اتحادیه گایا
گایا | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۴۲–۵۶۲ | |||||||||||
 نقشه‌ای از جایگاه تقریبی نهادهای سیاسی برگزیده گایا | |||||||||||
| زبان(های) رایج | زبان گایا | ||||||||||
| دین(ها) | بودیسم کره‌ای، شمنیسم کره‌ای | ||||||||||
| حکومت | کنفدراسیون | ||||||||||
• ۴۲–۱۹۹ | سورو (نخستین، گومگوان) | ||||||||||
• ؟ – ۵۶۲ | دوسولجی (واپسین، ته) | ||||||||||
| دوره تاریخی | باستان | ||||||||||
• بنیان‌گذاری | ۴۲ | ||||||||||
• سقوط گومگوان گایا | ۵۳۲ | ||||||||||
• تسلیم به شیلا | ۵۶۲ | ||||||||||
| |||||||||||
| امروز بخشی از | کره جنوبی | ||||||||||
اتحادیه گایا (가야؛ 加倻) که با نام‌های کایا و گارا نیز شناخته می‌شود، کنفدراسیونی از نهادهای سیاسی سرزمینی در حوضه رود ناکدونگ در جنوب کره بود که از متحدین بیونهان دوره سامهان پدید آمد. این کنفدراسیون از سده سوم میلادی تا سال ۵۶۲ میلادی دوام آورد و سرانجام توسط شیلا، یکی از سه پادشاهی کره، الحاق شد.
بازه زمانی سنتی مورخان برای گاه‌شمار گایا سال‌های ۴۲ تا ۵۳۲ میلادی است. گومگوان گایا که دولت مرکزی کنفدراسیون بود در سال ۵۳۲ فتح شد و واپسین نهاد مقاومت‌کننده یعنی ته‌گایا در سال ۵۶۲ سقوط کرد. نهادهای سیاسی تشکیل‌دهنده گایا به‌صورت دولت‌شهرهای کوچک توصیف شده‌اند. بازمانده‌های فرهنگ مادی گایا عمدتاً شامل گورستان‌ها و اشیای تدفینی است که باستان‌شناسان کاوش کرده‌اند. گورستان‌های تپه‌ای اواخر سده سوم و آغاز سده چهارم مانند ته‌سونگ‌دونگ در گیم‌هه و بوکچون‌دونگ در بوسان به‌عنوان آرامگاه‌های شاهانه نهادهای حاکم گایا تفسیر شده‌اند.
گایا به‌ویژه به‌خاطر آهن‌کاری، صادرات سنگ آهن و تسلیحات به بکجه و ژاپن و نیز نقش مهمش در تجارت بین‌المللی شناخته شده‌است. پس از سقوط گایا، بسیاری از اشراف و نخبگان آن در ساختار سیستم رده‌بندی خونی شیلا جای گرفتند.
نام‌ها
بخشی از مجموعهٔ |
|---|
| تاریخ کره |
 |
| گاه‌شمار تاریخ کره |
هرچند رایج‌ترین نام این کنفدراسیون «گایا» (가야؛ 加耶، 伽耶، 伽倻) است، منابع تاریخی نام‌های گوناگونی را به کار برده‌اند. دلیل این تنوع احتمالاً نادقیق بودن آوانویسی واژه‌های کره‌ای به هانجا بوده‌است.[۱] این نام‌ها عبارت‌اند از: «گاراک» (가락؛ 駕洛، 迦落)، «گارا» (가라؛ 加羅، 伽羅، 迦羅، 柯羅)، «گاریانگ» (가량؛ 加良) و «گویا» (구야؛ 狗耶).[۱] بر پایه نظر کریستوفر بکویث، «گایا/کایا» خوانش نوین کره‌ای نویسه‌های به‌کاررفته برای نوشتن این نام است و تلفظ /kara/ قطعی است.[۲]
در زبان ژاپنی، گایا غالباً با نام «میمانا» (任那) خوانده می‌شود که دلالت‌های سیاسی قابل‌توجهی دارد. واژه ژاپنی «کارا» (から) نیز هنگام اشاره به کره باستان به کار می‌رفت و بر آن باورند که از املای دیگر گایا یعنی «کارا» (加羅) برگرفته شده‌است. معنای «کره» نخست در این واژه حفظ شده و سپس به «چین و سرزمین اصلی آسیای شرقی» و در دوره‌های متأخرتر به معنای مبهم‌تر «کشورهای فراسوی دریا یا کشورهای بیگانه» گسترش یافته‌است.[۳]
زبان‌ها
زبان‌شناسانی چون ووین و یانهونن بر آن‌اند که زبان‌های ژاپنی در بخش‌های بزرگی از جنوب شبه‌جزیره کره رواج داشتند. به نظر ووین، این «زبان‌های ژاپنی شبه‌جزیره‌ای» توسط گویشوران زبان‌های کره‌ای (احتمالاً از شاخه هان) جایگزین شدند.[۴][۵]
زبان گایای متأخر احتمالاً به شاخه زبان‌های هان از خانواده زبان‌های کره‌ای تعلق داشت.[۵]
پژوهش‌های ژنتیکی نشان داده‌اند که تنوع ژنتیکی در منطقه گایا با تبار مرتبط با مردمان جومون پیوند دارد.[۶]
پیشینه
افسانه بنیان‌گذاری
بر پایه افسانه‌ای که در سامگوک یوسا در سده سیزدهم نگاشته شده، در سال ۴۲ میلادی شش تخم از آسمان فرود آمدند همراه با پیامی که آنان پادشاه خواهند شد. شش پسر زاده شدند و در دوازده روز بالغ گشتند. یکی از آنان به نام سورو پادشاه گومگوان گایا شد و پنج تن دیگر پنج گایای باقی‌مانده را بنیاد نهادند: ته‌گایا، سونگ‌سان گایا، آرا گایا، گوریونگ گایا و سوگایا.[۷]
گذار از بیونهان به گایا
نهادهای سیاسی گایا از ساختارهای رئیس‌نشینی دوازده قبیله متحدین بیونهان باستان برآمدند که یکی از کنفدراسیون‌های سامهان بود. رئیس‌نشینی‌های نه‌چندان سازمان‌یافته به شش گروه گایا تبدیل شدند که گومگوان گایا در مرکز آن‌ها قرار داشت. پژوهشگران بر پایه منابع باستان‌شناختی و نوشتارهای محدود، اواخر سده سوم میلادی را دوره گذار از بیونهان به گایا شناسایی کرده‌اند و به افزایش کنش‌های نظامی و دگرگونی آیین‌های تدفینی در این دوره اشاره می‌کنند.[۸] این گذار همچنین با جایگزینی نخبگان پیشین در برخی شاهزاده‌نشین‌ها (از جمله ته‌گایا) توسط عناصری از پادشاهی بویو همراه بود که ایدئولوژی و شیوه حکمرانی نظامی‌تری را به همراه آوردند.[۸]
جنگ هشت بندرگاه و فشار گوگوریو
پس از جنگ هشت پادشاهی بندرگاهی (در حدود ۲۰۹ تا ۲۱۲ میلادی) میان شیلا و گایا، گایا تحت هژمونی جنوب شرقی شبه‌جزیره‌ای شیلا قرار گرفت اما از نفوذ دیپلماتیک بکجه و ژاپن برای حفظ استقلال خود بهره برد.[۸] کنفدراسیون گایا میان سال‌های ۳۹۱ و ۴۱۲ زیر فشار گوگوریو فروپاشید، هرچند واپسین نهادهای سیاسی گایا تا سال ۵۶۲ مستقل باقی ماندند و سرانجام به‌عنوان کیفر یاری‌رسانی به بکجه در جنگ با شیلا فتح شدند.[۹]
نشست آنرا و نشست‌های سابی
در سال ۵۲۹، شیلا با بهانه اتحاد تاکگیتان گایا با ته‌گایا، آن را ویران کرد و نیمی از سرزمین تاکسون گایا را تصرف نمود. این رویداد ته‌گایا را به بی‌اعتمادی واداشت و آرا گایا که قدرت نیرومندی داشت به کانون اتحاد تبدیل شد. آرا گایا برای رهایی از دخالت بکجه و شیلا، نشست آنرا (安羅會議) را با حضور شیلا، بکجه و ژاپن برگزار کرد. هدف آنرا فشار بر شیلا برای بازسازی تاکگیتان گایا و ارتقای جایگاه بین‌المللی خود بود اما بکجه دیپلماسی قوی‌تری را ترجیح می‌داد و شیلا علاقه‌ای نداشت. ژاپن نیز هرچند هواخواه آرا گایا بود به‌سبب مشکلات داخلی توان یاری‌رسانی نداشت.[۱۰]
در سال‌های ۵۴۱ و ۵۴۴، بکجه نشست‌های سابی (泗沘會議) را برگزار کرد که هفت کشور از جمله آرا در آن‌ها شرکت داشتند. با این حال آرا همچنان به بکجه اعتماد کامل نداشت. در پی این نشست‌ها، گایا در کنار اتحاد شیلا–بکجه به گوگوریو حمله برد. در این حمله بکجه از سوی شیلا خیانت دید و گایا نیز توسط شیلا بلعیده شد.[۹]
اقتصاد
نهادهای سیاسی گایا در دشت‌های آبرفتی دره‌های فرعی رود ناکدونگ و دهانه آن جای داشتند. دهانه ناکدونگ به‌ویژه دارای دشت‌های حاصلخیز، دسترسی مستقیم به دریا و ذخایر غنی آهن بود. اقتصاد نهادهای گایا بر کشاورزی، ماهیگیری، ریخته‌گری و تجارت دوربرد استوار بود.[۱۱] گایا به‌ویژه به آهن‌کاری شهره بود، همان‌گونه که بیونهان پیش از آن چنین بود. نهادهای گایا مقادیر فراوانی سنگ آهن، زره آهنی و دیگر تسلیحات را به بکجه و پادشاهی وا (ژاپن) صادر می‌کردند.[۱۱]
دانش فنی سفالگری گایا و شیلا به شمال کیوشو و سپس به سراسر غرب مجمع‌الجزایر ژاپن انتقال یافت، احتمالاً از طریق مهاجران برآمده از شبه‌جزیره که در دوره میانه کوفون (۴۰۰–۵۰۰ میلادی) در آنجا ساکن شدند.[۱۲]
سیاست
چندین سند تاریخی باستانی شماری از نهادهای سیاسی گایا را فهرست کرده‌اند. برای نمونه، گوریو ساریاک (고려사략؛ 高麗史略) پنج نهاد را نام می‌برد: گومگوان گایا، گوریونگ گایا، بیهوا گایا، آرا گایا و سونگ‌سان گایا.[۹]
به‌طور سنتی کنفدراسیون گایا روابط خوبی با ژاپن و بکجه داشت؛ چنان‌که این سه دولت در جنگ گوگوریو–وا علیه گوگوریو و شیلا متحد شدند. بنا بر اسناد، گایا در کنار بکجه به‌طور منظم یاری اقتصادی، فرهنگی و فناورانه به ژاپن می‌فرستاد و در مقابل کمک نظامی و سیاسی دریافت می‌کرد؛ زیرا دربار یاماتو خواهان پیشرفت فناوری و فرهنگی بود و بکجه و دولت‌های گایا به یاری نظامی ژاپن در جنگ‌هایشان با شیلا و گوگوریو نیاز داشتند.[۱۳]
نهادهای گوناگون گایا کنفدراسیونی را در سده‌های دوم و سوم تشکیل دادند که بر محور سرزمین مرکزی گومگوان گایا در گیم‌هه امروزی قرار داشت. پس از دوره‌ای افول، کنفدراسیون در آغاز سده‌های پنجم و ششم با محوریت ته‌گایا در گوریونگ امروزی احیا شد. با این حال گایا نتوانست در برابر تاخت‌وتازهای پادشاهی همسایه شیلا از خود دفاع کند و سرانجام تمامی کنفدراسیون در شیلا ادغام شد.[۹]
پس از سقوط کنفدراسیون گایا، بسیاری از اشراف و نخبگان دولت‌های متحد در رده‌بندی سیستم رده‌بندی خونی شیلا جای گرفتند. نمونه برجسته‌ای از این الحاق، ژنرال شیلایی کیم یوشین بود که نقشی سرنوشت‌ساز در یکپارچه‌سازی سه پادشاهی کره ایفا کرد. کیم نتیجه پادشاه گوهه گومگوان گایا و واپسین فرمانروای آن دولت بود و به همین سبب رتبه «استخوان حقیقی» (دومین رتبه بالا) را دریافت کرد؛ بخشی از دلیل این امر وصلت خاندان شاهی گومگوان گایا (تیره کیم گیم‌هه) با تیره کیم گیونگ‌جو بود که خاندان اشرافی برجسته‌ای در شیلا به‌شمار می‌رفت.[۱۴][۱۵]
دولت‌های عضو
- گومگوان گایا / دولت گاراک
- ته‌گایا / دولت بانپا
- سوگایا / دولت گوجا
- آرا گایا / دولت آلا
- سونگ‌سان گایا / دولت بیوکجین
- گوریونگ گایا
- بیهوا گایا / دولت بیجی (گاه به‌عنوان عضو متحدین جین‌هان طبقه‌بندی می‌شود)[۹]
بحث میمانا
روابط سیاسی و بازرگانی گایا با ژاپن منبع مناقشه‌ای پردامنه میان کره و ژاپن بوده‌است. تبلیغ‌گران ژاپنی در سده بیستم به نیهون شوکی استناد کردند که مدعی است گایا (با نام «میمانا» یا «کارا» در ژاپنی) پایگاه نظامی ژاپن در دوره یاماتو (۳۰۰–۷۱۰) بوده‌است. هرچند هیچ مدرکی این ادعا را پشتیبانی نمی‌کند، امپریالیست‌ها و ملی‌گرایان ژاپنی در مقاطع گوناگون از آن برای توجیه استعمار ژاپن بر کره بهره بردند.[۱۶][۱۷]
شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد که نهادهای گایا صادرکننده اصلی فناوری و فرهنگ به کیوشو در آن دوره بودند. نظریه پایگاه نظامی ژاپنی به‌طور گسترده در کره و ژاپن رد شده‌است؛ زیرا هیچ گروه محلی ژاپنی در آن زمان قدرت نظامی کافی برای فتح گایا یا هر بخش دیگری از کره را نداشت. فناوری گایا از فناوری سلسله‌های ژاپنی هم‌عصرش پیشرفته‌تر بود.[۱۸][۱۹]
در سال ۲۰۱۰، گروه پژوهشی مشترکی از مورخان با حمایت مالی دولت‌های ژاپن و کره جنوبی توافق کردند که گایا هرگز توسط ژاپن باستان به استعمار نظامی درنیامده بود.[۲۰]
گورتپه‌های گایا و میراث جهانی =
شخصیت‌های برجسته دوره گایا در گورتپه‌ها به خاک سپرده می‌شدند. تا کنون نزدیک به ۷۸۰ مجموعه گورتپه‌ای از دوره گایا شناسایی شده که ۱۰۴ مورد آن‌ها به‌طور جامع بررسی باستان‌شناختی شده‌اند. در سال ۲۰۲۳، گزیده‌ای از مهم‌ترین این مجموعه‌ها زیر عنوان «گورتپه‌های گایا» در فهرست میراث جهانی در کره جنوبی ثبت شد.[۲۱]
نگارخانه
تاج طلا و زیورآلات
جام شاخ‌شکل از گایا که ممکن است ارتباط فرهنگ ایرانی را از راه جاده ابریشم با کره نشان دهد
سفالینه گایا در موزه ملی کره
نمایش ظروف سفالی در موزه ته‌گایا
تزئینات سپر کاوش‌شده از گورستان ته‌سونگ‌دونگ در گیم‌هه
کلاه‌خود آهنی که مهارت آهن‌کاری و اهمیت آهن در دره ناکدونگ را نشان می‌دهد
ماکت پالایشگاه مردم گایا
تاج گایا
گوشواره‌های گایا
سرباز گایا (پس از ۴۱۲، سبک زره تحت تأثیر گوگوریو)
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 Barnes، Gina L. (۲۰۰۱). State Formation in Korea: Historical and Archaeological Perspectives. Curzon. ص. ۱۸۲–۱۸۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Beckwith، Christopher (۲۰۰۹). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton University Press. ص. ۱۰۵. شابک ۹۷۸-۰-۶۹۱-۱۳۵۸۹-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «デジタル大辞泉». Goo Dictionary. دریافت‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Janhunen, Juha (۲۰۱۰). «Reconstructing the language map of prehistorical Northeast Asia». Studia Orientalia. ۱۰۸.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Vovin, Alexander (۲۰۱۳). «From Koguryo to Tamna: Slowly riding to the South with speakers of Proto-Korean». Korean Linguistics. ۱۵ (۲): ۲۲۲–۲۴۰.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Gelabert, Pere و همکاران (۲۰۲۲). «Northeastern Asian and Jomon-related genetic structure in the Three Kingdoms period of Gimhae, Korea». Current Biology. ۳۲ (۱۵): ۳۲۳۲–۳۲۴۴.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Barnes، Gina L. (۲۰۰۱). State Formation in Korea: Historical and Archaeological Perspectives. Curzon. ص. ۱۸۰–۱۸۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 Sin, K.C. (۲۰۰۰). «Relations between Kaya and Wa in the third to fourth centuries». Journal of East Asian Archaeology. ۲ (۳–۴): ۱۱۲–۱۲۲.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 Injae، Lee (۲۰۱۴). Korean History in Maps. Cambridge University Press. ص. ۴۴–۴۹, ۵۲–۶۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ 백승옥 (۲۰۰۴). «安羅高堂會議의 성격과 安羅國의 위상». 지역과 역사 (۱۴): ۷–۳۹.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Farris, William (۱۹۹۶). «Ancient Japan's Korean Connection». Korean Studies. ۲۰: ۶–۷.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Der Brockhaus in Text und Bild ۲۰۰۳. Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus. ۲۰۰۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Farris، William (۱۹۹۶). Ancient Japan's Korean Connection. University of Hawaii Press. ص. ۱۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Barnes، Gina (۲۰۰۱). State Formation in Korea: Historical and Archaeological Perspectives. Curzon. ص. ۱۷۹–۲۰۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Bahn، Paul (۲۰۰۱). The Penguin Archaeology Guide. Penguin. ص. ۲۲۸–۲۲۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Schmid، André (۲۰۰۲). Korea Between Empires: ۱۸۹۵–۱۹۱۹. Columbia University Press. ص. ۱۵۰, ۱۶۹. شابک ۹۷۸-۰-۲۳۱-۵۰۶۳۰-۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Lee، Peter H. (۱۹۹۷). Sources of Korean Tradition. Columbia University Press. ص. ۱۴. شابک ۰-۲۳۱-۱۰۵۶۷-۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Lee، Kenneth B. (۱۹۹۷). Korea and East Asia: The Story of a Phoenix. Greenwood Publishing Group. ص. ۳۱–۳۵. شابک ۹۷۸-۰-۲۷۵-۹۵۸۲۳-۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hall، John Whitney (۱۹۹۸). The Cambridge History of Japan. انتشارات دانشگاه کمبریج. ص. ۳۰۸–۳۱۰. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۲۲۳۵۲-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «History gap still hard to bridge». Yomiuri Shimbun. ۲۵ مارس ۲۰۱۰.
{{cite web}}: پارامتر|تاریخ بازیابی=نیاز به وارد کردن|پیوند=دارد (کمک); پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Gaya Tumuli». UNESCO World Heritage Centre. دریافت‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kaya confederacy». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Confédération de Gaya». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Gaya». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «کونفدرالیة غایا». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- گایا در دانشنامه دوسان
- ویژگی‌های فرهنگی پادشاهی باستانی گایای کره (Kim Taesik, 2005)
- بنیانگذاریهای دهه ۴۰ (میلادی)
- انحلالهای ۵۶۲ (میلادی)
- ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در دهه ۴۰ (میلادی)
- ایالتها و قلمروهای منحلشده در دهه ۵۶۰ (میلادی)
- کشورهای پیشین در تاریخ کره
- کشورهای قدیم در شرق آسیا
- پادشاهیهای پیشین شرق آسیا
- کنفدراسیون‌های قبیلهای
- متحدین گایا