آینه شهیدان
 دیرک ویلمس تعقیب‌کنندهٔ خود را از غرق‌شدن نجات می‌دهد؛ نقش یان لایکن در چاپ ۱۶۸۵ | |
| نویسنده(ها) | تیلمان یانس‌زون فان براخت |
|---|---|
| عنوان اصلی | 'Het Bloedig Tooneel Martelaers Spiegel' |
| تصویرگر(ها) | یان لایکن (چاپ ۱۶۸۵) |
| کشور | جمهوری هلند |
| زبان | هلندی |
| موضوع(ها) | شهدای مسیحی، آناباپتیست‌ها |
آینهٔ شهیدان (هلندی: Martelaersspiegel)، که با عنوان صحنهٔ خونین (هلندی: Het Bloedig Tooneel) نیز شناخته می‌شود، شهیدنامه‌ای دربارهٔ تاریخ آزار و کشته‌شدن مسیحیان، به‌ویژه آناباپتیست‌ها، است که تیلمان یانس‌زون فان براخت آن را گردآوری کرد. نخستین چاپ کتاب در سال ۱۶۶۰ به زبان هلندی در دوردرخت منتشر شد. اثر از روزگار مسیحیت نخستین آغاز می‌شود و سپس با تفصیل بسیار به زندگی، محاکمه، شکنجه و اعدام آناباپتیست‌ها و دیگر مسیحیانی می‌پردازد که نویسنده عقاید آنان را با سنت آناباپتیستی همسو می‌دانست.[۱]
نام «آینهٔ شهیدان» در عنوان چاپ نخست ۱۶۶۰ وجود نداشت. این چاپ با عنوان Het Bloedig Tooneel Der Doops-gesinde, En Weereloose Christenen، به معنی تقریبی «صحنهٔ خونینِ مسیحیان تعمیدی و بی‌دفاع»، منتشر شد. عنوان Martelaers Spiegel («آینهٔ شهیدان») در چاپ دوم سال ۱۶۸۵ به عنوان کتاب افزوده شد و از آن پس نام شناخته‌شدهٔ اثر شد.[۱]
صفت «بی‌دفاع» در عنوان کتاب به ناتوانی جسمی یا بی‌سلاح بودن اتفاقی این افراد اشاره ندارد، بلکه بیانگر اصل عدم مقاومت در برخی سنت‌های آناباپتیستی است؛ یعنی خودداری دینی از به‌کارگیری خشونت حتی در برابر آزار و حمله. همین اصل یکی از معیارهای مهم فان براخت در انتخاب شهیدانی بود که در کتاب جای می‌داد.
محتوا
کتاب از دو بخش اصلی تشکیل شده است. بخش نخست تاریخ شهادت مسیحیان را از دوران عیسی و حواریون تا حدود سال ۱۵۰۰ دنبال می‌کند. فان براخت در این بخش افزون بر شهدای کلیسای نخستین، گروه‌ها و اشخاصی از سده‌های میانه را نیز آورده است که به باور او در موضوعاتی چون تعمید مؤمنان، جدایی از کلیسای رسمی یا خودداری از خشونت با عقاید آناباپتیست‌ها همانندی داشتند.[۱]
بخش دوم عمدتاً به شهدای آناباپتیست و منونایت سده‌های شانزدهم و هفدهم اختصاص دارد. این بخش زندگی و مرگ صدها تن را با استفاده از گزارش‌های تاریخی، نامه‌ها، اعتراف‌نامه‌ها، صورت‌جلسات محاکمه و دیگر اسناد روایت می‌کند. بر پایهٔ بررسی دانشنامه جهانی منونایت آناباپتیست، در این بخش ۸۰۳ شهیدِ نام‌برده ثبت شده‌اند که ۶۱۳ تن از آنان در سرزمین‌های امروزی هلند و بلژیک و ۱۹۰ تن در دیگر نقاط اروپا کشته شدند؛ در کنار آنان از شمار زیادی از قربانیان بی‌نام نیز یاد شده است.[۱]
کتاب تنها مجموعه‌ای از گزارش‌های اعدام نیست. فان براخت نوشته‌هایی دربارهٔ تعمید، ماهیت کلیسای حقیقی، اعتراف‌های ایمانی منونایت‌ها و آموزه‌های دینی مرتبط را نیز در آن گنجاند. از این رو آینهٔ شهیدان هم شهیدنامه است و هم اثری برای توضیح و دفاع از هویت دینی آناباپتیستی.[۱]
پیشینه
تیلمان یانس‌زون فان براخت از بزرگان جامعهٔ منونایتی دوردرخت بود. او در تهیهٔ کتاب از شهیدنامه‌های پیشین آناباپتیستی بهره برد، اما به بازنشر آنها بسنده نکرد و مطالب فراوانی از تواریخ، یادداشت‌ها، شهادت‌ها و بایگانی‌های شهری گرد آورد.[۲]
چاپ نخست در ۱۶۶۰ در دوردرخت، به‌وسیلهٔ یاکوب براات و برای یاکوبوس ساوری منتشر شد و حدود ۱۲۹۰ صفحه داشت.[۱] فان براخت چهار سال بعد، در ۱۶۶۴، درگذشت و بنابراین چاپ مصور و مشهورتر کتاب را ندید.
چاپ مصور ۱۶۸۵
چاپ دوم آینهٔ شهیدان در سال ۱۶۸۵ در آمستردام منتشر شد. متن اصلی تقریباً همان متن چاپ نخست بود، هرچند شماری سند و گزارش تازه، از جمله مطالبی دربارهٔ آزار آناباپتیست‌ها در سوئیس، به آن افزوده شد.[۱]
مهم‌ترین ویژگی این چاپ، ۱۰۴ نقش چاپیِ مسی اثر یان لایکن بود: ۴۹ تصویر در بخش نخست و ۵۵ تصویر در بخش دوم. این تصاویر صحنه‌های بازداشت، زندان، شکنجه و اعدام شهدای کتاب را با جزئیات فراوان نشان می‌دهند و در شکل‌گیری حافظهٔ دیداری آناباپتیست‌ها از آزارهای تاریخی نقش مهمی داشته‌اند.[۳]
از میان ۱۰۴ لوح مسی اصلی که برای چاپ این تصاویر ساخته شده بود، ۳۱ لوح تا سدهٔ بیست‌ویکم شناخته شده‌اند.[۴]
تصاویر لایکن بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین اجزای اثر تبدیل شدند و بسیاری از آنها جدا از متن کتاب نیز بارها بازنشر شده‌اند.
دیرک ویلمس
شناخته‌شده‌ترین روایت کتاب احتمالاً داستان دیرک ویلمس است. وی آناباپتیستی هلندی بود که در ۱۵۶۹ از زندان گریخت. هنگام فرار از روی سطح یخ‌زده، یکی از مأمورانی که او را تعقیب می‌کرد در یخ فرو رفت. ویلمس که خود امکان ادامهٔ فرار داشت، بازگشت و تعقیب‌کنندهٔ خود را از آب نجات داد. او سپس دوباره دستگیر شد و سرانجام در نزدیکی آسپرن در آتش سوزانده شد.[۵]
یان لایکن در چاپ ۱۶۸۵ لحظهٔ نجات تعقیب‌کننده را به تصویر کشید. این نقش به یکی از نمادین‌ترین تصاویر سنت آناباپتیستی تبدیل شده و داستان ویلمس غالباً نمونه‌ای از آموزهٔ عدم مقاومت و نیکی به دشمنان دانسته می‌شود.
جایگاه در میان منونایت‌ها و آمیش‌ها
آینهٔ شهیدان برای چندین سده از مهم‌ترین کتاب‌های دینی و تاریخی در جوامع منونایت و آمیش بوده است. موزهٔ کافمن وابسته به کالج بتل آن را در کنار کتاب مقدس و سرودنامهٔ آناباپتیستی از تأثیرگذارترین آثار در حفظ و انتقال ایمان و هویت منونایتی و آمیشی توصیف می‌کند.[۳]
در برخی خانواده‌های منونایت کتاب از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شد و در سدهٔ بیستم نیز دادن آن به‌عنوان هدیه، از جمله هدیهٔ ازدواج، معمول بود.[۶]
اهمیت اثر برای این جوامع تنها در ثبت تاریخ آزار نیست. روایت‌های آن الگویی از وفاداری دینی، تحمل رنج، خودداری از خشونت و آمادگی برای مرگ در راه ایمان ارائه می‌کنند و در شکل‌گیری حافظهٔ جمعی آناباپتیست‌ها سهم داشته‌اند.
ترجمه و چاپ آلمانی در افرااتا
در میانهٔ سدهٔ هجدهم، منونایت‌های آلمانی‌زبان پنسیلوانیا خواهان ترجمهٔ کتاب به آلمانی شدند. کار ترجمه و چاپ در صومعه افرااتا انجام گرفت. پیتر میلر ترجمه را برعهده داشت و گروهی از اعضای جامعهٔ افرااتا در حروف‌چینی، چاپ و ساخت کاغذ مشارکت کردند.[۱]
چاپ آلمانی در دو مرحله در سال‌های ۱۷۴۸ و ۱۷۴۹ انتشار یافت. این نسخه ۱۵۱۲ صفحه داشت و حدود ۱۳۰۰ نسخه از آن چاپ شد.[۱] به گفتهٔ مجموعهٔ تاریخی رسمی افرااتا، این اثر بزرگ‌ترین کتابی بود که در آمریکای استعماری چاپ شد.[۷]
ترجمه و تولید چنین کتاب بزرگی برای چاپخانه‌ای کوچک در آمریکای سدهٔ هجدهم کاری کم‌سابقه بود و چند سال به طول انجامید. برای تأمین کاغذ مورد نیاز نیز فعالیت کاغذسازی جامعهٔ افرااتا نقش مهمی داشت.[۸]
ترجمه‌های انگلیسی
نخستین ترجمهٔ انگلیسی آینهٔ شهیدان در سال ۱۸۳۷ در شهرستان لنکستر، پنسیلوانیا منتشر شد. اسرائیل دانیل روپ آن را از روی ترجمهٔ آلمانی برگرداند و دیوید میلر ناشر آن بود. این چاپ ۱۰۴۸ صفحه داشت.[۹]
ترجمهٔ دیگری از بخش مربوط به دورهٔ اصلاح دینی، با عنوان A Martyrology of the Churches of Christ, Commonly Called Baptists، از ۱۸۵۰ تا ۱۸۵۳ در دو جلد در لندن منتشر شد. این نسخه از متن هلندی ترجمه و به سرپرستی ادوارد بین آندرهیل برای انجمن هنسرد نولیز ویرایش شد.[۱۰]
ترجمه‌ها و چاپ‌های انگلیسی بعدی سبب شدند آینهٔ شهیدان در میان جوامع منونایت و آمیش آمریکای شمالی نیز به یکی از متون تاریخی اصلی تبدیل شود.
مقایسه با شهیدنامهٔ فاکس
آینهٔ شهیدان گاه با کتاب شهیدان فاکس اثر جان فاکس مقایسه می‌شود. هر دو اثر تاریخ آزار و شهادت مسیحیان را روایت می‌کنند، اما رویکرد آنها یکسان نیست. اثر فاکس عمدتاً در چارچوب تاریخ پروتستانیِ اصلاح دینی انگلستان نوشته شده است، در حالی که فان براخت تاریخ را از دید آناباپتیستی بازسازی می‌کند و توجه ویژه‌ای به کسانی دارد که تعمید مؤمنان و اصل عدم مقاومت را پذیرفته بودند.
به همین دلیل شماری از شهدای آناباپتیست که در کتاب فان براخت جایگاه برجسته‌ای دارند، در شهیدنامهٔ فاکس حضور ندارند یا اهمیت مشابهی نیافته‌اند.
جستارهای وابسته
- آناباپتیسم
- منونایت
- آمیش
- شهیدنامه
- شهادت در مسیحیت
- عدم مقاومت
- کتاب شهیدان فاکس
- یان لایکن
- دیرک ویلمس
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Martyrs' Mirror". دانشنامه جهانی منونایت آناباپتیست (in English).
- ↑ "Braght, Tieleman Jansz van (1625–1664)". دانشنامه جهانی منونایت آناباپتیست (in English).
- 1 2 "The Mirror of the Martyrs". موزه کافمن، کالج بتل (in English).
- ↑ "Martyrs Mirror Printing Plate Rediscovered" (PDF). Mennonite Life (in English). 2023.
- ↑ "Dirk Willems (Part II, p. 387, 1685 ed.)". پایگاه اطلاعات بایگانی منونایت (in English).
- ↑ Schmidt, Kimberly D. (2001). "'Sacred Farming' or 'Working Out': The Negotiated Lives of Conservative Mennonite Farm Women". Frontiers: A Journal of Women Studies (in English). 22 (1): 79–102. doi:10.1353/fro.2001.0013.
- ↑ "History". صومعه تاریخی افرااتا (in English).
- ↑ "The Largest Book Published in Colonial America". دانشگاه پرینستون (in English).
- ↑ "The Bloody Theatre". کتابخانه باز (in English).
- ↑ "A martyrology of the churches of Christ, commonly called Baptists". کتابخانه فولجر شکسپیر (in English).
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Martyrs Mirror». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- آزار مسیحیان
- پروتستانتیسم سده ۱۷ (میلادی)
- جمهوری هلند در ۱۶۶۰ (میلادی)
- شکنجهها بهوسیله مسیحیان
- قدیسنگاران مسیحی
- متون مسیحیت سده ۱۷ (میلادی)
- مسیحیت در ۱۶۶۰ (میلادی)