آگیس دوم

آگیس دوم
پادشاه اسپارت
سلطنت	۴۲۷/۶–۴۰۰/۳۹۹ پیش از میلاد (۲۷ سال)
پیشین	آرکیداموس دوم
جانشین	آژیلاوس دوم
نایب‌السلطنه	پوسانیاس از اسپارت
درگذشته	ح. ۳۹۹ پیش از میلاد اسپارت
همسر(ان)	تیمائا
فرزند(ان)	لئوتوخیداس (احتمالاً نامشروع)
یونانی	Ἆγις
دودمان	اوریپونتید
پدر	آرکیداموس دوم

آگیس دوم (یونانی باستان: Ἆγις؛ درگذشته ح. ۳۹۹ پیش از میلاد) هجدهمین پادشاه اوریپونتید اسپارت بود؛ فرزند ارشد آرکیداموس دوم از همسر نخستش، و برادر ناتنی آژیلاوس دوم. او همراه با هم‌پادشاه آگیادی خود، پوسانیاس از اسپارت، فرمانروایی می‌کرد.

زندگی

آگیس در سال ۴۲۷ پیش از میلاد جانشین پدرش آرکیداموس دوم شد و اندکی بیش از ۲۶ سال فرمانروایی کرد. در تابستان سال ۴۲۶ پیش از میلاد، سپاهی از پلوپونز و متحدانشان را تا باریکه خشکی رهبری کرد، با قصد یورش به آتیک؛ اما رشته‌ای از زمین‌لرزه‌ها آنان را از پیشروی بیشتر بازداشت. در بهار سال بعد، سپاهی به آتیک برد، اما پانزده روز پس از ورود به آتیک، از پیشروی دست کشید. در سال ۴۱۹ پیش از میلاد، آرگوسی‌ها، به تحریک آلکیبیادس، به اپیداروس یورش بردند؛ و آگیس با نیرویی بزرگ از اسپارت عازم شد و به سوی شهر مرزی لوکترا لشکر کشید. توسیدید می‌گوید که هیچ‌کس هدف این لشکرکشی را نمی‌دانست. احتمالاً هدف آن، ایجاد انحراف نظامی به سود اپیداروس بود.

در لوکترا، نتیجهٔ نامساعد قربانی‌های گوناگون آگیس را از ادامهٔ راه بازداشت. او از این رو سپاهیانش را بازگرداند و به متحدان اعلامیه‌ای فرستاد تا برای لشکرکشی‌ای در پایان ماه مقدسِ جشن کارنیا آماده باشند. هنگامی که آرگوسی‌ها حملهٔ خود به اپیداروس را تکرار کردند، اسپارتی‌ها بار دیگر به شهر مرزی کاریای لشکر کشیدند و بار دیگر، ظاهراً به دلیل نشانه‌های نامساعد قربانی‌ها، بازگشتند. در میانهٔ تابستان بعد، در سال ۴۱۸ پیش از میلاد، از آنجا که اپیداروسی‌ها همچنان زیر فشار شدید آرگوسی‌ها بودند، لاسدایمونیان با تمام نیروی خود و برخی متحدان، به فرماندهی آگیس، به آرگولیس یورش بردند. او با مانوری ماهرانه توانست آرگوسی‌ها را غافلگیر کند و سپاهش را به‌گونه‌ای سودمند میان آنان و شهر مستقر ساخت. اما درست در آستانهٔ آغاز نبرد، فرماندهان آرگوسی، تراسیلوس و آلسیفرون، با آگیس دیدار کردند و او را متقاعد ساختند که آتش‌بسی چهارماهه منعقد کند.

آگیس، بدون آنکه انگیزه‌های خود را آشکار کند، سپاهش را عقب کشید. او پس از بازگشت به اسپارت به‌شدت سرزنش شد که بدین‌سان فرصت شکست‌دادن آرگوس را از دست داده، به‌ویژه از آن رو که آرگوسی‌ها از فرصت پیش‌آمده در پی بازگشت او بهره جستند و اورخومنوس را تصرف کردند. پیشنهاد شد که خانه‌اش ویران شود و جریمه‌ای معادل ۱۰۰٬۰۰۰ دراخما بر او تحمیل گردد. اما با درخواست پرشور او، اسپارتی‌ها به تشکیل شورایی جنگی متشکل از ده اسپارتی بسنده کردند که حضورشان برای رهبری هرگونه سپاه از سوی او در بیرون از شهر ضروری بود. اندکی پس از آن، خبری از تگه‌آ به دستشان رسید که اگر بی‌درنگ تقویت نشود، جناح هوادار اسپارت در آن شهر ناچار به تسلیم خواهد شد. اسپارتی‌ها بی‌درنگ تمام نیروی خود را به فرماندهی آگیس فرستادند. او ثبات را در تگه‌آ بازگرداند و سپس به سوی مانتینه لشکر کشید. با هدایت آب برای غرقاب‌کردن سرزمین‌های مانتینه، او توانست سپاه مانتینه‌ای‌ها و آتنی‌ها را به زمین هموار بکشاند. نبردی درگرفت که در آن اسپارتی‌ها پیروز شدند. نبرد مانتینه (۴۱۸ پیش از میلاد) یکی از مهم‌ترین نبردهایی به‌شمار می‌رفت که تا آن زمان میان دولت‌شهرهای یونانی رخ داده بود.

در سال ۴۱۷ پیش از میلاد، هنگامی که خبر ضدانقلاب در آرگوس، که در آن جناح الیگارشیک و هوادار اسپارت سرنگون شد، به اسپارت رسید، سپاهی به فرماندهی آگیس بدان‌جا فرستاده شد. او نتوانست جناح شکست‌خورده را بازگرداند، اما دیوارهای بلندی را که آرگوسی‌ها آغاز به گسترش آن‌ها تا دریا کرده بودند، ویران کرد و نبرد هوسیای (۴۱۷ پیش از میلاد) را به دست آورد. در بهار سال ۴۱۳ پیش از میلاد، آگیس با سپاهی پلوپونزی وارد آتیک شد و دکلیا را مستحکم ساخت؛ و در زمستان همان سال، پس از آنکه خبر سرنوشت فاجعه‌بار جنگ سیسیل به یونان رسید، به سوی شمال لشکر کشید تا از متحدان اسپارت خراج بگیرد، به منظور ساخت ناوگانی جدید. در دوران اقامت در دکلیا، او تا حد زیادی مستقل از حکومت اسپارت عمل می‌کرد و از متحدان ناراضی آتن، همچون بوئوتیایی‌ها و دیگر متحدان اسپارت، هیئت‌های نمایندگی می‌پذیرفت. به نظر می‌رسد او تا پایان جنگ پلوپونز در دکلیا باقی ماند. در سال ۴۱۱ پیش از میلاد، در دوران زمامداری کودتای آتن در سال ۴۱۱ پیش از میلاد، او تلاشی ناموفق برای تصرف خود آتن کرد. پس از آن، کانون توجه جنگ پلوپونز به آسیای صغیر منتقل شد و لیساندر نقشی پررنگ‌تر در محاصرهٔ آتن بر عهده گرفت. پس از تأمین پیروزی، آگیس رأی داد که هم‌پادشاه آگیادی خود، پوسانیاس از اسپارت، به خیانت متهم شود، اما پوسانیاس تبرئه شد.

در سال ۴۰۱ پیش از میلاد، فرماندهی جنگ ایلیسی علیه ایلیس، که به بی‌وفایی شهره بود، به آگیس سپرده شد؛ او در سال سوم، ایلیسی‌ها را واداشت که خواستار صلح شوند، آزادی پریوئیکوی آنان (تریفیلیایی‌ها و دیگران) را به رسمیت بشناسند و به اسپارتی‌ها اجازهٔ شرکت در المپیک باستان و مراسم قربانی را بدهند. در بازگشت از دلفی (شهر)، که برای وقف یک‌دهم غنیمت جنگی بدان‌جا رفته بود، در هرایا در آرکادیا (منطقه) بیمار شد و چند روز پس از رسیدن به اسپارت درگذشت. او با شکوه و تشریفاتی بی‌مانند در اسپارت به خاک سپرده شد.

آگیس پسری به نام لئوتوخیداس بر جای گذاشت. با این حال، او از تاج‌وتخت محروم شد، زیرا در باب مشروعیت نسبش تردیدهایی وجود داشت. افسانه‌ای رایج می‌گوید که هنگامی که آلکیبیادس در اسپارت به سر می‌برد، آگیس دوم مظنون شد که آلکیبیادس با ملکه‌اش، تیمائا، هم‌بستر شده است (و اینکه آلکیبیادس پدر واقعی لئوتوخیداس بوده است). احتمالاً به پیشنهاد آگیس بود که فرمانی برای آستیوخوس فرستاده شد تا او را بکشد. اما آلکیبیادس هشدار یافت (به روایت برخی منابع، از خود تیمائا) و از دست اسپارتی‌ها گریخت. با این حال، برخی دیگر معتقدند که، با قضاوت بر پایهٔ منابع، لئوتوخیداس در زمان مرگ آگیس مردی بالغ بوده است و آلکیبیادس، به‌عنوان پدر او، جایگزینی متأخر برای معشوقی است که امروزه هویتش ناشناخته است.

منابع

•  This article incorporates text from a publication now in the مالکیت عمومی: This article incorporates text from the Public Domain Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology by William Smith (1870).آگیس دوم
• McQueen, E.I. & C.J. Rowe (1989). "Phaedo, Socrates, and the Chronology of the Spartan War with Elis". Méthexis. 2: 1–18. doi:10.1163/24680974-90000024. ISSN 0327-0289.