکی برقرار کرد. برادر ناتنی او فیلیپ دوم، دوک اورلئان، نایب‌السلطنه آینده فرانسه، حاصل ازدواج دوم پدرش بود.

نامادری او الیزابت بعدها او را «یکی از مهربان‌ترین و بافضیلت‌ترین زنان» توصیف کرد.

ازدواج

پرتره آن ماری اثر لویی فردیناند ال، جوان‌تر، ۱۶۸۳

برای حفظ نفوذ فرانسه در ایالت‌های ایتالیا، عموی او لویی چهاردهم ازدواج او را در چهارده‌سالگی با ویکتور آمادئوس دوم، دوک وقت ساووی که بعدها پادشاهی سیسیل و سپس ساردنی شد، ترتیب داد. هر دوی آن‌ها از طریق سه فرزند هانری چهارم فرانسه و ماری دو مدیچی، نتیجهٔ هانری چهارم بودند. افزون بر این، ویکتور آمادئوس از طریق پسر نامشروع هانری چهارم، سزار دو بوربون، نتیجهٔ نوهٔ هانری چهارم بود. لویی چهاردهم متحد مادرشوهر آینده او، ماری ژان بود و هنگامی که ماری ژان دوره نیابت سلطنت خود را حتی پس از پایان رسمی مأموریتش در سال ۱۶۸۰ تمدید کرد، از او حمایت کرد. ماری ژان در واقع تا مدت کوتاهی پیش از ازدواج پسرش از سمت نایب‌السلطنه کناره‌گیری نکرد.

ازدواج نیابتی آن ماری و ویکتور آمادئوس در ۱۰ آوریل ۱۶۸۴ در ورسای، یک روز پس از امضای قرارداد ازدواج، انجام شد. همسر آینده او توسط پسرعمویش، لویی آگوست، دوک من، نمایندگی می‌شد. لویی چهاردهم جهیزیه‌ای به ارزش ۹۰۰٬۰۰۰ لیور به او داد.

دوک اورلئان دخترش را تا ژویی-سور-اورژ، در ۱۸ کیلومتری جنوب پاریس، همراهی کرد و کنتس لیلبون او را تا ساووی همراهی کرد. او در ۶ مه در شامبری به همسرش ویکتور پیوست و مراسم ازدواج در قلعه توسط اسقف اعظم گرونوبل برگزار شد. دو روز بعد، تازه‌عروس و داماد «ورود باشکوه» خود را به تورین انجام دادند.

آن ماری هشت فرزند به دنیا آورد که نخستین آن‌ها ماری-آدلاید بود و تنها چند ماه پس از شانزدهمین سالروز تولد آن ماری متولد شد. این زایمان نزدیک بود به قیمت جان آن ماری تمام شود و موجب شد آیین ویاتیکوم برای او برگزار شود. ماری-آدلاید در سال ۱۶۹۷ با لویی، دوک بورگوندی، نوه لویی چهاردهم، ازدواج کرد و مادر لویی پانزدهم شد.

این ازدواج با کمک مارشال دو تِسه و ژان باپتیست دالبر دو لوین، کنتس وِروئه، که از سال ۱۶۸۹ تا ۱۷۰۰ معشوقه ویکتور بود، ترتیب داده شد.

دوشس و ملکه

آن ماری به عنوان ملکه همسر

پس از ورود به ساووی، آن ماری تحت نفوذ مادرشوهر طرفدار فرانسه‌اش قرار گرفت که به عنوان متحد قدرتمند فرانسه در دربار ساووی موقعیت نیرومندی داشت. او به عنوان عروس وظیفه‌شناس و فروتن توصیف می‌شد که با وفاداری از خواسته‌های ماری ژان پیروی می‌کرد. رابطه نزدیک او با مادرشوهرش از نظر همسرش مطلوب نبود، زیرا ویکتور آمادئوس آن را یک تهدید سیاسی می‌دانست؛ چرا که مدت‌ها با نفوذ مادرش در سیاست مخالف بود.

گزارش شده است که رابطه شخصی آن ماری و ویکتور آمادئوس در سال‌های نخست ازدواجشان تا حدی سرد بود که بخشی از آن به خیانت‌های ویکتور آمادئوس و ناامیدی او از اینکه آن ماری برای چندین سال پسری به دنیا نیاورد، مربوط می‌شد. آن ماری نخستین بار در سال ۱۶۸۶ نایب‌السلطنه شد و گفته می‌شد که با وجود سن کم، این وظیفه را به خوبی انجام داد.

هنگامی که ویکتور آمادئوس در سال ۱۶۹۰ روابط خود را با فرانسه قطع کرد، آن ماری و فرزندانش مادرشوهرش را هنگام ترک پایتخت در اعتراض به این اقدام همراهی کردند.

با وجود پیوندهای خانوادگی‌اش با فرانسه، ویکتور آمادئوس در جنگ جانشینی اسپانیا به جبهه ضدفرانسوی پیوست. او آن ماری را در دوران غیبت خود به دلیل حضور در جنگ، به عنوان نایب‌السلطنه ساووی منصوب کرد و آن ماری این وظیفه را با بلوغ و قضاوت مناسب انجام داد.

در سال ۱۷۰۶، تورین توسط نیروهای فرانسوی محاصره شد که تحت فرماندهی برادر ناتنی آن ماری، فیلیپ دورلئان، و نیروهای اسپانیاییِ پسرعمو و داماد او، فیلیپ پنجم، قرار داشتند. او و پسرانش ویکتور آمادئوس و کارلو امانوئله مجبور شدند به جنوآ فرار کنند.

هنگامی که جنگ در سال ۱۷۱۳ با پیمان اوترخت پایان یافت، ویکتور آمادئوس پادشاهی سیسیل را که پیش‌تر در اختیار اسپانیا بود، دریافت کرد. نامادری آن ماری نوشت: من نه از صلح چیزی به دست می‌آورم و نه چیزی از دست می‌دهم، اما از یک چیز لذت خواهم برد و آن این است که دوشس ساووی ما را ملکه ببینم، زیرا او را چنان دوست دارم که گویی فرزند خودم است …

هنگامی که ویکتور آمادئوس برای مراسم تاج‌گذاری خود به سیسیل رفت، در ابتدا قصد داشت آن ماری را در ساووی باقی بگذارد تا در غیاب او به عنوان نایب‌السلطنه عمل کند، اما از آنجا که بیم داشت آن ماری به دلیل وفاداری به مادرشوهرش اجازه دهد مادر او را تحت تأثیر قرار دهد، نظرش را تغییر داد و او را نیز با خود برد. آن ماری همراه با او در سیسیل تاج‌گذاری کرد.

پس از مرگ پسر ارشدشان در سال ۱۷۱۵، آن ماری و ویکتور آمادئوس هر دو دچار افسردگی شدید شدند و برای سوگواری پایتخت را ترک کردند و ماری ژان را مسئول انجام وظایف رسمی خود گذاشتند.

در سال ۱۷۲۰، ویکتور آمادئوس عنوان پادشاهی خود را حفظ کرد، اما مجبور شد سیسیل را با دوک‌نشین کم‌اهمیت‌تر ساردنی مبادله کند.

آن ماری به عنوان همسر دودمان ساووی، از کاخ سلطنتی تورین، پالازینا دی کاچیا دی استوپینیجی وسیع در خارج از پایتخت و ویگنا دی ماداما رئاله استفاده می‌کرد.

ملکه آن ماری در ۲۶ اوت ۱۷۲۸، یک روز پیش از پنجاه‌ونهمین سالروز تولدش، در ویلای خود بر اثر نارسایی قلبی درگذشت. او در کلیسای سوپرگا در تورین دفن شده است و همه فرزندانش، به جز ماری-آدلاید و ماریا لوئیزا، نیز در همان‌جا دفن شده‌اند.

جانشینی یعقوبی

از سال ۱۷۱۴ تا ۱۷۲۰، آن ماری دورلئان وارث مفروض ادعای یعقوبی‌گری نسبت به تاج‌وتخت‌های انگلستان، اسکاتلند و ایرلند بود. این ادعاها در آن زمان در اختیار پسرعموی نخست او جیمز فرانسیس ادوارد استوارت («مدعی پیر»، پسر جیمز دوم) بود. آن ماری پس از مرگ دختر جیمز دوم، ملکه آن، در سال ۱۷۱۴ به وارث مفروض تبدیل شد و با این اتفاق، او و پسرعمویش جیمز تنها نوه‌های مشروع زنده شارل یکم بودند. با تولد پسر مدعی پیر، چارلز ادوارد استوارت («شاهزاده بانی چارلی»)، در ۳۱ دسامبر ۱۷۲۰، آن ماری از جایگاه وارث کنار رفت.

چارلز ادوارد و برادرش هنری، کاردینال استوارت، هر دو بدون فرزند مشروع درگذشتند، بنابراین نوادگان آن ماری دورلئان ادعای یعقوبی را به ارث بردند؛ یعنی اگر قانون جانشینی وجود نداشت که ادعاهای استوارت‌های کاتولیک و دورلئان را کنار می‌گذاشت و تاج‌وتخت را به نزدیک‌ترین خویشاوندان پروتستان می‌سپرد، آنان تاج‌وتخت بریتانیا را به ارث می‌بردند؛ خویشاوندانی که از خاندان هانوفر بودند.

فرزندان

آن ماری هشت فرزند به دنیا آورد که تنها سه نفر از آن‌ها تا بزرگسالی زنده ماندند و تنها یکی از آن‌ها پس از او نیز زنده ماند:

• شاهدخت ماریا آدلاید ساووی (زاده تورین، ۶ دسامبر ۱۶۸۵ – درگذشته ورسای، ۱۲ فوریه ۱۷۱۲)، با لویی، دوک بورگوندی، پسر ارشد لویی، دوفن بزرگ، ازدواج کرد؛ او مادر لویی پانزدهم فرانسه بود.
• شاهدخت ماریا آنا ساووی (زاده تورین، ۱۴ اوت ۱۶۸۷ – درگذشته تورین، ۵ اوت ۱۶۹۰)، در کودکی درگذشت.
• شاهدخت ماریا لوئیزا گابریلا ساووی (زاده تورین، ۱۷ سپتامبر ۱۶۸۸ – درگذشته مادرید، ۱۴ فوریه ۱۷۱۴)، با فیلیپ پنجم اسپانیا، پسر دوم لویی، دوفن بزرگ، ازدواج کرد. او چهار پسر داشت که هیچ‌کدام از آن‌ها صاحب فرزند نشدند.
• دختر مرده‌زاده (تورین، ۱۹ ژوئیه ۱۶۹۱).
• پسر مرده‌زاده (تورین، ۹ نوامبر ۱۶۹۷).
• ویکتور آمادئوس فیلیپو جوزپه، شاهزاده پیدمونت (زاده تورین، ۶ مه ۱۶۹۹ – درگذشته بر اثر آبله، تورین، ۲۲ مارس ۱۷۱۵)، در پانزده‌سالگی درگذشت.
• شارل امانوئل سوم ساووی (زاده تورین، ۲۷ آوریل ۱۷۰۱ – درگذشته تورین، ۲۰ فوریه ۱۷۷۳)، پادشاه ساردنی. او صاحب فرزند شد. از میان ده فرزند او، تنها یکی صاحب فرزند شد.
• شاهزاده امانوئل فیلیبرتو ساووی (زاده تورین، ۱ دسامبر ۱۷۰۵ – درگذشته تورین، ۱۹ دسامبر ۱۷۰۵)، دوک شابله؛ در کودکی درگذشت.

نیاکان

نیاکان آن ماری اورلئان
۸. هانری چهارم فرانسه ۴. لویی سیزدهم فرانسه ۹. ماری دو مدیچی ۲. فیلیپ یکم، دوک اورلئان ۱۰. فیلیپ سوم اسپانیا ۵. آن اتریش ۱۱. مارگارت اتریش ۱. آن ماری اورلئان ۱۲. جیمز یکم انگلستان ۶. شارل یکم انگلستان ۱۳. آن دانمارک ۳. هنریتا انگلستان ۱۴. هانری چهارم فرانسه (= ۸) ۷. هنریتا ماریا فرانسوی ۱۵. ماری دو مدیچی (= ۹)

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Anne Marie d'Orléans». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۳ اوت ۲۰۲۶.